غیبت

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
در منابع حديث و كتب اخلاق روايات زيادى در نكوهش غيبت وارد شده، مضمون روايات به قدرى شديد و تكان دهنده است كه درباره كم تر گناهى مى توان اين گونه تعبيرات را يافت . ذکر همه آن ها ممکن نیست، ولی از ميان آن ها ده روايت زير برگزيده شده است:
1. پيغمبر با صداى بسيار بلند خطبه خواند، به گونه اى كه به گوش زنانى كه در خانه هايى كه نزديك بودند رسيد:
«يا مَعْشَرَ مَنْ آمَنَ بِلِسانِهِ وَ لَمْ يُؤْمِنْ بِقَلْبِهِ لاتَغْتابُوا الْمُسْلِمينَ وَ لا تَتَبَّعُوا عَوراتَهُمْ فَاِنَّ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَتَ اَخِيهِ يَتَتَبَّعُ اللّهَ عَوْرَتَهُ حَتّى يَفْضِحَهُ فى جَوْفِ بَيْتِهِ;
اى گروهى كه به زبان ايمان آورده ايد و در قلب تان ايمان نيست، غيبت مسلمان نكنيد. در صدد كشف عيوب آن ها نباشيد، چرا كه هر كس درصدد كشف عيوب برادر مسلمانش باشد، خداوند در صدد كشف عيوب او خواهد بود تا آن جا كه در درون خانه اش رسوايش مى كند».(1)
2ـ حضرت روزى خطبه خواند و در باره اهميت گناه ربا سخنانى فرمود تا آن جا كه گناه يك درهم از ربا را بدتر از سى و شش زنا شمرد، سپس فرمود:
«اِنَّ اَرْبَا الرِّبا عِرْضُ الرَّجُلِ الْمُسَلِمِ؛ بدترين ربا بردن آبروى مسلمان (از طريق غيبت و مانند آن) است».(2)
3ـ در حديث ديگرى از امام صادق(عليه السلام) مى خوانيم:
«اَلْغَيْبَةُ حَرامٌ عَلى كُلِّ مُسْلِم وَ اِنّها لَتَأكُلُ الْحَسَناتِ كَما تَأْكُلُ النّارُ الْحَطَبَ؛ غيبت بر هر مسلمانى حرام است و حسنات را از ميان مى برد، همان گونه آتش هيزم را مى سوزاند و نابود مى كند».(3)
اين ويژگى به خاطر آن است كه غيبت جنبه حقّ النّاس دارد. حسنات غيبت كننده را به نامه اعمال غيبت شونده منتقل مى كند تا جبران تضييع آبروى او شود.
4ـ خداوند به موسى(عليه السلام) خطاب كرد :
«مَنْ ماتَ تُائباً مِنَ الْغَيْبَةِ فَهُوَ آخِرُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ وَ مَنْ ماتَ مُصِرّاً عَلَيها، فَهُوَ اَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ النّارَ ؛
كسى كه بميرد ،در حالى كه توبه از غيبت كرده باشد، آخرين كسى است كه وارد بهشت مى شود. كسى كه بميرد و اصرار بر آن ورزد و توبه نكند، اولين كسى است كه وارد دوزخ مى شود».(4)
5ـ در حديث ديگرى از پيغمبر اكرم تعبير تكان دهنده ديگرى ديده مى شود:
«مَنْ مَشى فِى غَيْبَةِ اَخِيهِ وَ كَشْفِ عَوْرَتِهِ كانَ اَوَّلُ خُطْوَة خَطاها وَضَعَها فى جَهَنَّمَ ؛
كسى كه در طريق غيبت برادر مسلمانش و كشف عيوب پنهانى او گام بردارد، اولين گامى را كه برمى دارد در جهنم مى گذارد».(5)
6ـ در حديث ديگرى از همان بزرگوار مى خوانيم :
«ما عُمّرَ مَجلسٌ بِالْغَيْبَةِ اِلاّ خُرِّبَ بِالدِّينِ فَنَزَّهُوَ اَسْماعَكُمْ مِنْ اسْتِماعِ الْغَيْبَةِ فَاِنَّ الْقائِلَ وَ الْمُسْتَمِعَ لَها شَرِيكانِ فِى الاِثْمِ؛ هيچ مجلسى با غيبت آباد نمى شود مگر اينكه از نظر دين ويران مى گردد، حال كه چنين است ، خود را از شنيدن غيبت پاك داريد ، چرا كه گوينده و شنونده هر دو در گناه شريكند».(6)
