khoda

پرسش 1:
kodah
شرح : salam man do ta soal dashtam 1emam sadeq mifarmayad sakht tarin mardom az nazar BALA piyambran hastand sepas kasani ke dar pey anan hastand sepas kasi ke az digary behtar ast va be tartib.man mikhham beporsam akhe chera har kas mikhahad be samt khoda beravad bayad bala saresh biyad bedon bala nemishe en che qanoniye ke bedon bala nimishe be samt khoda raft hata dar qoran ham gofte shode man motavaje nemisham 2dar qoran gofte shode, har gereftary ke be shma miresad be khtere karhayi ast ke anjam dadim piyambar be emam ali migoyad har kharashi ke az chobi be ensan miresad va har laghzeshe qadami, bar asar gonah ast . ma az koja befahmam ke en bala ya mosibat ke sareman amade be khatere gonah bode YA emtehan khoda ast
سلام من دو تا سوال داشتم 1- امام صادق ميفرمايد سخت‌ترين مردم از نظر بلا پيامبرن هستند سپس کساني‌ که در پي‌ آنان هستند سپس کسي‌ که از ديگري بهتر است و به ترتيب.من ميخواهم بپرسم آخه چرا هر کس مي‌خواهد به سمت خدا برود بايد بلا سرش بايد بدون بلا نمي‌شه اين چه قانوني که بدون بلا نميشه به سمت خدا رفت حتي در قرآن هم گفت شده من متوجه نمي شوم
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
سختي‌ها و بلاها را از نگاه‌هاي متفاوتي مي‌توان بررسي کرد. از ديدگاه قرآن و حديث گرفتاري‌ها، ‌حکمت‌هاي مختلفي دارد که مهم ترين آن ها عبارتند از:
1. تأديب:
براي انسان‌هاي غفلت زده که چشم و گوش و دل و عقل حقيقت‌پذير آنان از کار افتاده، گرفتاري‌ها واقعاً بلا و عذاب است تا آنان را تاديب نموده و از خواب سنگين گناه و غفلت بيدار نمايد.
2. آزمون الهي:
وسيله‌اي است جهت آزمايش و امتحان انسان‌ها تا ماهيت و جوهر حقيقي خويش را آشکار سازند و از اين طريق به تکامل شايسته خويش برسند.
3. ترفيع درجه:
در يک روايت جامع امام علي (ع) در مورد فلسفه بلاها مي‌فرمايد:
«إِنَّ الْبَلَاءَ لِلظَّالِمِ أَدَبٌ وَ لِلْمُؤْمِنِ امْتِحَانٌ وَ لِلْأَنْبِيَاءِ دَرَجَةٌ وَ لِلْأَوْلِيَاءِ كَرَامَةٌ ؛ (1) بلاها براي ظالم تـأديب و براي مؤمنان امتحان و براي پيامبران درجه و براي اوليا کرامت و مقام است».
بلاها و مشقت‌ها و مصيبت‌ها براي بندگان خاص (انبيا و اولياي الهي و پيروان صادق آنان) هديه حق تعالي و نردبان رحمت است تا از اين طريق صعود و عروج کنند و به او نزديک تر شوند و در جوار قرب الهي به آسايش و آرامش مطلق نايل گردند.
زيرا روح انسان ، يک وجود لطيفي است که از اعمال انسان تاثير مي پذيرد . سختي‌ها و بلاها از جمله اموري هستند که روح را از آثار سوئي که اعمال بر روح انسان وارد نموده اند،آزاد مي نمايند. هر چه انسان از اين دنيا و امور مادي سختي و ناخوشايندي ببيند، اين سختي ها و بلاها موجب مي شود از حب دنيا که ريشهء همهء گناهان و بدي هاست دور شود و به خداوند مهربان نزديک گردد.
براي توضيح بيشتر در بارهء چگونگي تاثير بلا در کمال انسان ، مطالعه فصل دوم از حديث پانزدهم کتاب چهل حديث امام خميني را توصيه مي کنيم.
