نماز

با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
در بعضی از آیات الهی به وجوب نمازهای پنج گانه اشاره شده است:
خدای متعال فرمود:
"أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‏ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً"(1)
یعنی: نماز را از زوال خورشيد (هنگام ظهر) تا نهايت تاريكى شب [نيمه شب‏] برپا دار. همچنين قرآن فجر [نماز صبح‏] را چرا كه قرآن فجر، مشهود (فرشتگان شب و روز) است!
آيه شريفه از اول ظهر تا نصف شب را شامل مى‏شود. نمازهاى واجب يوميه(روزانه) كه در اين قسمت از شبانه روز بايد خوانده شود چهار نماز است: ظهر و عصر و مغرب و عشا. با انضمام نماز صبح كه جمله:" و قُرْآنَ الْفَجْرِ" دلالت بر آن دارد، نمازهاى پنج گانه يوميه كامل مى‏شود.(2)
نیز نوشته اند:
آيه‏اى كه مشتمل بر نمازهاى پنجگانه است " أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‏ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ" است.(3)
در یکی دیگر از تفاسیر آمده است:
از ابن عبّاس پرسيده شد: آيا نمازهاى پنج گانه را در قرآن يافته‏اى؟ گفت: آرى و اين آيه شريفه را قرائت كرد.
فَسُبْحانَ اللَّهِ حينَ تُمْسُونَ وَ حينَ تُصْبِحُونَ"وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ عَشِيًّا وَ حينَ تُظْهِرُونَ؛(4)
منزّه است خداوند هنگامى كه شام مى‏كنيد و صبح مى ‏كنيد . حمد و ستايش مخصوص او است در آسمان و زمين، و هنگام عصر و هنگامى كه ظهر مى‏كنيد.
منظور از «تُمْسُونَ» نماز مغرب و عشا و از «تُصْبِحُونَ» نماز صبح و از «عشيّا»نماز عصر و از «حِينَ تُظْهِرُونَ» نماز ظهر است.(5)
در کتاب خدا در مورد احکام شرعی و فروع دینی جز آن چه در بعضی از آیات به اشاره و یا کنایه سخن گفته شده،در مورد جزییات آن حرفی زده نشده است. تفصیل آن چه در مورد احکامی چون نماز و روزه و غیره می دانیم ،از زبان پیامبر صلوات الله علیه و دیگر معصومین سلام الله علیهم اجمعین به ما رسیده است.
امام باقر سلام الله علیه فرمود: "فَرَضَ اللَّهُ الصَّلَاةَ وَ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ عَشَرَةَ أَوْجُهٍ صَلَاةَ الْحَضَرِ وَ السَّفَرِ وَ صَلَاةَ الْخَوْفِ عَلَى ثَلَاثَةِ أَوْجُهٍ وَ صَلَاةَ كُسُوفِ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ وَ صَلَاةَ الْعِيدَيْنِ وَ صَلَاةَ الِاسْتِسْقَاءِ وَ الصَّلَاةَ عَلَى الْمَيِّتِ‏؛(6)
خدای متعال اقامه نماز را در قرآن امر كرده، ولى وجوه تفصيلى آن از رسول خدا صلوات الله علیه بر ده قسم، سنت شد،مثل نماز در سفر و نماز در وطن،نماز خوف بر سه وجهش، نماز کسوف آفتاب و ماه، نماز عید فطر و قربان، نماز در طلب باران، نماز بر میت.
در جایی دیگر از تفاسیر نوشته شده است:
از سعيد بن مسيب نقل شده است که از حضرت زين العابدين سلام الله علیه سؤال كردم: چه وقت نماز به اين كيفيت واجب شد؟ فرمود: از موقعي كه اسلام در مدينه قوت گرفت ،چه نخستين نمازى كه پيامبر صلوات الله علیه با امير المؤمنين سلام الله علیه بجا آورد ،در مكه معظمه نماز ظهر و آن دو ركعت بود . در مدت ده سال كه حضرت در مكه تشريف داشت، نمازهاى ظهر و عصر و مغرب و عشا و صبح همه دو ركعت بود. حضرت و مسلمانان به جا مي آوردند. وقتى كه حضرت به مدينه هجرت فرمود و اسلام در اثر دعوت حضرت قوت گرفت و جهاد واجب شد، آن بزرگوار هفت ركعت بر نمازها افزود .به هر يك از ظهر و عصر و عشا دو ركعت و به نماز مغرب يك ركعت و صبح را به حالت اول وا گذاشت.(7)
از پیامبر گرامی اسلام صلوات الله علیه نقل شده است که به امت خویش فرمود:
"صلّوا كما رأيتمونى اصلّى" نماز را بر اين طريق بگذاريد كه از من مشاهده مى‏كنيد.(8)
از یکی از اصحاب امام صادق سلام الله علیه به نام ابابصیر، نقل شده است که از امام معنى آيه: أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ را سؤال كردم ،فرمود:
مراد از اولى الامر امير المؤمنين على و فرزندانش مى‏باشد . اين آيه در حق آنان نازل شده است.
عرض كردم: مردم مى‏گويند اگر اين آيه در حق آن بزرگواران نازل گرديده ،پس چرا خدا آنان را به نام بيان نفرموده؟ حضرت فرمود:
به مردم بگو: خداوند در قرآن آيه« أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ» را نازل فرموده و چگونگى نماز و تعداد ركعات آن را بيان نكرده. همچنين مقدار زكات را بيان نكرده اما پيغمبر اكرم نماز و زكات را براى مردم بيان فرمود. همچنين آيه حج را نازل فرمود، ولى تعداد طواف و كيفيت حج را پيغمبر اكرم براى مردم تفسير كرد. اين آيه را هم در حق امير المؤمنين على عليه السلام و فرزندانش نازل كرد. پيغمبر آن را تفسير نمود و فرمود: اى مردم !بدانيد هر كه من مولا و آقاي اویم، على نيز مولا و آقاى اوست .شما را به كتاب خدا و اهل بيت خود سفارش مى‏كنم .(9)
از پاسخ امام صادق سلام الله علیه به ابابصیر، معلوم می شود که مفسّر احکام الهی پیامبر صلوات الله علیه است . حضرت بعد از شناختی که از طریق وحی نسبت به جزییات احکام پیدا می کرد،آن را به اطلاع مردم می رساند.
پی نوشت ها:
1. اسراء(17) آیه 78.
2.طباطبایی،محمد حسین،تفسیرالميزان،ترجمه موسوی همدانی،محمد باقر،قم انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،چاپ پنجم، 1374 ، ج‏13، ص 241.
3.همان، ج‏20، ص 227.
4. روم(30) آیه 17و 18 .
5.ترجمه تفسیر جوامع الجامع،کار گروهی مترجمان،مشهد،انتشارات بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی،چاپ دوم،
1377 ، ج‏5، ص 31.
6.شیخ کلینی،الکافی،‏تهران، انتشارات اسلامیه،چاپ دوم، 1362 ،ج سوم، ص 273 .
7.بروجردی محمد ابراهیم،تفسير جامع، تهران،انتشارات صدر،چاپ ششم، 1366 ، ج‏4، ص 152.
8.کاشانی ملا فتح الله، تفسير منهج الصادقين،تهران،انتشارات محمد حسن علمی، 1366 ، ج‏7، ص 325.
9.داور پناه ابوالفضل،أنوار العرفان في تفسير القرآن،تهران،انتشارات صدر،چاپ اول، 1375 ، ج‏8، ص 474.