پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
آیات مربوط به توبه در قرآن فراوان است. چون این آیات مطلق است، نمی توان به طور دقیق مشخص کرد که کدام آیه مصداق داستان حر است ،ولی به احتمال زیاد می توان داستان حر را با این آیه تطبیق داد :
«فَأَمَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحينَ (1) ؛ امّا آن كس كه توبه كند و ايمان آورد و به انجام دادن عمل صالح و شايسته بپردازد.»
شرط پذيرفته شدن توبه بازگشت از خطا است، با زدودن آثار باطنى آن از نفس با ايمان به رسالت، و پيدا شدن آثار ظاهرى آن كه پرداختن به عمل صالح است،گر چه تنها اين كافى نيست كه با خدا صفحه حساب تازهاى باز كنيم، بلكه بايد آن را با عمل صالح آكنده سازيم.
پس كسانى كه به گروه سپاهيان و فرمانبرداران طاغوت پيوستگى پيدا كرده بودند، مىتوانند با تمرد نسبت به نظام فاسد، و پيوستن به صفوف حركت اسلامى و اشتغال به عمل در آن ها، توبه كنند، همان گونه كه حرّ بن يزيد رياحى (رض) در آن هنگام كه اردوى ابن زياد را ترك كرد و در ركاب امام حسين (ع) جنگيد تا شهيد شد، توبه كرد.
«فَعَسى أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ ، پس اميد آن هست كه از رستگاران باشد.»
قرآن كلمه «فعسى» را از آن جهت به كار مىبرد كه از آن ظاهرا امكان فهميده مىشود، نه تحقق و قطعيت، تا بزرگى گناه بر ما آشكار شود و گرفتار غرور نشويم، يا به اميدوارى مفرطى كه بدى نتيجه آن از بدى نتيجه نوميد كامل از رحمت خدا كم تر نيست دل نبنديم، همان گونه كه باقى ماندن عقده گناه در نفس انسان به صلاح او است، از آن روى كه او را به عمل و تلاش بيش تر در راه خدا برمىانگيزد، به اين اميد كه خرسندى او را خدای متعال از اين راه فراهم آورد. (2)
آری حقيقت" توبه" همان ندامت و پشيمانى از گناه است . لازمه آن تصميم بر ترك در آينده است. اگر كارى بوده كه قابل جبران است ،در صدد جبران برآيد. گفتن استغفار نيز بيانگر همين معنى است،
توبه آن است كه شخص توبهكننده به هيچ وجه بازگشت به گناه نكند ، چنان كه شير به پستان هرگز باز نمىگردد! اين تعبير لطيف بيانگر اين واقعيت است كه توبه چنان انقلابى در انسان ايجاد مىكند كه راه بازگشت به گذشته را به كلى بر او مىبندد.همان گونه كه بازگشت شير به پستان غير ممكن است.(3)
آرى، اگر انسان مدّتى از زمان از پيروى هدايت رسالى، يا پيوستگى به صف هاى رساليان دور بماند و گمراه شود، ولى پس از آن توبه كند و به راه راست بازگردد، خداوند متعال توبه او را مىپذيرد .توبه جناب حر بن یزید ریاحی که در صحرای کربلا جلو آن همه جمعیت در پیشگاه امام حسین (ع) با تمامی شرائط انجام گرفت، مصداق پیدا می کند، زیرا جناب حر با زیباترین وجه ممکن نسبت به کارهای بد خویش درآن مکان اظهار ندامت و پشیمانی کرد .بلا فاصله به طور خالص و واقعی در صدد جبران آن برآمد .جزء اولین افرادی بود که به فرمان امام حسین (ع) در کنار حضرت روبروی دشمن قرار گرفت .به بهترین عمل صالح که شهادت باشد، نائل آمد .
پی نوشت ها :
1.قصص (28) آیه 67.
2. تفسير هدايت، مشهد ، آستان قدس ، 1377 ش، ج 9، ص 338
3. مکارم شیرازی،تفسير نمونه، تهران ، دارالکتب الاسلامیه ، 1362، ج24، ص 292؛
طبرسی ، جوامع الجامع ، مشهد ، آستان قدس ، 1377. ج 6 ،ص364.
