باعرض سلام وخسته نباشید،حکمت و دلیل بلند شدن از خواب و خواندن نماز صبح چیست؟چرا خدای متعال صبح را بهترین زمان برای مناجات میداند؟با تشکر
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
در ابتدا باید اشاره شود که نه تنها در وقت صبح، بلکه در پنج وقت از شبانه روز خداوند برای ارتباط بندگانش با خود برنامه مناجات و گفتگو گذاشته است که یکی از آن ها نماز و مناجات صبحگاهی است. با توجه به این نکته، در باره حکمت نماز صبح باید گفت گرچه در باره همه نمازها از جمله نماز صبح اسراری فراوانی وجود دارد، ولی می توان گفت: نمازهاى يوميه هر كدام مناسب اوقات خاص خود تعيين شدهاند؛ بدين صورت كه صبحگاهان وقتى كه انسان از خواب برمىخيزد، روى مصالحى از جمله اين كه انسان هنوز با مسائل دنيا و زندگى درگير نشده، دو ركعت نماز خوانده شود. در وسط روز به جهت اشتغال به امور مادى و زندگى، نياز بيش ترى براى راز و نياز و عبادت وجود دارد؛ تا انسان از ياد خدا غافل نشود و او را فراموش نكند.
نکته دیگر این که عبادات واجب و نمازهای واجب باید با شرایط زمانی و مکانی که در شرع بیان شده و به همان اندازه و مقداری که در شرع معین گردیده، خوانده شود؛ مثلاً مناسک حج باید در ماه ذیالحجه و در مکه انجام شود. در غیر آن زمان و مکان، صحیح نیست. روزه ماه رمضان باید در همان ماه گرفته شود؛ مگر این که به دلیل عذر شرعی نتواند که در ماه دیگر باید به طور قضا بگیرد. نمازها نیز باید در پنج نوبت خاص خوانده شود؛ به مقدار رکعات مشخص. اگر کسی در غیر آن زمانها و یا بیش تر از آنچه معین شده بخواند، به تکلیف شرعی خود عمل نکرده است. دلیل مسئله، آیات و روایات فراوان است که زمانها و مقدار رکعات نمازها پنجگانه را مشخص کرده است و باید طبق دستور شرع انجام گیرد.
وقتی پزشکی برای درمان و بهبودی مریضی مصرف داروی در اندازههای معین و زمانهای خاصی توصیه میکند، عقل حکم میکند که طبق نظر پزشک دارو مصرف شود. مریض نمیتواند مقدار کم تر و یا بش تر از آن را مصرف نماید.
در باب عبادات نیز چنین است. واجب آن است که آن ها باید در زمان خاص و به اندازه خاص که در شرع مشخص شده، انجام شود؛ نه بیش تر و نه کم تر، و نه در زمان غیر آنچه معین شده. این نه به دلیل نیاز خدا به عبادات، بلکه به دلیل نیاز ما بدان است که اسرار زمانی و اندازه آن بر ما پوشیده است. تفصیل این بحث را در منبع ذیل جویا شوید. (1)
در قرآن مجید در دو آیه از اوقات نماز سخن به میان آمده است؛ یکی از این آیات این است که خداوند متعال می فرماید: «وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ؛ (2) در دو طرف روز و بخشى از شب، نماز را بر پاى دار... ». تعبیر «طرفى النهار» اشاره به نماز صبح است که در آغاز روز انجام مىشود و نیز نماز ظهر و عصر است که وقت آن ها تا غروب ادامه دارد. استمرار وقت نماز ظهر و عصر تا غروب آفتاب، به روشنى از این آیه استفاده مىشود.
آیه دوّم، در سوره إسراء است که خدا می فرماید: «أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً؛ (3) نماز را از آغاز زوال ظهر تا تاریکى شب بر پا دار. همچنین قرآن فجر (نماز صبح) را... ».
"دلوک شمس" اشاره به آغاز وقت نماز و ظهر و غسق اللیل اشاره به پایان وقت نماز مغرب و عشا است. قرآن فجر نیز اشاره به نماز صبح است. پس آیات یاد شده دلیل قرآنی نماز صبح است و بر اساس آن آیات، بر همه مؤمنان مکلف واجب است که برای ادای فریضه نماز صبح، از خواب ناز و بستر گرم برخیزند و با خالق خود مناجات کنند.
اما در باره سرّ مناجات صبح و سحر باید گفت در این باره جای سخن بسیار است؛ ولی به اختصار باید گفت که در صبگاهان برکت هایی وجود دارد که در سایر اوقات کم تر است. از این رو، صبح بهترین زمان برای مناجات و دعا معین شده است. از امام صادق (ع) نقل شده: وقتی فرزندان یعقوب از پدر خود خواستند برای آمورزش آنان دعا کند، جناب یعقوب دعا برای آن ها را به هنگام سحر به تأخیر انداخت؛ چون زمینه اجابت در آن وقت بیش تر است؛ (4) چه این که بر اساس همین نکته است که حافظ می گوید:
هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ از یمن دعای شب و ورد سحری بود
پی نوشت ها:
1. امام خمینی، اسرار الصلوه، ص 14، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378 ش.
2. سوره هود (11)، آیه 114.
3.سوره إسراء (17)، آیه 78.
4. ر.ک: بحرانی، البرهان، ج 3، ص 201، نشر مؤسسه البعثه، بیروت 1419 ق.