4. کفاره گناهان:
پاداش و کيفر، بيش‌تر بازتاب طبيعي و تکويني اعمال انسان‌ها است که دامن آن ها را مي‌گيرد. قرآن مجيد بين عمل و جزا رابطه تکويني قائل است :
«وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ ؛ (2) هر مصيبتي که به شما مي‌رسد،‌به خاطر کارهايي است که انجام داده‌ايد».
البته سطح و نوع بلا قابل تغيير و کاهش است. لذا امام سجاد در مناجات المريدين مي فرمايد : «اللهم فاسلک بنا سبل الوصول اليک و سيرنا في اقرب الطريق للوفود عليک ؛ قرب علينا البعيد وسهل علينا العسير الشديد؛ (3) خدايا ! ما را به راه هاي رسيدن به درگاهت قرار ده و از نزديک ترين راهي که به تو مي رسند ، ببر! راه دور را براي ما نزديک فرما و سختي ها و شدايد را براي ما سهل و آسان نما!» .
در صورت تمايل، در تماس بعدي مي توان در بارهء آن سخن گفت.
پي نوشت ها:
1. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت ، لبنان، 1404 هجرى قمرى ،‌ج 78، ص 198 .
2. شوري (42) ، آيه 30.
3. شيخ عباس قمي ، مفاتيح الجنان ، مناجات خمسه عشر ، مناجات المريدين.

پرسش 2:
در قرآن گفت شده، هر گرفتاري که به شما مي‌رسد به خاطر کارهايي‌ است که انجام داديم پيامبر به امام علي‌ مي‌گويد هر خراشي که از چوبي به انسان مي‌رسد و هر لغزش قدمي، بر اثر گناه است . ما از کجا بفهمم که آن بلا يا مصيبت که سرمان آماده به خاطره گناه بود يا امتحان خدا است؟
پاسخ:

به صورت مطلق نمي‌توان گفت سختي ها و بلاها و گرفتاري ها، هميشه و پيوسته محصول گناهان و عملکردهاي زشت افراد است. گاهي نيز نعمت هاي الهي، و الطاف ويژه و ناب خداوند در لباس «سختي‌ها، تنگناها، مصيبت‌ها و مشکلات» ظاهر مي شود. چنان که خداوند انبيا، امامان و اوليا و دوستان خاص خود را در دنيا با انواع سختي‌ها، مصيبت ها و شدايد دچار ساخته است، تا بدين وسيله بر ايمان و استواري آنان، و بر مقام و مرتبت و منزلت‌شان بيفزايد. چنان که اميرالمؤمنين (ع) مي فرمايد:‌ «انّ البلاء للظالم ادبٌ، و للمؤمن امتحان،‌ و للانبياء درجه و للاولياء کرامه؛ (1) بلاها براي ستمگران جنبه کيفر و تأديب دارد. براي مؤمنان، امتحان و براي پيامبران باعث ارتقاي رتبه و درجه و براي اولياي الهي موجب کرامت و بزرگواري مي گردد».
توضيح مطلب اين که :
به طور کلي در مورد فلسفه مشکلات و سختي هاي دنيا بايد به اين نکته اساسي توجه داشته باشيم که: بلاها و گرفتاري‌ها، و سختي ‌هايي که در زندگي بر انسان وارد مي شود، مي تواند مولود عوامل گوناگوني باشد. در ذيل به برخي از آن اشاره مي شود :
1. سختي ها، بازتاب عملکردهاي نادرست انسان :
در يک نگاه کلي مي توان گفت ريشه و اساس بيشتر مصيب‌ها و گرفتارهاي انسان، «عملکردهاي خود او» است. قرآن کريم مي فرمايد: ‌« وَ ما اصابکم من مصيبه، فبما کسبت ايديکم و يعفو عن کثير؛ (2) هر مصيبت و ناملايمتي (فردي يا اجتماعي) که به شما مي رسد به خاطر اعمالي است که با دست خود ( فرد يا جامعه ) انجام داده ايد (تازه اين تمام مجازات و کيفر اعمال شما نيست) و خدا از بسياري از گناهان مي گذرد و آنها را مورد عفو قرار مي دهد».بنا براين «اگر خرابي و فساد، سختي و تنگناها، در خشکي و دريا ظهور و بروز پيدا مي کند، همگي به خاطر گناهاني است که مردم مي کنند. پيدا شدن خرابي ها و فشارها براي اين است که خداوند مي خواهد نمونه‌اي از آثار شوم عملکردهاي‌شان را به آنان بچشاند، بلکه برگردند».
