برخی می گویند احکام اسلامی ویژه کسانی است که در روزگاران حضرت محمد (ص) و ائمه معصومین (ع) می زیستند و شامل ما نمی شود نقد این سخن و با دلیل کوتاه
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
سؤال واضح نيست. اگر منظورتان بعضي احكامي است كه بنا بر مصالحي در همان زمان وضع شد و به جهت مصالحي ديگر و يا منقضي شدن دوره آن عمل، برداشته شد، بايد گفت كه تعداد اين گونه از احكام بسيار كم است؛ براي نمونه، به دو مورد از اين احكام اشاره مي كنيم:
1. جمعى از اغنيا خدمت پيامبر (ص) مىآمدند و با او نجوا مىكرد ند. اين كار علاوه بر اين كه وقت گرانبهاى پيغمبر را مىگرفت، مايه نگرانى مستضعفان و موجب امتيازى براى اغنيا بود. در اين جا خداوند آيه 12 سوره مجادله را نازل كرد. به آن ها دستور داد كه قبل از نجوا كردن با پيامبر ، صدقه به مستمندان بپردازند:
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيم؛ (1) اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هنگامى كه مىخواهيد با رسول خدا نجوا كنيد (و سخنان در گوشى بگوييد)، قبل از آن صدقهاى (در راه خدا) بدهيد. اين براى شما بهتر و پاكيزه تر است و اگر توانايى نداشته باشيد، خداوند آمرزنده و مهربان است».
دستور مذکور تأثير عجيبى گذاشت و آزمون جالبى شد. همگى جز يك نفر از دادن صدقه و نجوا با پیامبر خوددارى كردند و او کسی نبود، جز امير مؤمنان على (ع). این گونه، آنچه لازم بود روشن شود، روشن شد و آنچه بايد مسلمانان از اين دستور بفهمند و درس بگيرند، گرفتند. از این رو، آيه بعد نازل گرديد و اين حكم را نسخ كرد و آن ها را ملامت كرد. بنابراین، اجازه نجوا به همگان داده شد؛ اما فقط نجوا در باره كار خير و اطاعت پروردگار:
«أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبيرٌ بِما تَعْمَلُون؛ (2) آيا ترسيديد فقير شويد كه از دادن صدقات قبل از نجوا خوددارى كرديد؟ اكنون كه اين كار را نكرديد و خداوند توبه شما را پذيرفت، نماز را برپا داريد و زكات را ادا كنيد و خدا و پيامبرش را اطاعت نماييد و خداوند از آنچه انجام مىدهيد، با خبر است». (3)
2. مي دانيم كه اسلام بر بعضي از حيوانات زكات قرار داده است. اين حيوانات در دين اسلام كاملا مشخص شده هستند؛ شتر، گوسفند و گاو. اما حضرت علي (ع) بنا به مصالحي بر اسب هم ماليات وضع كردند که البته بعد از مدتي نیز اين حكم برداشته شد.
اما اگر منظور شما آن است كه اسلام متعلق به 14قرن پيش است و بیش تر احكام آن براي همان عصر بوده و براي مردم زمان ما كاربرد ندارد، بايد گفت:
قوانین اسلامی پس از گذشت 1400 سال، پاسخگوی نیازهای اساسی جوامع بشری است؛ چون قوانین آن توسط خداوند حکیم و خبیر پایه ریزی شده است. خدا نیز به تمامی نیازهای بشر علم و احاطه دارد . با توجه به آن، احکامی وضع کرده است که برآورنده نیازهای اساسی او باشد.
همان گونه که قوانین طبیعی مانند قانون جاذبه زمین کهنه نمیشود و با گذشت زمان خاصیت خود را از دست نمیدهد، دستورهای اخلاقی و فقهی اسلامی نیز رنگ کهنگی به خود نمیگیرد و مشمول مرور زمان نمیگردد، مانند این که در قرآن کریم آمده است: «ان الله یأمر بالعدل و الاحسان و ایتاء ذی القربی و ینهی عن الفحشا و المنکر و البغی؛ (4) «همانا خداوند به دادگری و نیکوکاری و دستگیری از خویشان تهیدست فرمان داده و از کارهای زشت و رفتارهای ناهنجار و ستمگری نهی کرده است».
کارشناسان اسلامی به کمک رهنمودها و ساز و کارهایی که در متن دین وجود دارد، میتوانند با توجه به موقعیتها و شرایط زمان، قوانین اسلامی را تبیین کنند و آن را برای اداره کردن امور فردی و اجتماعی روز، کارآمد نمایند.
پي نوشت ها:
1. مجادله (58) آيه 12.
2. مجادله (58) آيه 13.
3. مكارم شيرازي، تفسير نمونه، دار الكتب الاسلامية، تهران، 1374ه .ش، ج 23، ص 448.
4. نحل (16) آیه 90.
