من درس می خوانم ، نماز می خوانم ، تلویزیون و اینترنت و تلفن و . . . احساس می کنم زندگی من سمت و سوی پیشرفت و کمال را گم کرده . . .
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
استفاده بهینه از سرمایه عمر و بهتر بهره بردن از «زمانِ» محدود ،ولی بسیار ارزشمند حیات ، تنها از طریق برنامه ریزی و «مدیریت زمان» که هوشیارانه، مستمر و پایدار تدوین شده باشد، فراهم میشود. مدیریت زمان که در واقع، همان برنامه ریزی است، به معنای تسلط و کنترل بر فرصتها و جهت دادن به فعالیتهاست. امروزه این اصل اساسی بر کسی پوشیده نیست که رشد و ترقی انسان در هر عرصه ای ، مستلزم برنامه ریزی صحیح و استفاده مطلوب از امکانات موجود و در دسترس می باشد.
خوشبختانه ائمه علیهم السلام که کلام شان نور و راهنمای انسان هاست، در عصری که با جاهلیت فاصله چندانی نداشتند، شاگردان خود را در قالب سفارش کلی به استفاده از فرصت ها، به صورت جزئی و مشخص هم به داشتن برنامه و «مدیریت زمان» تشویق می کردند؛ هم برای چگونه بهره بردن از اوقات شبانه روز برای دستیابی به رضایت و رضوان خدا دستور عملی جامعی را در اختیار ما قرار داده اند. امام موسی کاظم (علیه السلام) در مورد مدیریت زمان و استفاده از فرصت می فرماید: «بکوشید که اوقات شما چهار قسمت باشد؛
بخشی را برای مناجات با خدا، بخشی را برای کار و زندگانی و معاش ؛ قسمتی را برای معاشرت با افراد مورد اعتماد که عیوب تان را به شما می فهمانند . از صمیم قلب به شما اخلاص می ورزند . قسمتی از وقت تان را نیز اختصاص دهید به بهره وری از لذت های حلال. به وسیله بخش آخر است که بر انجام وظایف آن سه بخش توانا می شوید.» (1)
اگر بخواهیم از سخن گهربار امام معصوم بهره بیش تری ببریم و راهکارهای عملی مناسبی را برگیریم ،باید بخش های چهارگانه گفتار و توصیه امام را تبیین کنیم. امام اوقات شبانه روزی را به چهار قسمت تقسیم می کند.
یک قسمت مربوط به امور عبادی می شود که تقریبا مشترک بین همه سطوح سنی نوجوان، جوان، میانسال و پیر می باشد . منظور از عبادات همان نمازهای یومیه واجب و مستحبات مانند خواندن دعاها ، تلاوت قرآن و تدبر و تفکر در محتوای کلام الهی و پرداختن به امور معنوی و عبادی است.
اما قسمت دوم که امام می فرماید بخشی از وقت خود را صرف زندگانی و معاش و کار کن، اولا شامل هر نوع کار مفیدی می شود ،خواه کار فکری و علمی باشد یا عملی و فیزیکی . ثانیا کار و معاش در هر زمانی متناسب با شغل و حرفه و نیازهای آن زمان است.
قسمت سوم که امام می فرماید قسمتی از وقت خود را صرف معاشرت با افراد قابل اعتماد کن، بسیار مهم است، زیرا معاشرت با مردم می تواند شامل صله ارحام ، رفتن به ملاقات دوستان و اقوام ، تبادل افکار و تجربه ، مباحثات و مناظرات علمی، هم چنین فعالیتهای گروهی علمی و غیر علمی باشد.
در قسمت چهارم پس از آن که می فرماید: بخشی از وقت خود را صرف لذات حلال کن . به یک نکته مهم روانی و تربیتی متمرکز می شود و می فرماید: اگر از بخش چهارم بهتر استفاده کنید، روی بهره برداری سه بخش دیگر نیز تأثیر می گذارد.
طبیعی است که انسان نیازهایی دارد که باید در موقع مناسب ، تأمین شود و گرنه نیرو و توان برای ادامه کار و حرکت به سوی موفقیت امکان پذیر نیست. از جمله لذات حلال خواب، استراحت، تفریح، غذا خوردن، ... می باشد. بنابراین باید اولا - هر کس به مقتضای امکانات و استعداد های خود برنامه ریزی نماید.
