اعتقادی

علت این که شیطان حاضر به سجده بر آدم نشد، در قرآن به روشنی بیان شده، آن جا که خداوند از شیطان پرسید:
«قَالَ مَا مَنَعَکَ أَلاَّ تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُکَ؛(1) خداوند فرمود: چون تو را به سجده امر کردم، چه چیز تو را باز داشت از این که سجده کنى؟».
شیطان با کمال جسارت گفت:
« أَنَاْ خَیْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِی مِن نَّارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛(2) از او بهترم. مرا از آتشى آفریدى و او را از گل آفریدى».
در حقيقت نوعي رذالت دروني از نوع عجب و خود برتربيني يا تكبر وي را واداشت كه چنين در برابر دستور الهي سرباز بزند ؛ امیر المؤمنین (ع) در خطبة قاصعه مي فرمايد:
«شیطان با لباس کبریایی و عظمت با خدا در افتاد. لباس بزرگی را بر تن پوشید و پوشش تواضع و فروتنی را از تن در آورد. آیا نمی‌نگرید که خدا به خاطر خود بزرگ‌بینی، او را کوچک ساخت؟ به جهت بلند پروازی او را پست و خوار گردانید؟ پس او را در دنیا طرد شده و آتش جهنم را در قیامت برای او مهیا فرمود». (3)
از کلام حضرت نيز معلوم می‌شود عامل طغیان شیطان تکبر و خودخواهی او است، از این رو امیر مؤمنان (ع) در ادامه کلامش یادآوری کرده است که مبادا کسی گرفتار تکبر شود، زیرا همان طور که تکبر موجب طغیان و عصیان شیطان از فرمان خداوند شد، آدمی را نیز به همان وضع آلوده می‌کند.
اين همان حقيقتي است كه خود خداوند نيز در قرآن بدان تصريح نموده ، آن جا كه بعد از عمل زشت ابليس از جانب خداوند به او گفته شد :
« قالَ يا إِبْليسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالينَ ؛
گفت: «اى ابليس! چه چيز مانع تو شد كه بر مخلوقى كه با قدرت خود او را آفريدم سجده كنى؟! آيا تكبّر كردى يا از برترين ها بودى؟! (برتر از اينكه فرمان سجود به تو داده شود!)». (4)

پی‌نوشت‌ها:
1. اعراف (7) آیه 12.
2. همان.
3. سيد رضي ، نهج البلاغه، نشر هجرت‏ ، قم‏، 1414 ق‏ ، ص 285، خطبه 192(خطبه قاصعه) .
4. ص (38) آيه 75 .