خجالت

پرسشگر گرامی باسلام و تشکر از ارتباط با این مرکز.
در پاسخ به سؤال شما مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم می داریم:
1. خجالتى بودن و كم رويى به هر علت و انگيزه‏اى كه باشد دارى زيان‏ها و عوارض نامطلوبى است و فرد را از تلاش‏ها و حركت‏هاى فردی و اجتماعى باز مى‏دارد و مانع رشد شخصيت و شكوفايى استعدادهاى او مى‏شود. به همین خاطر نباید دست روی دست گذاشت و برای آن کاری نکرد بلکه باید جدیت در فکر اصلاح آن باشید. خوشبختانه این مشکل، قابل حل و برطرف شدن می باشد و با تمرین و بکارگیری راهکارهایی، قابل رفع و اصلاح می باشد.
اکثر قريب به اتفاق مردم، در مواردي از زندگي اجتماعي خود به گونه اي دچار کم رويي و خجالت شده اند، اما بعضي صرفاً در مواقع و موقعيت‌هاي خاص دچار کم رويي مي‌شوند. بعضي در برخي از مواقع و برخي در غالب مواقع و بعضي در همه موقعيت‌هاي اجتماعي دچار کم رويي مي‌شوند. (1)
2. کم رويي نوعي ترس يا اضطراب اجتماعي است که در آن فرد از مواجه شدن با افراد ناآشنا و ارتباطات اجتماعي فرار و گريز دارد. بسياري از محققان، ريشة اصلي کم رويي را ترس يا اضطراب اجتماعي مي‌دانند. (2)
در حقیقت کمرویی و خجالتی بودن، یکی از علائم اضطراب می‌باشد، به اعتقاد بسیاری از روان‌شناسان، افکار منفی و تلقی‌های غیر منطقی موجب اضطراب می گردند مثلاً اگر بر این باور باشید که همیشه مورد تأیید دیگران قرار گیرید در برابر دیگران دچار اضطراب و نگرانی می‌شوید.
خجالتی بودن لزوماً يک ويژگي ارثي يا ژنتيکي نيست و چه بسا ممکن است فرزند، خجالت را از پدر و مادر کم رو ياد گرفته باشد. بعضي از روان شناسان مثل «واتسون» کم رويي کودکان را در نتيجه يادگيري و تقويت آن در خانه و مدرسه مي‌دانند. سخت گيري بيش از حد و داشتن توقعات زياد، تهديد و تنبيه و تحقير و حمايت‌هاي افراطي، زمينه بروز کم رويي را فراهم مي‌کند. (3)
3. براى اصلاح و درمان اين خصومت منفى، راهکارهای درمانی و روش‏هاى مختلفى، پيش‏بينى شده كه به طور عمده به برخى از آن‏ها اشاره می کنیم:
1-3. احساسات منفی خود را بنویسید و آنها را بپذیرید. نوشتن احساسات منفی و قبول داشتن آنها، بدین معنا است که شما با خود در مکانی بنشینید و احساسات منفی و آزار دهنده خود را بنویسید. مثلاً « من هر وقت با فردی صحبت می‌کنم دلهره و اضطراب دارم، حرفهایم را که از قبل آماده کردم نمی‌توانم بزنم رنگم سرخ می‌شود، تپش قلب مرا احاطه می‌کند» تمام راهکارهای کاهش و خلاف این حالت را بنویسید و یکی یکی آن را امتحان کنید. مثلاً «اگر قبل از حرف زدن بدنم را شل نگه دارم و نفس عمیق بکشم و یا اینکه اول از احوال‌پرسی ساده شروع کنم یا قبل از حرف زدن اصلاً به اینکه با فردی ملاقات دارم فکر نکنم و...»
2-3. خود را بشناسید و قابليت‏هاى شخصى خود را دریابید؛ بدین منظور، توانایی‌ها و نقاط مثبت خود را بنویسید و هر روز با مرور آن ها در ذهن به تقویت آن ها بپردازید. معمولاً افراد مضطرب، به تدریج توانایی‌های خود را ناچیز شمرده و خود را همیشه سرزنش می‌کند. این تکنیک به شما اجازه می‌دهد لیستی از توانایی‌های خود را در تمام زمینه‌ها بنویسید و آنچه را که می‌توانید انجام دهید و استعداد آن را دارید، یادآوری کنید.
3-3. یکی از موقعیت های اضطراب‌زا را در ذهن خود تصویرسازی کنید و حساسیت زدایی تدریجی از آن موقعیت داشته باشید، به این صورت که هنگام تنهایی، یکی از موقعیت های اضطرابی را به ذهن بیاورید، مانند گفتگو در جمع، سپس بقیه مراحل آن را مثل وارد شدن در جمع تا ادامه صحبت و نگاه‌های جمعیت و تشویق جمع و پیروز شدن در آن موقعیت را در ذهن خود تصور کنید. موفقیت در این تصویر ذهنی، گامی برای پیروز شدن در موقعیت ‌های واقعی و بیرونی بشمار می‌رود.