دوم- برنامه کاری و اوقات شبانه روزی خود را به گونه ای طراحی کند که خواب به اندازه کافی و تفریح و ورزش به خوبی در آن لحاظ شده باشد. به غذا و وعده های غذا، سالم بودن و مغذی و مقوی و حلال بودن آن اهمیت بدهد. اگر کسی سخن گهربار ائمه علیهم السلام را سرلوحه زندگی خود قرار دهد، از اوقات شبانه روزی خود و همچنین امکاناتی که در اختیار دارد، اعم از امکانات مادی و معنوی بیش ترین بهره را می تواند ببرد ؛ به همه امور مادی و معنوی زندگی خود در زمان مناسب و تعیین شده ، بپردازد؛ پرچم داران اصلی کاروان پیشرفت های علمی و فن آوری و تولید علم گردد ؛ در عین برخورداری از پیشرفت های مدرن و لذت های مادی حلال ، نیازهای معنوی وی نیز تأمین شود ؛ به سر منزل مقصود که قرب و رضوان الهی است، دست یابد.با توجه به این نگاه است که امام باقرعلیهالسلام در پاسخ مردی که پرسید : از کجا بفهمیم خدا ما را دوست دارد و از ما راضی است؟ فرمود:
"به قلبت رجوع کن . ببین که آیا دوستان خدا را در دل دوست داری ( و با دشمنان او دشمنی؟)اگر چنین حب و بغضی را در خویش یافتی ، بدان که پروردگار نیز تو را دوست میدارد". (2)
بهترین راهی که میتوان فهمید که آیا خداوند ما را دوست دارد و از ما راضی است، این است که به قلب خود رجوع کرده و ببینم: آیا او و هر آن چه را که به او تعلق دارد و وابسته به او است ، دوست داریم و به آنچه برای ما پسندیده و از ما خواسته، از احکام و قوانین دینی و عبادات و غیر عبادات ، راضی بوده و به آن عشق میورزیم؟ با او بودن و راز و نیاز با او را بهتر میپسندیم و بر کارهای دیگر ترجیح میدهیم؟ آیا دوستان او و نشانههای وی را دوست داریم؟از دشمنان او متنفریم .به هر کار و هر چیزی که او حرام و ممنوع ساخته، نزدیک نمی شویم؟اگر این گونه ایم، یقین بدانیم که قطار حیات و زندگی ما بر روی ریل صراط مستقیم و رضایت و رضوان الله در حرکت است .
از حضرت امام باقر همین معنا را مییابیم: "خدا سه چیز را در سه چیز دیگر پوشانده: خشنودی اش را در طاعتش قرار داده، پس هیچ طاعتی را کم مشمار، شاید رضایت خدا در آن طاعت باشد.
دوم: خشمش را در معصیت پوشانده، پس معصیتی را ناچیز مشمار، شاید خشم او در آن معصیت باشد.
سوم: اولیائش را در مردمان پنهان کرده، پس کسی را تحقیر مکن! شاید همو ولی خدا باشد".(3)
بنابراین وقتی به کار خوبی دست میزنید و نیت قربه الی الله میکنید، در مسیر رضای الهی قرار گرفتهاید اما وقتی به کار ناشایستی دست مییازید، از این رضایت دور شدهاید.
رضایت پروردگار یک نشانه روحی در انسان دارد و آن شادی دل، سبکی قلب و سهلگیری در برابر سختی های دنیا است. دریافت و درک این حالت، بسته به هر شخص متفاوت است.
پی نوشت ها:
1.الحسن بن شعبه البحراني، تحف العقول، مؤسسه النشر الاسلامي، قم، 1404 ه.ق، ص433 .
2. ثقه الاسلام كليني، الكافي، دار الكتب الاسلاميه، طهران، 1365 ه.ش .، ج 2، ص 126، باب حُبّ الله.
3. علامه مجلسي، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بيروت، لبنان، 1404 ه.ق ، ج 75، ص 187، حدیث 27.
