مذهبی

پرسش: مذهبی
شرح : 1. انسان باید یقین داشته باشد که سعادت و شقاوت و لذت و خوشی و درد و رنج در دنیا به قضا و قدر الهی است ،نه به سعی و کوشش و یا تهیه اسباب . بین سعی و کوشش آدمی و وصول و دست یابی به آنچه که در طلب آن است و یا تهیه اسباب و آنچه انسان آرزوی رسیدن به آن را دارد ،عموم من وجه است (این متن جبر یا اختیار)0(لطفا با کد ردیابی جواب دهید) ؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
اعتقاد و یقین به قضا و قدر عمومی و این که هر حادثه‌ و از آن جمله اعمال و افعال بشر به قضا و قدر الهی است، مستلزم جبر نیست . موجب آن نمی‌شود که انسان تصور کند زندگی آدمی سناریویی از پیش نوشته شده، زیرا اعتقاد به قضا و قدر آن گاه مستلزم جبر است که بشر و ارادة او را موثر در کار ندانیم . قضا و قدر را جانشین قوه و نیروی ارادة بشر بدانیم، در حالی که قضا و قدر الهی چیزی جز سرچشمه گرفتن نظام سببی و مسببی جهان از علم و اراده الهی نیست.
سرنوشت هر کسی در زندگی او با علل و عوامل مقدمات خود بستگی دارد. اگر مقصود از سرنوشت و سناریویی از پیش تعیین شده، انکار اسباب و مسببات و از آن جمله قوه و نیرو و اراده و اختیار بشر است ،چنین قضا و قدر و سرنوشتی وجود ندارد و نمی‌تواند وجود داشته باشد. اگر مقصود از سرنوشت و آنچه در پرسش به نام قضا و قدر خوانده شده، پیوند حتمیت هر حادثه در زندگی آدمی از ناحیة علل خود است، این حقیقتی مسلّم است،‌ ولی اعتقاد و یقین به این گونه سرنوشت هیچ محذور عقلی ندارد. پیآمدش آن نیست که در پرسش تصور شده است .بشر مختار و آزاد آفریده شده؛ یعنی به او عقل و فکر و اراده داده شده است.
بشر در کارهای ارادی خود مانند یک سنگ نیست که او را از بالا به پایین رها کرده باشند و تحت تأثیر عامل جاذبه ،به طرف زمین سقوط کند. مانند گیاه نیست که تنها یک راه محدود جلوی او هست و همین که در شرایط معین رشد و نمو قرار گرفت ،خواه ناخواه مواد غذایی را جذب و راه رشد و نمو را طی می کند .
همچنین مانند حیوان نیست که به حکم غریزه کارهایی انجام دهد.‌ بشر همیشه خود را سر چهار راه‌هایی می‌بیند و هیچ گونه اجباری ندارد که فقط یکی از آن ها را انتخاب کند.سایر راه‌ها بر او بسته نیست. انتخاب یکی از آن ها به نظر و فکر و اراده و مشیّت او مربوط است. یعنی طرز فکر و انتخاب اوست که راه خاصی را معین می کند. این جاست که پای شخصیت و صفات اخلاقی و روحی و سوابق تربیتی و موروثی و میزان عقل و دوراندیشی بشر به میان می آید . معلوم می شود که آینده سعادت بخش یا شقاوت بار هر کسی تا چه اندازه مربوط است به شخصیت و صفات روحی و ملکات اخلاقی و قدرت عقلی و علمی او و بالاخره به راهی که انتخاب می کند.(1)
اگر سرنوشت انسان بر اساس قضا و قدر الهی چون سناریویی از پیش نوشته شده است، بدان معنا نیست که به کلی بی اختیار و در کارهایش مجبور باشد، بلکه اراده و اختیار انسان جزئی از قضا و قدر الهی است. بنابر این سعادت و شقاوت و یا درد و رنج و مانندآن برای انسان گرچه بر اساس قضا و قدر الهی صورت می گیرد، ولی از مجرای سعی و تلاش و کوشش آدمی و عوامل خاص خود است. از این روست که هرگز موجب جبر نمی شود.
در مورد تلاش و رسيدن به مطلوب هم در نامه قبل توضيح داده شد .

پی‌نوشت‌:
1. مرتضى مطهری، مجموعة آثار، ج 1، ص 384 ـ 387، نشر صدرا 1381.

پرسش:
با توجه به وضعیت آب کشورمان باز هم نمی توان بعد از شستن دست چپ آب را قطع و شروع به مسح نمود . مقلد آقای سیستانی هستم ،ولی دفتر ایشان جواب ندادند.
پاسخ:
بستن شیر آب در هنگام وضو، اشکال ندارد؛ بلکه از باب صرفه جویی بهتر می باشد.
آنچه اشکال دارد، این است که بعد از شستن دست چپ و قبل از مسح کردن، دست انسان با آب خارج از وضو مثل آب روی شیر برخورد کند و خیس شود و انسان با آب بیرونی، مسح کند. (1)
بنابراین، بستن شیر بعد از شستن صورت، بعد از شستن دست راست، پس از آب ریختن روی دست چپ و قبل از شستن آن، اشکال ندارد.
پی نوشت:
1. آیت الله سیستانی، توضیح المسائل، م 248.