تجزي در اجتهاد

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
مجتهد مطلق به مجتهدى مى گويند كه در تمامى ابواب فقه مجتهد و صاحب فتوا است. مجتهد متجزى به مجتهدى مى گويند كه در بعض ابواب فقه مجتهد و صاحب نظر است و در بعض ابواب ديگر صاحب نظر نيست.
اگر اجتهاد را ملكه نفسانى و قدرت علمى بدانيم ، ديگر متجزّى معنا نخواهد داشت ،چون كسى كه به اصول و مبانى اجتهاد آگاهى كامل دارد ،برايش فرق نمى كند كه در يك يا چند باب مطالعه و تحقيق و اجتهاد كند. مى تواند در تمامى ابواب فقه با مطالعه و تحقيق، نظر و فتوا بدهد. اگر با اصول و مبانى اجتهاد آشنايى نداشته باشد، در يك باب فقه نيز نخواهد توانست صاحب نظر باشد.
با اين توضيح، تصوير دو نوع مجتهد(يكى مطلق و ديگرى متجزّي) صحيح به نظر نمى رسد.ولی اگر مراد از اجتهاد، استنباطات فعلى باشد، مجتهد مطلق و متجزّى قابل تصور است، چون ممكن است، برخى از مجتهدان در تمامى ابواب فقه بالفعل صاحب فتوا و نظر باشند . برخى در بعضى از ابواب فقه، فتواى فعلى نداشته و هنوز فرصت نكرده باشند كه در بقية ابواب فقه تحقيق كنند.مرحوم صاحب کفایه می فرماید : لا ینبغی الارتیاب فیه .....؛نباید شک کرد که تجزی در اجتهاد امکان دارد .چه بسا شخصی در بخشی از فقه قدرت بر استنباط داشته باشد، به خاطر اینکه مهارت در نقلیات و عقلیات در بخشی از فقه دارد و در بخشی از فقه ندارد .(1)
اگر مجتهد متجزّى در بخشی از ابواب فقهی اعلم باشد ،در زمينه هايى كه اعلم است، بايد از او تقليد كرد و نمى توان از ديگرى كه غير اعلم است، تقليد نمود.
پی نوشت:
1 . شیخ محمد کاظم آخوند خراسانی ، کفایه الاصول، ج 3 ،ص 360 ،چاپ جامعه مدرسین.