حرامها

با عرض سلام و تشکر از ارتباط تان با این مرکز.
در دين اسلام احكام الهي بر اساس مصالح و مفاسدي كه در انجام و يا ترك كارها وجود دارد وضع شده اند . خداوند متعال كه انسان را براي رسيدن به كمال و سعادت خلق نموده ، راه رسيدن به تعالي و رشد را هم به ما آموخته است ،به اين صورت كه در راه رسيدن به سعادت و كمال اگر انجام كاري لازم و ضروري بوده، انجام آن كار را بر ما واجب كرده ؛ اگر انجام آن لازم نبوده ،ولي سرعت رسيدن ما را به سعادت افزايش مي داده ،آن فعل را براي ما مستحب كرد .
به همين ترتيب برخي كارها را كه در اين مسير بي تاثير بودند ،مباح ؛ آنچه را كه انجام ندادنش بهتر بود ، مكروه اعلام كرد . البته مواردي كه ترك آن براي رسيدن به سعادت لازم بود ، بر ما حرام كرد. همه اين احكام حدود الهي هستند و رعايت آن ها شرط رسيدن به كمال است.
با اين مقدمه روشن مي شود كه حتي در بين كارهاي حرام شدت نهي خداوند بر اساس ميزان مفسده و آفتي كه در انجام آن كار وجود دارد متفاوت است . با نگاه به آيات الهي و روايات اهل بيت عصمت و طهارت به موارد زيادي از تفاوت ها بر مي خوريم . ثمره تفاوت در جائي مشخص مي شود كه شخصي در حالت خاص مجبور مي شود يكي از دو كار حرام را مرتكب شود . همه فقها در اين موارد حكم به انجام كاري كه مفسده كم تري دارد مي كنند.
مؤمني را فرض كنيد كه در حال غرق شدن است . براي نجات جان او مجبوريم از زمين كسي از روي غصب عبور كنيم. اگر جان غريق را نجات دهيم، مرتكب غصب شديم . اگر غصب را ترك كنيم ، حفظ جان مؤمني را ترك كرده ايم ، ولي همه عقلا و همه علما حكم مي كنند كه حفظ جان مؤمن اهميتش بالاتر از ارتكاب غصب است و بايد مقدم شود. البته پر واضح است در غير اين موارد خاص كه از رضايت خداوند اطمينان داريم ، تمام محرمات الهي و گناهان بايد ترك شود و حريم الهي حفظ گردد . از این منظر که هر گناهي نافرمانی حق تعالی است، نمی توان هیچ گناهی را کوچک شمرد، چون که کوچک شمردن گناه، گناه بزرگي است .
از پیامبر اکرم(ص) روایت شده «به کوچکی گناه منگرید، بلکه به بزرگی کسی بنگرید که نسبت به او گستاخی کرده اید».(1)
شدت نهي الهي از گناهان تابع ميزان مفاسد آن هاست. دانشمندان اخلاق گناهان را به دو دسته کبیره یا بزرگ و صغیره یا کوچک تقسم کرده اند . سرچشمه تقسیم آیات قرآن مجید است. یکی از آیات چنین است: «اِنْ تَجْتَنِبُوا کَباِئَر ماتُنْهَؤنَ عَنْهُ نُکَفرِّعَنْکُمْ سَیئاتِکُم؛ اگر از گناهان کبیره بپرهیزید، از گناهان کوچک شما در می‏گذریم»(2).
اين تقسیم بر پایه سنجش و مقایسه یک دسته از گناهان با دسته دیگر است. علمای اسلام با استفاده از آیات و روایات، گناهان را در مقایسه با یکدیگر و آثار و نتایج آن ها ، به اين دو گروه تقسیم کرداند. اما برای شناسائی این که کدام گناه صغیره و کدام یک کبیره است ، راه های متفاوتی است كه به مهم ترین آن ها اشاره می شود .
الف) هر گناهی که در برابر ارتکاب آن وعده عذاب در قرآن و روایات داده شده ، گناه کبیره است، مانند قتل نفس: «وَ مَنْ یقْتُلْ مُؤمِناً مَتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِداً فیها؛ هر کس مسلمانی را عمداً بکشد، سزای او دوزخ است و همواره در آن جا خواهد بود»(3).
ب) هر گناهی که در اسلام برای آن «حدّ» تعیین شده ، مثل شرابخواری، زنا و ... کبیره است .
