فقهی

پرسش: فقهی
شرح : باسلام لطفا مراحل انجام غسل ترتیبی با تمام مستحبات مربوط با آن را توضیح دهید. خواهشمندم که مسایل مربوط به اسراف و وسواس را در غسل بیان کنید.

پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
1- کیفیت غسل ترتیبی به این صورت است که : اول با قصد غسل جنابت، سر و گردن شسته مي شود؛ بعد از آن نيمه سمت راست بدن از گردن به پائين تا سر انگشتان پاي راست کاملا شسته مي شود؛ بعد نيمه سمت چپ بدن از گردن به پائين تا سر انگشتان پاي چپ شسته مي شود (به احتیاط واجب) و اگر کسی به این صورت غسل نکند و ترتیب را رعایت نکند، غسل باطل است و باید غسل اعاده شود.
2- اگر چیزی مانع رسیدن آب در بدن باشد، باید پیش از غسل برداشته شود. اگر بعد از غسل بفهمد که در جای از بدن، در هنگام غسل مانعی وجود داشته است ، باید مانع را برطرف کند و از همان جا به بعد دو باره غسل کند. مثلا اگر طرف راست بدن مانع بوده است و بعد از آن که متوجه شود، مانع را بردارد و همان جا را به نیت غسل بشوید و بعد به احتیاط واجب طرف چپ بدن را به طور کامل به قصد غسل بشوید. اگر مانع طرف چپ باشد مانع را بردارد و جایی را که مانع بوده است به قصد غسل بشوید غسل صحیح می شود و اگر مانع در سر و گردن باشد بعد از شستن جایی که مانع بوده است, باید طرف و راست و بعد طرف چپ را بشوید.
3- در غسل لازم نیست از بالا به پائین شسته شود و اگر از پایین به بالا هم بشوید صحیح است.
4- در غسل، بايد موهاى كوتاهى كه جزء بدن به حساب مى‌آيد، شسته شود و بنابر احتياط، واجب شستن موهاى بلند نيز لازم است. (1)
5- برای غسل جنابت مستحبات به ترتیب زیر ذکر شده است:
1. مستحب است شخص جنب، پیش از غسل و بعد از خارج شدن منی، بول کند.
2. مستحب است پیش از هردو دست خود را تا آرنج یا تا نصف ذراع یا تا مچ دست سه مرتبه بشوید.
3. مستحب است بعد از شستن دست ها تا مچ یا تا آرنج، سه مرتبه مضمضمه کند یعنی آب به دهان بگیرد و داخل دهان بچرخاند و بیرون بریزد و سه مرتبه استنشاق کند؛ یعنی آب به بینی بکشد و بیرون بدهد. اگر یک مرتبه هم مضممضه و استنشاق کند کفایت می کند.
4. مستحب است آب غسل به مقدار یک صاع ( حدود سه لیتر) باشد نه بیشتر .
5. در وقت غسل برای اطمینان به رسیدن آن به تمام بدن دست بکشد.
6. اگر چیزی دربدن باشد و مانع رسیدن آب نباشد، برای اطمینان بیشتر، مستحب است برداشته شود.
7. مستحب است تمام اعضاء غسل به ترتیب سه مرتبه شسته شود.
8. در هنگام غسل بسم الله الرحمن الرحیم گفته شود.
9. در هنگام اشتغال به غسل این دعا خوانده شود: « اللّهم طهّر قلبي و تقبّل سعيي واجعل ما عندك خيراً لي، اللّهم اجعلني من التوّابين و اجعلني من المتطهّرين. أو يقول: اللّهم طهّر قلبي و اشرح صدري و أجرِ على لساني مِدحَتَك و الثناء عليك، اللّهم اجعَلْه لي طهوراً و شفاءً و نوراً إنّك على كلّ شي‏ء قدير». و اگر کسی بعد از غسل هم این دعا را بخواند بهتر است.
10. مستحب است موالات بین اعضاء غسل رعایت شود؛ یعنی اول سر و گردن بعد بلا فاصله سمت راست بدن و بعد بلافاصله سمت چپ بدن شسته شود. (2)
به نظر آیت الله مکارم شیرازی، تمام این موارد ده گانه اگر به قصد رجا و امید دادن ثواب مستحب انجام شود، اشکال ندارد. (3)
همان طوری که اشاره شد این مستحبات در خصوص غسل جنابت ذکر شده است و در سایر غسل ها نیز غیر از مورد اول را اگر کسی به قصد رجا و ثواب آن ، انجام دهد اشکال ندارد.
هم چنین به نظر ایت الله مکارم احتیاط مستحب است که هنگام غسل, سمت راست گردن را با طرف راست بدن و طرف چپ گردن را با طر ف چپ بدن نیز بشود . (4)
پی نوشت:
1. آیت الله مکارم، توضیح المسائل، مسأله 377و 380 و 394 و 393 .
2. العروة الوثقى مع التعلیقات، ج1، ص511 -513 ، مستحبات غسل جنابت.
3. العروة الوثقى مع التعلیقات آیت الله مکارم, ج‏1، ص 237 ، فصل في مستحبات غسل الجنابة .
4. آیت الله مکارم، توضیح المسائل، مسأله 379 .

پرسش: خواهشمندم که مسایل مربوط به اسراف و وسواس را در غسل بیان کنید.

پاسخ:
1- اسراف حرام است چه در مورد غسل باشد و یا در موارد دیگری باشد، در غسل نیز مستحب است با یک صاع (سه لتر آب) غسل کند و اگر بیشتر از این مقدار هم باشد در صورتی که اسراف نباشد اشکال ندارد.
بنا بر این اگر به مقداری که غسل واجبی انجام شود، آب مصرف شود اشکال ندارد، اما بیشتر از مقدار مورد نیاز، اگر کسی از روی وسواس آب زیادتری مصرف کند، غسل صحیح است. اما اسراف آب حرام است . (1)
2- وسواس نیز در تمام کارها جایز نیست و مخصوصا در غسل که سبب اسراف آب می شود ، داشتن وسواس و اسراف آب حرام و پیروی از وسواس گناه است.
آب ماده سیال است و زود به بدن جاری می شود؛ مخصوصا با امکانات فعلی مانند زیر دوش حمام, جای شک و تردیدی برای انسان نمی ماند.
بهترین راه براى ترك وسواس، بى‏اعتنايى به آن است؛ يعنى افرادی که وسواس دارند ملاحظه كنند ديگران چه مقدارى مثلًا براى غسل معطّل مى‏شوند، آن ها نیز چنين كنيد، مثلًا 10 دقيقه يا حدّاكثر يك ربع ساعت، اگر شيطان گفت درست نشد، اعتنا نكنند، عمل آن ها صحيح است و حضرت آیت الله مکارم شیرازی مسئوليّت آن را بر عهده گرفته است (2) حتی اگر به گمان خود شان غسل شان صحیح نباشد، صحیح بدانند و با همان غسل نماز بخوانند.
پی نوشت:
1. آیت الله مکارم شیرازی، احکام بانوان ، ص 30 و ا استفتائات جديد، ج‏1، سؤال 74.
2. استفتائات جديد، ج‏1، سؤال 82 و اسفتائات جدید، ج 2، سؤال 88.