روانشناسی واسلام

قرآن و دین و مذهب نیامده تا جایگزین علم و تجربه بشری شود و جا را بر آن ها تنگ کند، بلکه آمده تا آن ها را جهت دهد و به خدمت آسایش دنیا و آخرت بشر بگیرد. خداوند می فرماید :
ِأَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ (1)
تنها با ياد خدا دل ها آرامش مى‏يابد.
کارهایی که در بالا ذکر کرده اید و حاصل علم و تجربه بشری است ، به شرط معتبر و محکم بودن منابع آن ها یا با یاد خدا همراه
می شود و به نام و یاد خدا صورت می پذیرد یا به جای یاد خدا انجام می گردد.
اگر به یاد خدا باشد ، نه تنها عیب ندارد، بلکه هم مصداق ذکر است و هم توسل به اسباب که در قرآن و روایات بدان تاکید و دعوت شده است.
امام صادق (ع) فرمود:
ابی الله ان یجری الاشیاء الا بالاسباب؛ (2)
خدا ابا دارد از این که کارها را جز از طریق طبیعی خود انجام دهد.
علم روانشناسی که معتبر و محکم باشد ، نتیجه تلاش علمی و تجربی بشر بوده و بر اساس قانون علت و معلول است . کمک گرفتن از رهنمودهای عالمان روانشناسی برای رسیدن به آرامش روحی و نجات از اضطراب مصداقی از توسل به اسباب است . بعضی از علت است . قسمت عمده علت ، ذکر و با یاد خدا به اسباب متوسل شدن است، که توکل یعنی همین و به بیان رسول خدا :
اعقلها ثم توکل؛ (3)
اول شتر را عقال کن و بعد توکل کن و حفظش را به خدا بسپار.(با توکل زانوی اشتر ببند.)
پس استفاده از تکنیک های معتبر علم روانشناسی با ذکر و یاد خدا اثر تمام و کمال دارد .
اما اگر توسل به تکنیک ها بدون یاد و ذکر خدا و به جای ذکر و یاد خدا باشد ، چه بسا اثر کوتاه و زودگذر و موقتی داشته و مانند مسکن باشد که برای ساعات و لحظاتی ما را از تشویش و اضطراب نجات داده و آسایش موقتی ای برای ما ایجاد می کند ،ولی با گذشت آن لحظات و ساعات ، دوباره ما در گرداب غم و اضطراب و تشویش فرو می رویم.
معنای آیات و روایات دعوت کننده به ذکر ، تعطیل کردن کار و تلاش و کنار گذاشتن اسباب طبیعی و علمی و فقط تمسک به تلاوت قرآن و دعا و نماز نیست، بلکه هر کار لازمی را با یاد و ذکر خدا انجام دادن است.
استفاده از تکنیک های معتبر و مورد تایید (به طوری که گناه و معصیتی در آن نباشد ) منافاتی با یاد خدا ندارد
پی نوشت ها:
1. رعد(13) آیه 28.
2. محمد بن حسن صفار قمی ، بصائر الدرجات ، تهران ، اعلمی ، ص 26.
3. نمازی شاهرودی ، مستدرک سفینه البحار ، قم ، انتشارات اسلامی ، 1419 ق ، ج 10 ، ص 190.