پدرومادر

پرسشگر گرامی، با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز.
بسم الله الرحمن الرحیم.
با سلام خدمت شما برادر گرامی.
دوست محترم! توجه داشته باشید فقط شما نیستید که گرفتار آزار و اذیت در زندگی دنیوی هستید؛ زیرا خاصیت دنیا این چنین است که اهل خود را گرفتار و به سختی مبتلا می کند.
امیر مؤمنان علی - علیه السلام - در معرفی دنیا می فرماید: «دَارٌ بالْبَلَاءِ مَحْفُوفَة»؛ (1) «دنیا، خانه ای است که به بلا پیچیده شده است». در جای دیگری می فرماید: «الدُّنْيَا دَارُ الْمِحْنَة»؛ (2) «دنيا، خانه رنج و محنت است». به همین جهت، هر انسانی در دنیا به طریقی گرفتار رنج وغم و بلا است؛ یکی به واسطه فقر مادی، دیگری به جهت مریضی و یکی هم به واسطه آزار و اذیت دیگران و... .
آنچه مهم است این است که بدانیم تمام این گرفتاری ها موجب رشد و نیل انسان به مقامات معنوی و بالا رفتن درجه او نزد خداوند متعال می شود؛ زیرا این ها آزمایش های الهی برای آزمودن انسان است که در واقع، بهانه ای است برای خداوند، که از خطاهای بندگانش بگذرد و به آنان پاداش عنایت نماید.
در خصوص مشکل حضرتعالی، مطالبی را خدمتتان تقدیم می نماییم؛ باشد که مفید واقع شود.
اولاً عنایت داشته باشید که جر و بحث ها و درگیری ها در زندگی خانوادگی، خصوصا در آغاز تشکیل خانواده، امری طبیعی است و حتی این امر در خانواده هایی که خیلی خوب و مذهبی هم هستند، وجود دارد. بنابراین، مسئله را حل نشدني ندانيد.
ثانیا باید بدانیم خداوند حقوق متقابلی را بر عهده والدین و فرزندان قرار داده که هر دو باید این حقوق را محترم شمرده و به آن عمل نمایند.
موضوعی که باید مورد توجه قرار بگیرد، این است که شانه خالی کردن دیگران از زیر بار مسئولیت، دلیل نمی شود تا ما هم وظایفمان را ترک کرده و بی اعتنا به آن باشیم. به همین جهت، اگر پدر و مادر به هر دلیلی، کوتاهی در وظیفه خود نسبت به فرزند نمایند، فرزند نیز نباید بی اعتنا به وظایفش باشد.
نخست آیات و روایاتی را به عنوان هشدار نسبت به این که با والدین خود برخورد بدی نکنید و سپس تو صیه هایی در جهت رعایت حق همسر و خانواده ایشان و مدیریت کردن وضعیت موجود، بیان می کنیم.
خداى تعالى مى‏فرمايد:
«وَ قَضى رَبُّكَ الاَّ تَعْبُدُوا الاَّ ايَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ احْساناً، امَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ احَدُهُما اوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما افِّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَريماً»؛ (3) «پروردگار تو فرمان داد كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر نيكى كنيد. هر گاه يكى از ايشان يا هر دو، نزد تو به پيرى رسند، به آن ها اف (سخن ناخوش) مگو و بر آن ها بانگ و فرياد مزن و با ايشان گفتار خوش و نيكو بگو».
در قرآن مجید از قول حضرت عیسی - علیه السلام - حکایت می کند که: «خداوند مرا نیکوکار به مادرم قرار داد و مرا ستمکار و بد عاقبت قرار نداد، به سبب ترک نیکی به مادرم». (4)
اما این که پدر آن حضرت را ذکر نکرده، برای این است که عیسی(ع) پدر نداشت؛ وگرنه قبل از این آیه در حکایت حضرت یحیی - علیه السلام - ذکر پدر و مادر، هر دو شده است. (5)
خداوند در این دو آیه، شخصی را که عاق والدین شده، به سه صفت: ستمگر، تیره بخت و نافرمان یا گنهکار یاد نموده است و برای هر کدام، وعده عذاب سخت داده شده است. (6)
بيچاره كسى كه عاق پدر يا مادر باشد؛ نه در دنيا خير مى‏بيند و نه در آخرت، حتی يك لقمه نان هم از گلوی او به خوشی فرو نمى‏رود و آب گوارا به كام او نمى‏رسد. (7)
از حضرت پيغمبر- صلّى اللّه عليه و آله- روایت است كه: «زنهار! حذر كنيد از عقوق پدر و مادر! به درستى كه بوى بهشت از هزار سال راه شنيده مى‏شود؛ اما كسى كه عاق والدین و قاطع رحم باشد، بوی آن را نمى‏شنود». (8)
حضرت امام جعفر صادق - عليه السّلام- فرمود: «هر كه به پدر و مادر خود، گرچه به وی ستم کرده باشند، با نگاه غضب آلود بنگرد، خدا هيچ نمازى را از او قبول نمى‏كند». (9)
اول چيزى كه در لوح محفوظ نوشته شد، اين بود كه: «منم خدایى كه به جز من خدایى نيست. هر كه پدر و مادر از او راضى باشند، من نيز از او راضى هستم و هر كه پدر و مادر بر او خشمناك باشند، من نيز بر او خشمناكم». (10)
حضرت پيغمبر- صلّى اللّه عليه و آله- فرموده: «جميع مسلمانان در روز قيامت مرا خواهند ديد، مگر عاق والدين، شراب خوار و كسى كه نام مرا بشنود و صلوات بر من نفرستد». (11)
