پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
از سوال شما اين گونه بر مي آيد كه گويا شيطان را در زمره فرشتگان مي دانيد . در نتيجه گمان بر عدم اختيار و اراده او مي دهيد ؛ در حالي كه او طبق صریح آیات قرآن از جنس فرشتگان نبود، بلکه در صف آن ها قرار داشت . از طایفه جن بود که مخلوق مادی و داراي اختيار است است. در سوره جن چنین آمده:
«فسجدوا إلاّ إبلیس کان من الجن؛(1) همگی سجده کردند جز ابلیس که از طایفه جن بود».
در واقع جنيان همانند انسان ها موجوداتي هستند داراي اراده و اختيار و حق انتخاب كه بر اساس همين امر خداوند فلسفه خلقت او را همانند انسان عبادت تعيين فرموده است (2) . در نتيجه در قيامت مورد بازخواست قرار گرفته ،در صف مومنان و اهل بهشت و يا در صف اهل جهنم قرار خواهند گرفت .
اما اين كه چرا او با دستورالهي مخالفت كرد ، انگیزه او در مخالفت در درجه اول ،کبر و غرور و تعصب خاصی بود که بر وی حاکم شده بود. چنین میپنداشت که از آدم برتر است و نمیبایست دستور سجده بر آدم به او داده شود، بلکه تصور میکرد که باید مسجود باشد و آدم بر او سجده کند. چنان که وقتي خداوند از شیطان پرسید:
«قَالَ مَا مَنَعَکَ أَلاَّ تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُکَ؛(3) خداوند فرمود: چون تو را به سجده امر کردم، چه چیز تو را باز داشت از این که سجده کنى؟». شیطان با کمال جسارت گفت:
« أَنَاْ خَیْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِی مِن نَّارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛ من از او بهترم. مرا از آتشى آفریدى و او را از گل آفریدى».
به این ترتیب خودبینی و خودخواهی، محصول یک عمر ایمان و عبادت او را بر باد داد و آتش به خرمن هستی او افکند . کبر و غرور از این آثار بسیار دارد.
در نتيجه علي رغم معرفت بالايي كه به خداوند و علمي كه به عقويت خويش داشت، باز نتوانست بر رذيله دروني خود پيروز شود . در نتيجه دست به بزرگ ترين عصيان و كارخلاف عقل زد . با سوء اختيار و اراده خود با دستور صريح خدا مخالفت علني نمود . با این که معرفت بالای نسبت به خالق داشت، ولی به دلیل خودبزرگبینی در آزمون الهی به شدت شكست خورد .
پینوشتها:
1. جن (72) آیه 50.
2. ذاریات (51) آیه 56.
3. اعراف (7) آیه 12.