2. سختي ها،لازمه عالم دنيا :
از قرآن و روايات استفاده مي‌شود نظام زندگي انسان در جهان هستي، نظام تکامل و پرورش است و همه مردم (از پيامبران گرفته تا ديگران) در حوادث روزگار دست و پنجه نرم مي‌کنند تا تربيت و ساخته شوند و شايستگي دريافت پاداش‌هاي عظيم الهي را کسب نمايند. از طرف ديگر وجود سختي‌ها در زندگي، لازمه زندگي مادي است. زندگي مادي همراه با محدوديت و تزاحم و کشمکش‌ها است. مواد و عناصر در همديگر تأثير مي‌گذارند، يا اثر همديگر را خنثي مي‌کنند و به هر ترتيب، تزاحم بر عالم ماده حاکم است و هيچ انساني ، مؤمن باشد يا غير مؤمن، نيز از اين قاعده مستثني نيست. "لولا التضاد ما صحّ دوام الفيض؛ اگر تضاد و کشمکش نبود، فيض الهي دوام و استمرار نمي‌يافت".
بنا بر اين وجود سختي‌ها و مشکلات نه تنها براي انسان، بلکه تمام موجودات عالم است، با اين تفاوت که لازمه تکامل انسان وجود سختي‌ها است. علاوه بر آن که وجود سختي‏ها و مشکلات براي زندگي ما لازم است و بدون وجود آن‏ها زندگي بي معنا و يکنواخت خواهد بود.
3. سختي ها، عامل شکوفايي استعدادها و سازنده شخصيت انسان:
خداوند براي شکوفا کردن استعدادها و پرورش دادن بندگانش، آنان را با گرفتاري‌ها مي‌آزمايد، يعني همان گونه که فولاد را براي استحکام بيشتر در کوره مي‌گذارند تا به اصطلاح آبديده شود، آدمي را نيز در کوره حوادث سخت پرورش مي‌دهد تا مقاوم گردد. امتحان خدا با گرفتاري ها، به کار باغبان پر تجربه شبيه است که دانه‌هاي مستعد را در سرزمين‌هاي آماده مي‌پاشد. دانه‌ها با استفاده از داده‌هاي طبيعي شروع به رشد و نمو مي‌کنند، تدريجاً با مشکلات مي‌جنگند و با حوادث پيکار مي‌نمايند، در برابر طوفان‌هاي سخت و سرماي کشنده و گرماي سوزان، ايستادگي به خرج مي‌دهند تا شاخة گلي زيبا يا درختي تنومند و پرثمر بار آيد که بتواند به زندگي خود در برابر حوادث سخت ادامه دهد.
خداوند نيز زندگي دنيا را براي انسان توأم با رنج و مشقت قرار داد تا وي را تربيت کند و استعدادهايش را شکوفا نمايد.
شدايد و ناملايمات براي انسان جنبه سازندگي دارند. بسياري از کمالات و رشدها است که جز در رو برو شدن با سختي‌ها و گرفتاري ها، جز در نتيجه برخوردها، جز در ميدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث به دست نمي‌آيد. لذا در بعضي از روايات دنيا به گذرگاهي تشبيه شده است که در سايه خوب زندگي کردن و درست زيستن در آن مي توانيم به زندگي و شادي و لذت مطلق در آخرت دست يابيم. زيرا سختي هاي دنيا در بسياري از موارد عاملي در جهت رسيدن به آن نتيجه والا، و هشداري است تا او را از خواب غفلت و از فراموشي مقصد حقيقي و تلاش براي رسيدن به آن باز مي دارد .
بنابراين ، بلاها و سختي‌ها اثر کيميايي دارند، و سازنده اند. از موجودي، موجود ديگر، از ضعيف، قوي، از پست، عالي، از خام، پخته به وجود مي‌آورند. در حقيقت سختي‌ها در زندگي بشر تنها گوهر واقعي انسان را آشکار نمي‌کند، بلکه به گوهر وي تکامل مي‌بخشد. چه را که مشکلات، شخصيت ساز و استقامت آفرين است، بسان درختي که در دل بيابان‏هاي سوزان و بادهاي داغ قرار مي‏گيرد.
