پرسشگر كرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
تعبير به فنا شدن در خواب كمي نامانوس است اما با توجه به ادامه سؤال در مورد ارتباط با خداوند در خواب ، ظاهرا مراد شما از فنا ، جدائي از هر گونه تعلق و وابستگي به دنيا و رهيدن از هر تعلق مادي است. براي پاسخ
لازم است حقيقت و چيستي خواب مشخص شود.
خواب شباهت بسیارى به مرگ دارد، ولى یک تفاوت عمده و اساسى هم میان شان هست که آن ها را از هم متمایز مى سازد ،با این بیان که خداوند هم در مرگ و هم در خواب روح انسان را قبض مى کند، امّا در مرگ روح به طور كامل از بدن خارج مي شود و دیگر به بدن باز نمى گردد ، در نتيجه دستگاه هاي حياتي بدن آدمى تعطیل مى شود، ولى در خواب، روح به طور كمال با بدن قطع رابطه نمي كند . به همين خاطر فقط بخشى از دستگاه هاي بدن تعطیل مى شود و در نهايت روح دوباره به بدن باز گردانده مى شود ؛ خداوند متعال مي فرمايد :
خداوند ارواح را به هنگام مرگ به تمامى باز مى ستاند . ارواحى را که نمرده اند ،نیز به هنگام خواب مى گیرد؛ سپس ارواح کسانى را که فرمان مرگ آن ها را صادر کرده، نگه مى دارد . ارواح دیگرى را [که باید زنده بمانند ] تا سرآمد [وقت ]معیّنى باز مى گرداند».(1)
به این ترتیب، روشن مى شود که خواب شکل ضعیفى از مرگ است. از امام جواد (علیه السلام) سؤال شد: مرگ چیست؟ فرمود: مرگ همان خوابى است که هر شب به سراغ شما مى آید، جز این که مدّتش طولانى است و انسان از آن بیدار نمى شود تا روز قیامت. (2)
اما اين كه در حالت خواب روح ما كجاست و آيا فاني مي شود و يا مي تواند همچون بيداري با خداوند ارتباط داشته باشد؛ بايد گفت:
روح در اين زمان وارد در عالم مثال مي شود .روح در حال خواب از بدن مادي ما تا حد زيادي فاصله گرفته و از تعلقات مادي دور مي شود . به نوعي عروج مي كند .البته ميزان جدائي و آزاد شدن از تعلقات مادي نسبت مستقيمي به زندگي فرد در طول روز دارد. هر كس در بيداري تعلقات بيش تري به دنيا و لذت هاي آن دارد ،به همان نسبت روح او در خواب كم تر قدرت پرواز و عروج دارد . هر كس در زندگي روزمره خود كم تر اسير شهوات دنيائي شد، در خواب نيز روح او سبكبال تر خواهد بود . در عالم خواب روح انسان وارد عالم مثال و بدن مثالي مي شود . به سير خود ادامه مي دهد. عالم مثال همان عالمي است كه از آن به برزخ هم تعبير مي كنيم ؛ البته اين عالم و نظام حاکم بر آن شرایط و ویژگی های خاص به خود دارد، مثلا از زمان و مکان و حرکت تهی نیست، اما زمان و مکانی متفاوت از زمان و مکان دنیوی دارد. آثار ماده مانند وزن و مقدار را دارا است، ولی آثار مادی آن با دنیا متفاوت است. (3)
بنا بر این اوضاع حاکم بر آن را نمیتوان به طور دقيق درک و تبيين کرد. اما با توجه به آيات و رواياتي كه برخي از آن ها ذكر شد، در عالم خواب نيز انسان در محضر خداوند است . مي تواند به همان ميزان كه در بيداري با او ارتباط داشت و از لطف و نظر رحمت و تربيت و ارشاد الهي بهره مي برد، در رؤيا و خواب هم در محضر خداوند است . می شود از عنایات و الطاف الهی بهره مند شود. کم نیستند مواردی که خداوند در قالب خواب و رؤیا نکته ای را به شخصی متذکر می شود و یا هدایتی و راهنمائی از طریق مختلف به فردی داده می شود .البته این به معنای الهی بودن و صحت همه خواب ها نیست . فردی که در بیداری اسیر شهوات و غرق در دنیا بوده ،در خواب هم در همین فضا سیر می کند ، ولی در هر صورت این امکان وجود دارد.
پی نوشت ها:
1. زمر(39)، آیه 42.
2. علامه مجلسي ، بحارالانوار، ج 6، ص 155 ، نشر اسلاميه ، تهران بي تا .
3 . آيه الله مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 14، ص 314 ، نشر دارالکتب الاسلامیه ،تهران، بی تا.
