علم امام

در مورد علم پیامبر و امام زیاد بحث شده و آیات و روایات هم در این زمینه فراوان است. شک نیست که پیامبر و امام علم استقلالی به غیب ندارند .از پس پرده و منایا و بلایا و نسب و طهارت مولد افراد و ... که جلوه های مختلف علم غیب است ، به خودی خود آگاهی ندارند.
رسول خداست که به بیان قرآن می فرماید:
ُوَ لَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَ ما مَسَّنِيَ السُّوءُ؛ (1)
اگر از غيب (بالاستقلال ) با خبر بودم ، سود فراوانى براى خود فراهم مى‏كردم ، و هيچ بدى (و زيانى) به من نمى‏رسيد.
از طرف دیگر شکی نیست که خداوند عالم مطلق به جهان ملک و ملکوت است . همه اجزای جهان در حضور اوست . هیچ ذره ای از محضر علمی خدا غایب نیست:
وَ ما تَكُونُ في‏ شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفيضُونَ فيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين؛ (2)
در هيچ حال (و انديشه‏اى) نيستى، و هيچ قسمتى از قرآن را تلاوت نمى‏كنى، و هيچ عملى را انجام نمى‏دهيد، مگر اينكه ما گواه بر شما هستيم ،در آن هنگام كه وارد آن مى شويد! هيچ چيز در زمين و آسمان، از پروردگار تو مخفى نمى‏ماند حتّى به اندازه سنگينى ذرّه‏اى، و نه كوچك تر از آن و نه بزرگ تر، مگر اين كه (همه آن ها) در كتاب آشكار (و لوح محفوظ علم خداوند) ثبت است!
خداوندی که قاهر و مسلط بر جهان است و همه جهان محضر اوست ، می تواند بندگانی را برگزیند. بر همه ملک و ملکوت یا بر حوزه هایی از ملک و ملکوت (که خودش مصلحت می داند) آگاه گرداند . بنا به آیات قرآن چنین برگزیدگی صورت گرفته و برگزیدگان خدا به اذن و اراده او بر همه جهان غیب یا بر حوزه هایی از آن مطابق اراده خدا آگاهی دارند:
ِ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبي‏ مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاء؛ (3)
چنين نبود كه خداوند شما را از اسرار غيب، آگاه كند (تا مؤمنان و منافقان را از اين راه بشناسيد. اين بر خلاف سنت الهى است) ولى خداوند از ميان رسولان خود، هر كس را بخواهد برمي گزيند (و قسمتى از اسرار نهان را كه براى مقام رهبرى او لازم است، در اختيار او مى‏گذارد.)
پس هیچ منعی ندارد که امامان به اذن خدا بر این علوم آگاهی داشته باشند . بنا بر روایات دارند ؛ اما این علم که به امامان داده شده ، باید در راستای رسالت هدایتی که بر دوش آنان گذارده شده ، مورد استفاده قرار گیرد . اجازه ندارند جز در مواقع خاص که خدا اجازه داده ، این علم را به کار گیرند .
امام علی علاوه بر این که به افاضه خدایی از این علوم بهره مند است ، مجاز نیست در امور شخصی از آن بهره بگیرد . بنا به بهره گیری در امور شخصی از این علم هم ندارد . برادرش در این زمینه تبحر خاصی دارد . امام که مجاز نیست و ضرورتی ندارد در این زمینه به علم امامت مراجعه کند ، از برادر کمک می گیرد تا با توجه به آگاهی وسیعی که به انساب عرب و ویژگی های هر قبله دارد ، فردی مناسب که ویژگی های شجاعت و سخاوت و ... را در خود جمع دارد ، برای همسری او بر گزیند . این گونه کمک گرفتن در زندگی پیامبران و معصومین بی شمار است . با علم غیب افاضی آنان هیچ منافاتی ندارد.
شبي كه حضرت علي (ع) در بستر پيامبر(ع) خوابيد، اگر مي دانست كه كشته نمي شود، فضيلتي براي حضرت نبود، در حالي كه هم در قرآن (4) و هم در روايت ذيل همين آيه ،اين كار را يكي از فضايل حضرت شمرده است، پس در اين جا هم حضرت به اذن الهي از آينده اين كار آگاه نبود.
خداوند متعال در برخي موارد به خاطر مصلحت هايي معصومان را به علم غيب آشنا نمي كند .
پی نوشت ها :
1. اعراف (7) ایه 188.
2. یونس (10) آیه 61.
3. آل عمران (3) آیه 179.
4.بقره (2) آيه 207