4-3. ورزش‌ و فعالیتهای دسته جمعی با دوستان خود داشته باشید، ریلکسیشن و سایر فعالیت‌های آرامش عضلانی را فرا بگیرید و آنها را انجام دهید. برای یادگیری ریلکسیشن، می‌توانید به کتاب « شیوه‌های درمانگری اضطراب و تنیدگی (استرس)» تألیف مسعود جان بزرگی و ناهید نوری، انتشارات سمت، 1382، مراجعه کنید.
5-3. از ذهن خوانی دیگران پرهیز کنید (همه متوجه حالات ترس و اضطراب من می‌شوند و تحقیرم می‌کنند).
6-3. از درشت نمایی مشکل خود پرهیز کنید (دیگر نمی‌توانم با آن جمع رفت و آمد و گفتگو داشته باشم، دیگر نمی‌توانم با آن فرد گفتگو کنم زیرا دفعة قبل خراب کردم).
7-3. از پیشگویی منفی موقعیت ها پرهیز کنید (اگر با آن فرد صحبت کنم حتماً آبروریزی می‌شود. اگر در جمع دوستانم صحبت کنم حتماً کنترلم از دست می‌دهم).
8-3. از کلمات باید یا نباید استفاده نکنید (نباید تا این حدّ عصبانی ‌باشم، باید احساساتم را در همة مواقع کنترل کنم).
9-3. از تصمیمات مبالغه‌آمیز پرهیز کنید (وضعیتم و حالات روحی‌ام نشان می‌دهند که آدم بی‌عرصه و حقیری هستم).
10-3. از تفکر همه یا هیچ پرهیز کنید (طرز صحبت من با دیگران یا اقدام به صحبت و سخنرانی برای من به کلی بد خواهد بود، اگر صحبت کنم آبروریزی خواهد شد).
11-3. اعتماد به نفس خود را تقویت و آن را افزایش دهید. انسانى كه كانون قلبش لبريز از ايمان است و اتكا و اعتمادش به خداوند است هيچ گاه احساس سستى و انزوا نمى‏كند و سعى مى‏كند با شجاعت خواسته‏هاى خود را مطرح نمايد. از اين رو مهم‏ترين عامل براى اصلاح خصلت منفى كم رويى، اعتماد به نفس است كه اگر در انسان اين حالت ايجاد شود مى‏تواند در جامعه ديدگاه‏ها و نظرات خود را به راحتى ابراز نمايد و در برخورد با ديگران مشكلى نداشته باشد. (4)
12-3. سعی کنید با دوستان و دیگر افراد معاشرت خود را افزايش دهید. معاشرت با دیگران مى‏تواند نقش مؤثرى در ريشه كنى اين خصلت منفى داشته باشد و شما به تدريج به عنوان يك شخصيت با نشاط و خوش برخورد نزد دوستان و هم كلاسى‏هاى خود مطرح مى‏شويد، اگر چه در مراحل اوليه با مشكلاتى مواجه شديد، ولى نبايد هراسى به خود راه دهيد و اين مراحل را با متانت و صبر پشت‏سر بگذاريد تا در زندگى موفق باشيد.
13-3. توصیه می شود علاوه بر بکارگیری راهکارهای بالا با مطالعه و یا مراجعه به مشاور و روانشناس، برخی مهارتهای ارتباطی و مهارت ‌جرأت ورزی را فرا بگیرید و در درمان کم رویی و خجالتی بودن خود بکوشید.
برای حل مشکل تان و آشنایی بیشتر با راهکارهای دیگر و فراگیری برخی مهارت ها، کتاب های زیر خدمتتان معرفی می گردد:
1. اینگونه می‌توانید (چگونه به خواسته‌هایتان برسید). پدیدآورنده: دکتر پال هاوک و دکتر ناصر بلیغ ناشر: جوانه رشد 1379.
2. حال برتر (چگونه احساسات خود را مهار کنیم. پدیدآورنده: گیل لنیدن فیلد ترجمة دکتر الهی میرزایی ناشر: جوانه رشد 1383.
3. هنر برقراری روابط (راهی به سوی سعادت و شادکامی). پدیدآورنده: پاتریشا بتن مترجمان جواد شافعی مقدم/ نیّره ایجادی. ناشر: پل 1383.
4. از حال بد به حال خوب. پدیدآورنده: دکتر دیوید برنز ترجمه مهدی قراچه داغی. ناشر: آسیم.
5. سخن گفتن بدون ترس و خجالت. پدیدآورنده: جودیت تینگلی، مهدی مجردزاده کرمانی (مترجم) ناشر: موسسه فرهنگی راه بین 1385.
6. درمان خجالت در سه هفته، همراه با هفت راه حل فوری برای از بین بردن دلهره و اضطراب. پدیدآورنده: ژان شارتیه، ساعد زمان (مترجم) ناشر: فراروان 1384.

پي نوشت ها:
1. دکتر افروز، روان شناسي کم رويي، ص12.
2. همان، ص 15.
3. همان، ص 28.
4. سيد محتبى موسوى لارى، رسالت در تكامل انسان، ص 409 و 410 با تلخيص.