همين قدر از براى عاق والدين كافى است كه پيغمبر خدا بر او نفرين كرد و فرمود:
«هر كه پدر و مادر، يا يكى از آن ها را ادراك كند و او را از خود راضى نسازد، هرگز آمرزيده مباد! جبرئيل بر نفرين آن حضرت، آمين گفت». (12)
از اخبار و آثار و تجربه روزگار، به دست آمده که: هر كس به پدر و مادر يا يكى از آن ها بدى نمايد، عمر او كوتاه و زندگانى او به تلخى گذرد، فقر و پريشانى به او هجوم مى‏آورد، سكرات مرگ بر او شديد مى‏گردد و جان كندن بر او دشوار مى‏شود. نفرين پدر بر فرزند به درجه استجابت مى‏رسد. پس با هوش باش و به خودت رحم كن و از تيغ عقوق پدر و مادر حذر نما. زحمات و سختی هایی را که برای پرورش تو و بى‏خوابى ای را که برای راحت خوابیدن تو کشیده اند، بیاد آور. سال هاى سال تو را در آغوش مهربانى كشيده‏اند و به شيره جان پروريده‏اند و عمر و جان خود را در راه تو صرف نموده‏اند. بى‏مروّتى و بى‏انصافى است كه بعد از نیرومند شدنت، همه آن ها را فراموش كنى. (13)
عقوق پدر و مادر عبارت اند از: خشمگین کردن و شكستن دل، و آزردن خاطر آن ها به هر نوع كه دلشان آزرده شود. در چنین صورتی است که آدمى مستحق عذاب الهى و بلاى غير متناهى مى‏گردد، خواه به زدن باشد، يا دشنام دادن، يا بلندکردن صدا برای آن ها، يا تيز بر آنها نگاه کردن، يا از آن ها روى گردانيدن و بى‏اعتنایى يا نافرمانى آنان نمودن در امرى كه اطاعتشان لازم است. (14)
مخفى نماند که ضدّ عقوق، «برّ والدين» و احسان به ايشان است و آن، از شریف ترین سعادت ها و برترین اعمال است. در آيات و اخبار بسياری، امر و ترغيب به آن شده است. حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله - فرمود: «نيكويى به پدر و مادر، با فضیلت تر است از نماز و روزه و حج و عمره و جهاد در راه خدا». همچنین است روایات دیگر که برای اطلاع از آن ها به کتب اخلاقی مراجعه شود. (15)
در پایان، متذکر چند نکته می شوم:
1. هر کس در قیامت نتیجه عمل خویش را خواهد دید. پدر و مادر شما نیز از این امر مستثنا نیستند.
2. همسرتان را دوست بدارید و با او مهربان باشید و تا می توانید در رفع نیازهای مادی و معنوی ایشان کوشا باشید.
3. عاق والدین در صورتی دامنگیر فرزند می شود که به حق باشد. در غیر این صورت، اگر ناحق باشد، از رحمت و عدالت خداوند دور است که فرزند بیچاره، هم ستمدیده باشد و هم عاق والدین.
4. اطاعت از پدر و مادر تا زمانی واجب است که مخالفت امر پروردگار را به دنبال نداشته باشد؛ اما اگر دستور آن ها مستلزم انجام حرام یا ترک واجب یا ضایع شدن حق همسر و دیگران بشود، نه تنها اطاعت از آن ها واجب نیست، بلکه حرام است؛ ولی نباید به آن ها بی احترامی شود.
5. از این که در مقابل بدرفتاری پدر و مادر مجبور به احسان و نیکی هستید، ناراحت نباشید؛ زیرا علاوه بر پاداش صابران، شایسته ثواب ها و نعمت هایی هستید که خداوند به نیکی کنندگان به والدین عطا می نماید.
6. فراموش نکنید که با احسان و نیکی به پدر و مادر، در واقع، خداوند متعال را اطاعت می کنید.
7. امید داشته باشید که انشاءالله از دوستان خداوند هستید و این مشکلات، عامل ارتقا و رشد شما است؛ زیرا:
اگر با دیگرانش بود میلی چرا ظرف مرا بشکست لیلی
8. شما باید با گرفتن مشاوره و بالا بردن مهارت خود، به نوعی عمل کنید که هم حقوق همسر و خانواده ایشان را حفظ کنید و هم نسبت به والدین خود بی احترامی نکنید. با شماره تلفن 09640 (بدون کد) تماس بگیرید و با مشاوران ما در بخش تلفنی جزئیات مسائل خود را در میان بگذارید، تا شما را در چگونگی رفتار و برخورد با پدر و مادرتان راهنمایی کنند.
و من الله التوفیق.
موفق و مؤید باشید.

پی نوشت ها:
1. سید رضی، نهج البلاغه، خطبه 226، ص 348.
2. آقا جمال الدين خوانسارى، شرح بر غرر الحكم، ج ‏1، ص 276.
3. اسراء (17) آیه 23.
4. مریم (19) آیه32.
5. مریم (19) آیه 14.
6. آیت الله سید عبد الحسین دستغیب، گناهان کبیره، ص 117، انتشارات اسلامی، قم، 1376ش.
7. مولی احمد نراقی، معراج السعاده، ص 533، انتشارات هجرت، قم، 1377ش.
8. همان، ص 530.
9. محمد ری شهری، میزان الحکمه، ج 7، ص 3114، انتشارات دار الحدیث، قم، 1375ش.
10. برگرفته از: مولا احمد نراقی، معراج السعاده، ص 532، انتشارات هجرت، قم، 1377ش.
11. همان.
12. همان.
13. همان.
14. همان.
15. برگرفته از: سید جلال الدین مجتبوی، علم اخلاق اسلامى (ترجمه جامع السعادات)، ج ‏2، ص 353، انتشارات حکمت، تهران، 1377ش.