توبه و اثرش

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
خداوند در آیات کثیرى به گناهکاران و کسانى که به نفس خویش ستم کردند و آن را در معرض معصیت قرار دادند، توصیه کرده است که توبه کنند . رابطه بین خود و خدا را اصلاح کنند. خداوند همه گناهان آنان را خواهد بخشید،
آری ، توبه حقیقی چنان انسان را دگرگون می کند که گویی هیچ گناهی را مرتکب نشده است. امام محمد باقر(ع) می فرماید: ‌«التائب من الذّنب کمن لا ذنب له؛(1) توبه کنندة از گناه مانند کسی است که گناه نکرده است».
توبه حقیقی و خالص که قرآن از آن به «توبة نصوح» یاد می کند، موجب محو همة آثار گناه می گردد . در قیامت نیز اثری از آن ظاهر نیست. حضرت امام صادق(ع) می فرماید: «هنگامی که بنده ای توبة نصوح (حقیقی) کرد ،مواهب و نعمت های کم نظیر الهی را متوجه خود می سازد . اولین اثرش آن است که محبوب نزد خدا می شود.
دوم: خداوند در دنیا و آخرت گناهان او را می پوشاند».(2) راوی سؤال کرد: چگونه خدا پرده پوشی می کند، فرمود:
«هر چه از گناهان که دو فرشتة موکّل بر او، برایش نوشته اند، از یادشان ببرد. به اعضای بدن، فرمان می دهد که گناهان او را پنهان کنید. به نقاط زمین و هر کجایی که گناهکار توبه کننده گناه کرده است، دستور می دهد که گناهان او را پنهان کنید. آثار آن را پاک
می کند.پس توبه کننده در حالی خدا را در قیامت ملاقات می کند که هیچ چیزی به ضرر او و بر گناهانش گواهی دهنده نیست ».(3)
انسان‌ها به طور کلی به دو گروه تقسیم می شوند:
عده‌ای اهل سعادت‌اند و عده‌ای دیگر اهل شقاوت‌اند. هر کدام از این دو گروه متناسب با شرایط خود محشور می‌شوند .قبل از بیان نحوه حشر آن ها به این اصل کلی باید اشاره شود که بر اساس بیان قرآن روز حشر آدمیان روزی است که انسان از برادر، مادر، پدر، زن و فرزندان خود می‌گریزد . برای هر یک از آنان امری است که توجه به آن او را از توجه به دیگران بی‌نیاز نموده است . هر کسی تنها به فکر خود است.(4) در باره این که آیا مردم از اعمال و اسرار همدیگر با خبر می شوند، پاسخ کامل ، از تبیین نحوه حشر مردم به خوبی به دست می آید.
در باره نحوه حشر اهل سعادت باید گفت: آن ها در کمال آرامش خواهند بود. قرآن کریم می‌گوید:
«روزی که خداوند پیامبر را بی مقدار نخواهد نمود . عزیز و گرامی خواهد داشت . مؤمنان با اویند. نور ایمان و عمل صالح پیشاروی و در کنار آنان در حرکت است. آنان (مؤمنان) می‌گویند: خداوندا !تو ما را کامل ببخشای، حقاً که تو بر هر کاری توانایی».(5)
اما دربارة اهل شقاوت، حدیث نحوه حشر آن ها را به خوبی نشان داده، نقل شده وقتی از معنای آیه «یوم ینفخ فی الصور فتأتون أفواجا؛(6) روزی که در صور دمیده شود و مردم گروه،‌گروه بیایند» از رسول خدا سؤال شد، حضرت گریه‌ای سختی نمود تا جایی که دامن مبارک او از اشک چشم تر شد. آن گاه فرمود:
«مردم در روز قیامت به دوازده گروه محشور می‌شوند. (7)
بر اساس این حدیث همه گروه‌های اهل شقاوت و نحوه محشور شدن‌شان بیان گردیده است. از حدیث به دست می آید که مجرمان یاد شده به گونه ای محشور می شوند که همگان از عملکرد آنان در دنیا مطلع می شوند ،چه این که یکی از نام های قیامت «یوم تبل السرایر» است؛ (8) روزی که اسرار همگان آشکار می شود .
از مجموع آموزه های دینی به دست می آید که مردم در قیامت از عمل همدیگر آگاه می شوند . پرده از روی اعمال انسان ها بر داشته می شود .
واژه شفاعت از ماده شفع و در مقابل وتر است. شخصی که متوسل به شفیع می‌شود، به دلیل این که توان و نیرویش را برای رسیدن به کمال مطلوب کافی نمی‌داند، نیروی خود را با نیروی شفیع پیوند می‌زند تا از این راه به آنچه که می‌خواهد دست یابد. شفاعت در مواردی مؤثر است که زمینه و استعداد همراهی وجود داشته باشد.
بنابر این شفیع به منزلة بال دوم برای کسی است که دارای یک بال است . با کمک شفیع، بال دیگری برای پرواز می‌یابد، در کلمات امیر مؤمنان آمده است:
«الشیفیع جناح الطالب»؛(9) بنابر این کسانی که در ظلمت کامل قرار دارند، زمینه‌ای برای شفاعت در آن ها وجود ندارد و از شفاعت شافعان محروم خواهند بود.
بزرگان معتقدند که هدایت‌پذیری و حرکت در مسیر ولایت ،تأمین کننده شفاعت در عالم آخرت است . اگر کسی در دنیا از هدایت بی‌نصیب باشد، در آخرت نیز از شفاعت بی‌نصیب خواهد بود.(10)
در منطق قرآن و اسلام، شفاعت به عنوان نیرویی محرک، انسان ها را ترغیب می‌کند تا از ادامه راه حق مأیوس نگردند. به مؤمن گنهکار نوید می‌دهد که اگر لغزشی از شما سر زد، شفیعانی هستند که به اجازه خداوند رحمان شما را شفاعت کنند.
بزرگان معتقدند که هدایت‌پذیری و حرکت در مسیر ولایت ،تأمین کننده شفاعت در عالم آخرت است . اگر کسی در دنیا از هدایت بی‌نصیب باشد، در آخرت نیز از شفاعت بی‌نصیب خواهد بود.(11) شفاعت ائمه در اخرت نصیب کسانی می شود که در دنیا به ولایت آنان معتقد بوده اند .
منابع ذیل برای مطالعه بیش تر در باب معاد بسیار مفید است :
1. پیام قرآن، ج 5_6 ،آیت الله مکارم ، دار الکتب الاسلامیه،تهران، 1383ش
2. منشور جاوید،آیت الله سبحانی،ج9 ،موسسه سید شهداف قم،1369 ش
3. معاد در قرآن،آیت الله جوادی آملی، مرکز اسراء، قم، 1385 ش

پی نوشت ها:
1.محمد بن یعقوب کلینی، کافی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1388ق،ج2،ص430.
2. همان، ج 4، ص 168، حدیث 10.
3. همان، ص 164.
4. عبس (80) آیه 34 ـ 37.
5. تحریم (66) آیه 8.
6. نباء (78) آیه 18.
7. محسن فیض کاشانی، علم الیقین، نشر بیدار، قم 1318ق. ج 2، ص 1107 ـ 1108.
8. طارق(83) آیه 9 .
9. نهج البلاغه، نشر موسسه امیر المومنین، قم، 1380 ش، حکمت 63.
10. محمد امین صادقی، سیمای اهل بیت در عرفان امام خمینی، نشر مؤسسه آثار امام، 1387ش ، ص 191،
11. امام خمینی، شرح جنود عقل و جهل، نشر مؤسسه آثار امام خمینی، 1377ش، ص 374،