خداوند

پرسشگر گرامی باسلام و تشکر از ارتباط با این مرکز.
حدیث یاد شده در پرسش، در منابع ذیل ذکر شده است؛ (1) ولی در هیچ کدام از آن دو منبع که ذیلا آمده، شرح و تفسیر خاصی برای این حدیث بیان نشده است.
اما درباره مفهوم واژه "شر" در آن حدیث باید گفت: بی تردید، خداوند هیچ شر و بدی برای بندگان خود اراده نمی کند. مراد از این حدیث، آن است که هر گاه کسی با سوء اختیار خود مسیر نادرست را طی نماید و از احکام و قوانین الهی تبعیت نکند، سنت الهی که حاکم بر نظام عالم و جامعه انسانی است، اقتضا می کند که افراد نا صالح بر مردم حاکم گردند و ثروت در دست افراد بخیل قرار گیرد و انسان های نادان بر مسند قضاوت بنشینند. این امر، پیامد عملکرد و اثر وضعی اعمال خود آدمیان است و چون بر اساس توحید افعالی، هیچ کاری در نظام کل بدون خواست و اراده خداوند صورت نمی پذیرد، بنابراین، حتی کارهای نادرست افراد نیز مستند به اراده خداوند است؛ یعنی به لحاظ سلسله علل طولی اراده فعلی خدا علت و سبب بعید وقوع آن کار محسوب می شود؛ هر چند علت قریب مباشر آن اعمال، خود بشر است. (2) پس مراد از اراده شر و بدی، اراده کلی الهی است که بر همه پدیده های جهان حاکم است که احیانا از آن به سنت حاکم بر نظام عالم یاد می شود و نه اراده که علت مباشر باشد.

پی نوشت ها:
1. بحار الانوار، ج 33، ص 241، باب 2، نشر دار الاحیاء لتراث العربی، بیروت، 1403ق؛ و نیز: شیخ مفید، امالی مفید، مجلس 11، ص 109، نشر بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد، ترجمه استاد ولی، 1364ش.
2. ر.ک: محمد سعیدی مهر، آموزش کلام اسلامی، ج 1، ص 103، نشر طه، قم، 1383ش.