از نظر امام خمینی ابزار رسیدن به خدا چیست

پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباط­تان با اين مركز
امام خمینی در مورد لقاء الله و راه رسیدن به آن نکته های بسیار دارد:
مقصود آنان که راهی برای لقاءالله و مشاهده جمال و جلال حق باز گذاشته اند و مدّعی این مقام هستند،می گویند (شخصی که راه خود سازی و تهذیب نفس و سلوک الی الله را در پیش گرفته)پس از تقوای تامّ تمام و اعراض کلّی قلب از جمیع عوالم و رفض نشأتین و قدم بر فرق انّیّت و انانیّت گذاشتن و توجه تامّ و اقبال کلی به حق و اسما و صفات آن ذات مقدس کردن و مستغرق عشق و حبّ ذات مقدس شدن و ارتیاضات قلبیه کشیدن ،یک صفای قلبی از برای سالک پیدا شود که مورد تجلیات اسمائیه و صفاتیه گردد،و حجاب های غلیظی که بین عبد و اسما و صفات بود ،خرق شود و فانی در اسما و صفات گردد.(1)
خلاصه سخن امام : شخص سالک ،وقتی با ریاضت های مشروع،به خلوص قلبی کامل رسید و از خود بینی و خود خواهی و خود ستایی گذشت، بلکه "خود"نفسانی را زیر قدم هایش محو و نابود کرد و از آخرت و حتی از بهشت و نعمت های آن نیز دل کند و فانی و ذوب در خدا گشت و تنها او را طلب کرد و جز او را ندید، صفا و نورانیتی در قلبش پدید می آید که اسما و صفات عینی و خارجی خدا را مشاهده می کند.تجلیات انوار اسما و صفات الهی، او را تحت تأثیر و احاطه خود قرار می دهد0
در نگاه امام خمینی لقاءالله یعنی محل تجلیات ذاتی و غیبی خدا قرار گرفتن ،و مشاهده باطنی ذات پاک پروردگار با چشم دل و بصیرت درون0 در مرحله پیش سالک به مرتبه ای از کمال قدسی صعود کرده بود که اسما و صفات الهی را مشاهده می کرد.تجلیات انوار آن، او را متأثر می ساخت . ممکن است سالکی بتواند از آن منزل و مرتبه نیز عروج کند و حجاب های نوری اسمائی و صفاتی را نیز کنار زند. به تجلیات ذاتی غیبی نایل گردد ؛اگر چه نیل به چنین مرتبه ای بسیار سخت و مشکل است 0
امام خمینی در این باره می نویسد:از برای بعضی از ارباب سلوک ممکن است حجاب نوری اسمائی و صفاتی نیز خرق گردد،و به تجلیات ذاتی غیبی نایل شود و خود را متعلق و متدلّی به ذات مقدس ببیند،و در این مشاهده، احاطه قیومی حق و فنای ذاتی خود را شهود کند و بالعیان وجود خود و جمیع موجودات را ظل(سایه)حق ببیند. (2)
بنابراین
لقاء رب و رسیدن به خدا عبارت است از نیل به مقام قرب پروردگار. مقام قرب نیز نزدیکی معنوی هر چه بیش تر به صفات و ذات حضرت حق است . نخست از طریق تحقق و بروز و ظهور انوار صفات و اسمای الهی و پس از آن، تجلیات انوار ذات قدسی،در جان و روح و قلب سالک و عارف،پدید می آید .
به بیان دیگر، انسان به میزانی که روح و صفات خداوندی را در خود متجلی کند و استعدادهای فطری و انسانی‌اش را محقق سازد ،به خدا نزدیک تر شده و به مقام قرب و لقای حق نایل آمده است. لقاء الله بیانگر یک جهت گیری و نشانه یک خط سیر معین در روند تعالی وجودی آدمی است .
امام خمینی مهم‏ترین مراحل و ابزار رسیدن به خدا را چنین دانسته است:
1- تفکر،
2- عزم بر ترک گناه و انجام واجبات،
3- توبه،
4- مشارطه: در اول روز با خود شرط کند که امروز برخلاف دستور خدا عمل نکند.
5- مراقبه: در طول روز مواظب باشد گناهی از او سر نزند.
6- محاسبه: هنگام شب از خود حسابرسی نماید.
7- معاقبه: در برابر خطاهایی که از او سر زده است، خود را مجازات نماید. (3)
- تصمیم و نیت برای پیمودن این راه.
1- توبه صحیح از گذشته، به طوری که او را دگرگون سازد.
2- برگرفتن توشه راه، که برای آن چند برنامه ذکر کرده است:
_ در صبح، مشارطه؛ در روز، مراقبه؛ در شامگاهان، محاسبه.
_توجه به اوراد و اذکار و توجه به وظائف بیداری و هنگام خواب.
_ توجه به نماز شب و خلوت با خداوند و شب زنده داری و ریاضت در خواب و خوراک که از حد لازم تجاوز نکند.
- بهره‏گیری از تازیانه سلوک و آن عبارت است از: مؤاخذه کردن خویشتن به خاطر توجه به دنیا و کوتاهی در برابر حق و سرزنش خویش‏.
_ تجلیه،
در این مرتبه نفس، قوا و اعضای بدن را به مراقبت کامل ، تحت انقیاد و اطاعت احکام شرع و نوامیس الهی وارد می‌کند تا دستورها و احکام شرعی را به طور کامل اطاعت کند .پاکی صوری و طهارت ظاهری در بدن نمایان شود . در نفس هم رفته رفته خوی انقیاد و ملکه تسلیم برای ارادة حق، آشکار گردد.
برای دست‌یابی به این مرتبه، عمل به دستورهای فقهی برابر مذهب جعفری کافی است . علم فقه کاملاً عهده‌دار این امر است.
_ تخلیه،
در این مرتبه که نفس به زیان و فساد اجتماعی و انفرادی اخلاق رذیله و خصلت‌های پلید آگاهی می‌یابد و با تدبّر در پیامدهای وخیم آن ها در دنیا و آخرت، بر اساس دستورهای علم اخلاق صفات ناپسند مانند کبر و حسد و حرص و شهوت و... را از خود محو می‌کند، این معالجه روحانی مانند مصرف داروهای شفابخش در معالجه جسمانی و طب طبیعی است.
_ تحلیه،
در این مرتبه که پس از حصول تخلیه و رفع موانع، سالک خود را به زیور اخلاص نیک و خصلت‌های پسندیده که در نظام اجتماع و فرد تأثیری به سزا دارند، آراسته می‌کند، اگر پاکیزگی باطن و طهارت معنوی دست ندهد، آدمی در باطن آلوده خواهد بود، هرچند که در ظاهر بدن محکوم به پاکی باشد.
_فنا،
پس از دستیابی به مراتب سه‌گانه فوق از برکت صفا و پاکی روح در نهاد آدمی، جاذبه محبت به حضرت حق پیدا می‌شود که از مجذوب شدن قهری به عالم حقیقت و سرد شدن از عالم مجازی و ناپایدار ممکنات حاصل می‌آید . به تدریج محبت شدّت یافته و اشتغال و افروختگی در روح پدید می‌آید . انسان از خود بی خبر می‌شود. به مقام فنا بار می‌یابد که آن هم به نوبة خود سه درجه دارد. (4)
پی‏نوشت‏ها:
1. چهل حدیث. نشر موسسه آثار امام خمینی، 1387 ش ،ص453.
2. همان.
3. همان، ص10
4. محمد امین صادقی ، انسان کامل در نگاه امام خمینی ،نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم، 1388ش ،ص235.