استاد مطهري مي‏گويد:
به حکم قانون و ناموس خلقت، بسياري از کمالات است که جز در مواجهه با سختي‏ها و شدايد، جز در نتيجه تصادم‏ها و اصطکاک‏هاي سخت، جز در ميدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث، جز در رو به رو شدن با بلايا و مصايب حاصل نمي‏شود. (3)
بعد از بيان اين مقدمه نسبتا طولاني پاسخ پرسش شما روشن مي شود.
پرسيده ايد :" در قرآن گفت شده، هر گرفتاري که به شما مي‌رسد به خاطر کارهايي‌ است که انجام داديم، پيامبر به امام علي‌ مي‌گويد هر خراشي که از چوبي به انسان مي‌رسد و هر لغزش قدمي، بر اثر گناه است . ما از کجا بفهميم که ان بلا يا مصيبت که سرمان آماده به خاطره گناه بود يا امتحان خدا است؟"
با توجه به مطالب بالا مي توان اين گونه نتيجه گرفت که مشکلات و سختي ها ، بلاها و گرفتاري‌ها که در زندگي بر انسان وارد مي شود، مولود عوامل گوناگوني هستند و آيه اي و روايتي نيز که نقل نموده ايد اشاره به بعضي از اين عوامل دارد. بنا بر اين به صورت مطلق نمي‌توان گفت سختي ها و بلاها و مشکلات هميشه و پيوسته محصول گناهان و عملکردهاي زشت افراد است؛ زيرا همه افراد بشر در طول زندگي به نوعي مورد آزمايش خداوند هستند؛
در سوره ملک مي فرمايد : «الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيَاةَ لِيَبْلُوَکُمْ أَيُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ ؛ (4) خداوندي که مرگ و زندگى را پديد آورد تا شما را بيازمايد که کدامتان نيکوکارتريد و اوست ارجمند و آمرزنده».
در قرآن بيشتر از بيست مورد امتحان به خدا نسبت داده شده است . اين يک قانون کلي و سنت دائمي در زندگي انسان است.
به طور فراگير مي توان گفت که: هر عملي که انسان انجام مي دهد، امتحاني است که در پيشگاه خداوند پس مي دهد که نتيجهء آن ثواب است يا کيفر.
از آن گذشته گرفتاري يا سختي ، در عين عذاب بودن ، امتحان الهي نيز هست تا معلوم شود انسان براي از بين رفتن آثار گناه خود صبر و تحمل مي کند ، يا با ناله و فرياد و بدگويي به زمين و زمان ، گناهي بر گناهان گذشته خود مي افزايد . پس يک عمل، هم مي تواند کيفر گناهان باشد و هم وسيله امتحان .
بنا بر اين در هر صورت انسان بايد مراقب باشد . زيرا حتي در فرضي که بلا و گرفتاري به خاطر عذاب باشد، مي تواند امتحان الهي نيز باشد. لذا بهترين راه براي اين که انسان بتواند تشخيص دهد که مشکلش از ناحيه کوتاهي خودش در وظايف مادي يا معنوي هست يا امتحان الهي است ، اين است که با هر بلا و گرفتاري که مواجه مي شود ، ابتدا نامه عمل خود را بازبيني کند که آيا وظايف خود را انجام داده يا کوتاهي کرده ؟ در صورتي که از طرف او کوتاهي صورت گرفته ، براي جبران آن اقدام کند تا خداوند عنايت خود را به او بيشتر نمايد و در صورتي که کوتاهي در انجام وظايف از او سر نزده ، در مقابل بلا و گرفتاري صبر نموده و خدا را شاکر باشد تا خداوند سفره نعمت هايش براي او بگشايد.
موفق باشيد

پي‌نوشت‌ها :
1. علامه المجلسي، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بيروت، لبنان، سنه النشر/1404 ه.ق ، ج 81، ص 198.
2. شورى (42) آيه 30 .
3. استاد مطهري، بيست گفتار، انتشارات صدرا - قم ، چاپ پنجم ، ص 176 .
4. ملک (67) آيه 2 .