حدیث

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
ابتدا در مورد روايتي كه در اينجا ذكر كرديد بايد اشاره شود كه ما چنين روايتي را در جوامع روايي شيعه نيافتيم. مضمون حديث هم با آنچه در مورد ريا و از بين رفتن اجر و ثواب اعمال به جهت آن منافات دارد. عمل ريايي چون براي غير خدا انجام شده است، خدا در برابر ثواب آن تضميني ندارد.
در روايتي از امام صادق (ع) مي خوانيم: «يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَا خَيْرُ شَرِيكٍ فَمَنْ عَمِلَ لِي وَ لِغَيْرِي فَهُوَ لِمَنْ عَمِلَ لَهُ غَيْرِي؛ (1) خداوند متعال مي فرمايند: من بهترين شريك هستم، پس اگر كسي عملي را براي من و غير من انجام دهد (یعنی ريا كند) پس آن عمل را تماما به غير خودم مي بخشم».
در اين روايت به وضوح در مورد ريا و عمل ريايي صحبت شده و خداوند تاكيد مي كند كه چنين عملي مورد قبول واقع نمي شود.
بر فرض صحت اين روايت بايد گفت:
عذاب ها هم می تواند روحی باشد و هم جسمی، همان گونه که در دنیا بعضی از سختی ها و عذاب ها روحی و برخی دیگر جسمی و بدنی اند. اما در هر حال احساس درد و عذاب جسمی (خواه مادی یا مثالی و یا اخروی ) با وجود روح و همراه بودن با روح، معنا دارد. اگر جسمی خواه مادی ، یامثالی ، روح با آن نباشد، احساس درد و عذاب نمی کند. به صراحت از آیات استفاده می شود که انسان در آخرت، معاد جسمانی و لذت و عذاب جسمی علاوه بر لذت و عذاب روحي دارد. از جمله:
براى ما مثالى زد و آفرینش خود را فراموش کرد و گفت : چه کسى این استخوان ها را زنده مى کند، در حالى که پوسیده است؟ بگو: همان کسى آن را زنده مى کند که نخستین بار آفرید و او به هر مخلوقى آگاه است. (2)
عذاب های جسمانی دوزخیان در قیامت عبارت است از: خوردنی و نوشیدنی و لباس ها و سایر عذاب های جسمانی.
در آتش سوزان وارد می گردند. از چشمه ای فوق العاده داغ به آن ها می نوشانند. (3)
درخت زقوم غذاى گناهکاران است. همانند فلز گداخته در شکم ها مى جوشد، جوشاندنى همچون آب سوزان. (4)
غم و اندوه جانکاه و حسرت بی پایان و تحقیر و سرزنش فراوان، عذاب روحانی است که جان دوزخیان را می سوزاند.
قرآن می فرماید: هر زمان اراده کنند از غم و اندوه هاى دوزخ خارج شوند، آن هارا به آن باز مى گردانند. (5)
با توجه به اين آيات و مقدمه كوتاهي كه در مورد روح بيان شد بايد گفت:
عذاب هاي جهنم بسيار متفاوت بوده و هر كس به فراخور گناه هايي كه در دنيا انجام داده با اين عذاب ها، عقاب مي شود. به يقين مي دانيد كه اعضاي انسان محدود به اين مواردي كه در حديث آمده است، نمي باشد. لذا اگر قرار باشد بنده اي به جهت گناهان خود عذاب شود اما قسمتي از بدن او به فضل خدا از عذاب ايمن باشد، اين امر امكان پذير است. به علاوه چون روح انسان است كه عذاب مي بيند و جسم انسان تنها واسطه اي براي رسيدن درد و عذاب به روح است ولو اين كه بعضي از اعضاء از عقوبت مصون باشند، تنها وجود بعضي از اعضاء براي درك اين وضعيت كفايت مي كند.
اين مورد را در نظر داشته باشيد كه جنس آتش جهنم با آتش دنيايي تفاوت مي كند و از درون انسان را مي سوزاند و عذاب مي دهد. چنين نيست كه براي سوزاندن ابتدا بايد از اعضاي ظاهري شروع كند. در قرآن آمده است: «الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ ؛ (6) آتشي كه از دل ها سر مي زند (و آن ها را مى‏سوزاند)».
بعضى گفته‏اند كه: آتش دوزخ مستقيما به جوف و مغز وجود آدمى راه مى‏يابد و آن را مى‏سوزاند، و بعضى ديگر گفته‏اند كه: اين آتش شعور دارد و از درون دل هاى گنهكاران آگاه است و به اندازه كفر آن ها عذابشان مى‏دهد. (7)
اما در مورد اين كه آيا با وجود اعمال نيك باز هم انسان ها عذاب مي شوند بايد گفت: گرچه برخی فرقه های اسلامی نظیر معتزله ، معتقد به حبط اعمال اند و می گویند: اعمال بد آدمی، اعمال نیک او را باطل و بی اثر می کند، ولی از نظر علمای بزرگ شیعه و برخی از مذاهب اسلامی ،حبط عمل و باطل شدن آن ناصواب بوده و آدمی طبق اعمال نیک خود پاداش و طبق اعمال بد خود کیفر داده می‌شود.(8)
متکلم بزرگ شیعه جناب خواجه نصیرالدین طوسی در تجرید الاعتقاد در تبیین این دیدگاه به آیة ای اسناد کرده که فرمود: «فمن یعمل مثقال ذرّة خیراً یراه و من یعمل مثقال ذرّةٍ‌ شرّاً یراه؛ (9) هر کس هم وزن ذره‌ای کار خیر کند ،جزا یا تجسم خارجی آن را می بیند،‌ و هر که هموزن ذره‌ای کار شر کند، آن را می بیند».
طبق این آیه معلوم می شود که آدمی نتیجه و پیامد هر نوع از کارهایش را می بیند، در برابر کارهای نیک پاداش و در برابر کارهای بد کیفر دریافت می کند. بنا بر این اعمال نیک انسان در هر اندازه باشد ، به خاطر اعمال بد او بی اثر نمی‌شود و انسان به خاطر عمل نیک پاداش و برای عمل بد کیفر خواهد دید.
بنا بر این در مورد سؤال ابتدا مجازات کارهای بدش را می‌بیند و بعد از آن وارد بهشت می شود و برای همیشه در آن جاودانه خواهد بود. البته در صورتی که اهل ایمان به خدا و قیامت باشد.
مجازات کارهای بدی هم که انجام داده در صورتی است که قبل از مرگ از آن ها توبه نکرده باشد و یا در عالم قیامت مورد شفاعت قرار نگیرد.

پی نوشت ها:
1. مجلسي، محمدباقر، بحار الانوار، موسسه الوفاء، بيروت، 1404ه.ق، ج69 ،ص 265 .
2. یس (36) آیه 78 و 79.
3. غاشیه (88) آیه 4ـ 7.
4. دخان (44) آیه 43ـ 46.
5. حج (2) آیه 22.
6. همزه (104) آيه 7 .
7. مدرسى، سيدمحمد تقى، تفسیر هدایت، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي، مشهد،1377ه.ش، ج18 ، ص 324 .
8. طوسي، خواجه نصيرالدين، کشف المراد في شرح تجرید الاعتقاد، نشر کتابفروشی اسلامی، تهران 1366ه.ش، ص 577 ـ 578،
9. زلزال (99) آیه 7 ـ 8.