پ) هر گناهی که بیانگر بی اعتنایی و بی حرمتی به دین و مقدّسات دینی باشد، مثل نجس کردن عمدی مسجد يا بي حرمتي به قرآن .
ت) هر گناهی که از طرف شرع مقدّس، با شدت و تهدید از آن نهی شده باشد، مثلا قرآن در مورد ربا می فرماید : «فأذَنُوا بِحَربٍ مَنِ‏اللَّهِ؛ پس رباخواران به خداوند اعلان جنگ بدهند»(4). اگر در باره ربا فقط همین آیه نازل شده بود ، با توجه به مفهوم و محتوای آن به تنهایی نشانگر کبیره بودن رباخواری بود .
ث) هر گناهی که در قرآن یا سنّت پیامبر اکرم و ائمه اطهار(ع) به کبیره بودن آن تصریح شده است مثل عاق والدین .
بر اساس ملاك هاي مختلف در روایات نيز شمار گناهان کبیره متفاوت ذکر شده است. در بعضی روایات هفت گناه و در برخی نوزده گناه و... علمای اسلام هم آن ها را هفت و برخی ده و برخی بیست و بعضی سی و چهار و بعضی چهل و برخی بیش تر ذکر کرده اند. از مجموعه روایات و کلمات بزرگان دین می توان فهمید آن چه ذکر شده، به عنوان نمونه ها و مصادیقی از گناهان کبیره است.
امام خمینی گناهان زیر را به عنوان گناهان کبیره مطرح کرده است:
1ـ نومیدی از رحمت خدا 2ـ ایمنی از مکر الهی 3ـ دروغ بستن به خدا و پیامبر 4ـ قتل 5ـ عاق پدر و مادر 6ـ خوردن مال یتیم7ـ نسبت زنا دادن 8ـ فرار از جنگ و جهاد 9ـ قطع رحم 10ـ سحر و جادو 11ـ زنا 12ـ لواط 3ـ سرقت 14ـ قسم دروغ 15ـ کتمان شهادت 16ـ شهادت به ناحق دادن 17ـ عهد شکستن 18ـ بیش از ثلث وصیت کردن 19ـ شراب نوشیدن 20ـ ربا خوردن 21ـ برای کار حرام مزد گرفتن 21ـ قمار بازی 22ـ خوردن گوشت مردار و خوک و خون و میته 24ـ در وزن خیانت کردن 25ـ هجرت به جایی که انجام وظیفه دینی ممکن نیست 26ـ کمک به ظالم 27ـ اعتماد به ظالم 28ـ حبس حقوق مردم 29ـ دروغ 30ـ تکبّر 31ـ اسراف 32ـ خیانت در امانت 33ـ غیبت 34ـ سخن چینی 35ـ سرگرمی به لهو و لعب 36ـ سبک شمردن حج 37ـ ترک نماز 38ـ ندادن زکات 39ـ اصرار بر گناهان کوچک.(5)
اما در موارد خاصي كه سؤال فرموديد يعني مقايسه بين حرمت خوردن خاك و يا تراشيدن ريش با حرمت خوردن گوشت خوك و زنا و.. .. را مي توان با همين ملاك سنجيد ، مثلا بر اساس نظر امام (ره) مشخص شد خوردن گوشت خوك و زنا ، از گناهان كبيره است . انجام آن بدون توبه و لو يك بار نيز آثار شومي در پي دارد. به دنبال آن مواردي كه از آن به عنوان گناه كبيره نامي برده نشد، مثل تراشيدن ريش و ...گناه صغيره محسوب مي شوند. طبق فرمايش پيامبر (ص) پافشاري و تكرار گناه صغيره نيز گناهي كبيره است.
به کتاب «گناه شناسی» اثر استاد محسن قرائتی که توسط آقای محمد محمدی اشتهاردی تنظیم و نگارش یافته، یا کتاب «کیفر گناه و آثار و عواقب خطرناک آن» تألیف سید هاشم رسولي محلاتی و کتاب «گناهان کبیره» شهید آیت الله دستغیب مراجعه نماييد.

پی‌نوشت‌ها:
1.بحارالانوار،علامه مجلسي، ج 77، ص 168 انتشارات اسلاميه .
2. نساء (4)، آیه 31.
3.همان آیه 93.
4. بقره (2)آیه 279.
5. تحرير الوسيلة، خمينى، سيد روح اللَّه موسوى‏،ج 1 ص 274، مؤسسه دار العلم‏ ، قم ، چاپ اول .