7ـ در حديث ديگرى از رسول خدا(صلى الله عليه وآله)در مورد زيان هاى فوق العاده معنوى غيبت مى خوانيم:
«مَنْ اِغْتابَ مُسْلِماً اَوْ مُسْلِمَةً لَنْ يَقْبَلَ اللّه صَلاتَهُ وَ لا صِيامَهُ اَرْبَعِينَ لَيْلَةً اِلاّ اَنْ يَغْفِرَ لَهُ صاحِبُهُ ؛
كسى كه غيبت مرد يا زن مسلمانى بكند، خداوند نماز و روزه او را چهل شبانه روز قبول نمى كند مگر اين كه صاحب غيبت از او راضى گردد».(7)
8ـ از امام صادق(عليه السلام) مى خوانيم:
«مَنْ رَوى عَلى مُؤْمِن رَوايَة يُريدُ بِها شَيْنَهُ وَ هَدْمَ مُرَوَّتِهِ لَيَسْقُطُ مِنْ اَعْيُنِ النّاسِ، وَ اَخْرَجَهُ اللّه مِنْ وِلايَتِهِ اِلى وِلايَةِ الشَّيْطانِ فَلا يَقْبَلُهُ الشَّيْطانُ;
كسى كه سخنى درباره فرد با ايمانى نقل كند و هدفش اين باشد كه عيبى بر او نهد، و شخصيتش را در هم بشكند تا از چشم مردم بيفتد، خداوند او را از تحت سرپرستى خود به تحت سرپرستى شيطان مى فرستد، و شيطان او را نمى پذيرد».(8)
روشن است كه مصداق واضح روايت بالا شخص غيبت كننده است كه هدفش از غيبت ،عيب نهادن بر مؤمنان، و در هم شكستن شخصيت اجتماعى آن ها است . چنين افرادى به قدرى گناهان شان عظيم است كه حتى شيطان از پذيرفتن ولايت آن ها وحشت دارد.
9ـ در حديث مناهى رسول اللّه(صلى الله عليه وآله) آمده است :
«نَهى عَنِ الْغَيْبَةِ وَ قالَ مَنْ اِغْتابَ امْرَءً مُسْلِماً بَطَلَ صَوْمُهُ وَ نَقَضَ وَضُوئُهُ، وَ جاءَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَفُوهُ مِنْ فِيِه رائِحَةٌ اَنْتَنُ مِنَ الْجِيفَهِ يَتَأَذَّئُ بِهِ اَهْلُ الْمَوْقِفِ;
پيامبر از غيبت نهى كرد و فرمود: كسى كه مسلمانى را غيبت كند، روزه اش باطل مى شود، وضويش مى شكند، روز قيامت از دهان او بويى خارج مى شود كه متعفّن تر از بوى مردار است، به گونه اى كه اهل محشر از آن ناراحت مى شوند».(9)
10ـ اميرمؤمنان على(عليه السلام) فرمود:
«اِيّاكَ وَ الْغَيْبَةَ فَاِنَّها تُمْقِتُكَ اِلَى اللّهَ وَ النّاسَ، وَ تَحْبُطُ اَجْرَكَ؛
از غيبت بپرهيز كه تو را در پيشگاه خدا و مردم مبغوض مى كند، اجر و پاداش تو را (در برابر اعمال صالح) بر باد مى دهد».(10)

پی نوشت ها :
1. محدث نورى، مستدرك الوسائل؛ مؤسسه آل البيت عليهم السلام ،قم، 1408 هجرى قمرى، ج 9 ، ص 110.
2. همان ، ص 119.
3. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت ، 1404 هجرى قمرى، ج72 ، ص 257.
4. مستدرك الوسائل ، ج 9 ، ص 126.
5. شهيد ثانى، كشف الريبة، يك جلد، انتشارات مرتضوى، 1390 هجرى قمرى، ج 10 ، ص 2.
6. مستدرك الوسائل؛ ج 9 ، ص 121.
7. همان، ج 7 ، ص 322.
8. همان ، ص 135.
9. شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه،انتشارات جامعه مدرسين قم، 1413 هجرى قمرى، ج4 ، ص 15.
10. عبدالواحد بن محمد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم،انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم، 1366 هجرى شمسى ، ص 221.