باسلام.منظور از این که خداوند انسان را ازاد افرید یعنی چی؟باتشکر
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
مراد از این که بشر مختار و آزاد آفریده شده، یعنی به او عقل و فکر و اراده داده شده است. بشر در کارهای ارادی خود مانند سنگ نیست که او را از بالا به پایین رها کرده باشند و تحت تأثیر عامل جاذبة زمین خواه نا خواه به طرف زمین سقوط کند. نیز مانند گیاه نیست که تنها یک راه محدود در جلوی او هست و همین که در شرایط معیّن رشد و نمو قرار گرفت، خواه ناخواه مواد غذایی را جذب و راه رشد و نمو را طی میکند. هم چنین مانند حیوان نیست که به حکم غریزه کارهایی انجام دهد. بشر همیشه خود را در سر چهار راه هایی می بیند. هیچ گونه اجباری که فقط یکی از آنها را انتخاب کند، ندارد. سایر راه ها بر او بسته نیست. انتخاب یکی از آنها به نظر و فکر و ارادة او مربوط است؛ یعنی طرز فکر و انتخاب او است که یک راه خاص را معیّن میکند. او همیشه در برابر چند کار و چند راه قرار گرفته، و قطعیت یافتن یک راه و یک کار فقط به خواست شخصی او مربوط است.
انسان، عملی را که با غریزه طبیعی و حیوانی او موافق است و هیچ مانعی خارجی برای آن وجود ندارد، به حکم تشخیص و مصلحت اندیشی قادر است ترک کند (مانند ترک گناهان) هم چنین کاری را که مخالف خواسته های نفسانی او است و هیچ گونه عامل اجبار کنندة خارجی وجود ندارد، به حکم مصلحت اندیشی و نیروی خرد میتواند انجام دهد، مانند خوردن دارو و حاضر شدن برای عمل جراحی.
اما این که از یک طرف مسئله تقدیر الهی مطرح است و از طرف دیگر اختیار انسان، به این معنا است که خداوند مقرّر کرده است که انسان با اختیار و ارادة خود، یکی از راه ها را انتخاب کند . راهی که انسان با ارادة خود انتخاب کرده، همان است که مقدّر است. از این رو امام علی(ع) از پای دیوار کجی برخاست و پای دیوار دیگری نشست. گفتند: آیا از قضای الهی فرار می کنی؟ پاسخ داد: «از قضای خدا به قَدَر وی و( قضای دیگری) فرار می کنم»(1) یعنی قضا و قدر معیّن کرده که هر چیزی اثر خود را داشته باشد. با آگاهی که دارم، چیزی را انتخاب می کنم که اثر خوب داشته باشد. البته گاهی انسان در آزادی و انتخاب اشتباه میکند. چیزی را که صحیح می دانسته، صحیح نبوده، یا چیزی را که علت می پنداشته،علت واقعی نبوده است.
پی نوشت:
1. صدوق توحید، جامعه مدرسین،قم،بی تا،ص 337.
