از راه قرآن میتوان به یگانگی خدا پی برد ولی میخواهم از راه عقلی هم به یکتا بودن خدا پی ببرم تا ایمانم را تقویت کنم
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
در مورد توحید و یگانگی خداوند معمولا چندین برهان اقامه می شود که عبارتند از :
1- برهان رابطه وحدت عالم و یگانگی مبدأ آن،
2- برهان عدم تناهی،
3- برهان صرافت و محوضت وجود،
4- برهان تمانع،
5- برهان فرجه،
6- برهان نبوت.
به دليل دقيق و عميق بودن بسياري از اين براهين به تبيين يك برهان در اين ميان بسنده مي كنيم :
اگر خداوند شريكي داشته باشد، يعني براي عالم مثلا دو خدا فرض کنیم ، باید بین آن ها تمایز باشد ، زیرا با نبود هر گونه تمایز فرض دو بودن منتفی است. امکان ندارد دو خدا داشته باشیم که عین هم در همه چیز باشند . پس برای دوتا بودن دو موجود، لازم است که لااقل در یک چیز جزیی با هم تفاوتی داشته باشند ؛
فرضا می خواهید دو برادر دوقلو را در ذهن تصور کنید که در همه خصوصیات ظاهری و باطنی عین هم هستند و هیچ اختلافی حتی در لحظه ولادت و... در آن ها وجود ندارد ؛ حتی در همین تصور ذهنی هم نیازمند آن هستید که برای این دو نفر نوعی تمایز و تغایر (گرچه اعتباری )فرض کنید تا به یکی عنوان برادر اول و به دیگری عنوان برادر دوم بدهید ؛ مثلا یکی را در سمت چپ تصویر ذهنی خود می نهید و دیگری را در سمت راست .
اگر قرار باشد در همین امور هم تفاوتی بین این دو نباشد ،می بینید که تصور این دو نفر دچار مشکل می شود، یعنی نمی توانید دو نفر را تصور کنید که هر دو در سمت راست قرار داشته باشند یا هر یک در سمت چپ دیگری باشد .
در این صورت و با فرض وجود اختلاف در بين اين دو خدا يعني يكي از اين دو خدا چيزی دارد كه ديگري ندارد ، پس دقيقا ما با دو احتمال مواجهه هستیم:
ا) یکی از آن دو خدا کامل مطلق و دیگری ناقص و فاقد بعضی کمالات است.در این صورت روشن است كه فقط همان کامل مطلق خداي حقيقي است و ديگري اصلا خدا نيست، زيرا خداوند كامل مطلق و حقيقت بدون نقص است، در حالي كه خداي دوم لااقل يك نقص و كمبود داشت .
ب) هر یک از دو خدای مفروض دارای کمالی باشد که دیگری فاقد آن است.
در این صورت هیچ یک خدا نیستند. چون هر یک از آن دو ناقص بوده و ناقص طبق فرض نمی تواند خدا باشد .
به علاوه احتمال دوم مستلزم ترکیب هر دو خدا از وجدان کمال و فقدان کمال است. اما در خدا ترکیب راه ندارد؛ یعنی هر خدا مرکب می شود از بخش دارای کمالات و بخش فاقد کمالات که این امر در خدا محال بوده ، بیانگر محدودیت و مشکلات عقلی دیگر است . زيرا روشن است كه وجود خداي دوم به معني پايان يافتن محدوده خداي اول است. بر اين اساس ما محدود بودن خداوند را پذيرفتيم كه اين امر با نامحدود بودن خداوند سازگاري ندارد .
اگر بگوید احتمال سومی هم هست که هر یک دارای تمام کمالات باشد می گوییم : در اين فرض دیگر دوئیت معنا ندارد ، چون تمایزی در بین نیست . (1)
براهین متعدد دیگری نیز در این زمینه ذکر شده ، مانند برهان تمانع و برهان فرجه و... كه می توانید به منابعی در این زمینه مراجعه فرمایید ،مانند :
- کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم استاد مطهری، ج 5 که همین سؤال را مطرح کرده و جواب داده اند.
- کتاب معارف قرآن استاد مصباح یزدی، ج 3 - 1
- تفسیر شریف المیزان ذیل سوره توحید و آیه « لوکان فیهما آلهه الا الله لفسدنا» (انبیا، آیه 22).
پي نوشت :
1. محمد سعيدي مهر ، آموزش كلام اسلامي ص 79-80 ، نشر طه ، تهران 1383 ش .
