حجاب وپوشش

پرسش 1:
حجاب و پوشش
شرح :
حجاب بانوان و پوشش آقايان دقيقا در کجاي اسلام وارد شده؟ در کدام روايات موثق يا آيات قرآن کريم به اصل و جزييات دقيق آن اشاره شده؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
در مورد پوشش در آيات قرآن آمده:
اي رسول به زنان مؤمن بگو:چشم هاي خود از چشم چراني و نگاه ناپاک به مردان بيگانه بپوشند (و با بيگانه در حد مخاطبه و لزوم آن نگاه کنند، نه اين که به مردان نامحرم خيره شوند و چشم بدوزند ) . عفت و پاکدامني خود را حفظ کنند . زينت هاي (طبيعي و عاريتي) خود را آشکار نکنند ( و بپوشانند)مگر آن زينت هايي که به طور طبيعي آشکار است . روسري هاي خود را بر گردن و سينه اندازند . زينت هاي خود را جز براي شوهران و...(مردان محرم و زنان مسلمان و کودکان نابالغ و غير مميز و مردان طفيلي که چيزي از اين مفاهيم نمي فهمند و...)آشکار نکنند. (1)
در اين آيه با صراحت کامل زنان به پوشاندن همه زينت هاي خود از مردان نامحرم امر شده اند . فقط دو استثنا وجود دارد:
يک) پوشاندن زينت ها از مردان محرم و بعض افراد ديگر که در آيه آمده .
دو) پوشاندن زينت هايي که به طور طبيعي يا قهري ظاهرند.
يا ايُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِازْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابيبِهِنَّ ذلِكَ ادْنى‏ انْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفوراً رحيماً(2)
اى پيغمبر! به همسران و دخترانت و به زنان مؤمن بگو كه جِلباب هاى خويش را به خود نزديك سازند. اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد اذيت قرار نگيرند نزديك تر است و خدا آمرزنده و مهربان است.
با توجه به اين آيات زنان بايد زينت ها و زيبايي هاي طبيعي و عاريتي را از نامحرمان بپوشند مگر زينت ها و زيبايي هايي که ظاهر است.
در مورد اين که «ما ظهر منها»؛ زينت هاي ظاهر چيست؟ بايد به مفسران قرآن يعني پيامبر و اهل بيت مراجعه کنيم . چون اين مسأله فقهي است و براي فهم روايات به اجتهاد نياز است، غير مجتهدان بايد به فتواي مجتهد خود مراجعه کنند.
اثبات لزوم پوشاندن موها و زينت هاي ديگر بدن به صراحت از آيه فهميده مي شود . در روايات هم تأييد شده و فقط گردي صورت و دست ها تا مچ استثنا شده است .
در جامعه اسلامي زمان پيامبر و امامان هم لزوم اين اندازه از پوشش محل ترديد نبود، بلکه سؤال از استثناها است؛ يعني سوال از اين نيست که آيا به موي زن مي توان نگاه کرد؟ زيرا ممنوعيت اين، آشکار و واضح بود؛ بلکه سؤال از اين است که به موي چه زناني مي توان نگاه کرد و چه زناني و در کجا لازم نيست موي خود را بپوشانند؟
به بعضي روايات توجه کنيد:
راوي مي دانسته که نگاه کردن به موي زنان جايز نيست؛ ولي چون ازدواج با خواهر زن، مانند: ازدواج با ديگر محارم ممنوع است، گمان کرده که پس بايد نگاه به موي خواهر زن ( البته بدون قصد لذت) مانند نگاه کردن به موي مادر و خواهر و...، جايز باشد و ممنوع نباشد. از اين رو از امام پرسيد: آيا جايز است مرد به موي خواهر همسرش نگاه کند؟
امام فرمود: نه مگر اين که خواهر همسرش از زنان بازنشسته (يعني زناني که پا به سن گذاشته و ديگر خواهش جنس مخالف ندارند) باشد.
راوي با تعجب مي پرسد: خواهر زن و زن غريبه يکسان هستند؟
امام فرمود: آري.(3)
در روايت ديگر به صراحت آمده:
لازم نيست زن از پسر بچه هفت ساله (که هنوز به سن تميز نرسيده) موي خود را بپوشاند.(4)
در روايت ديگر به صراحت مي فرمايد: لازم نيست زنان از مردان خواجه (که بيضه آنان کشيده شده و شهوت مردانگي ندارند) موي خود را بپوشانند. (5)
به کتاب: مساله حجاب از شهيد مطهري، مراجعه کنيد. (6)
پي نوشت ها:
1. نور(24)، آيه31.
2. احزاب(33)، آيه59.
3. وسايل الشيعه، ج3، ص25.
4. همان، ص29.
5.همان.
6. مجموعه آثار ،ج19،ص367-567.

پرسش 2:
در چه زمان و سالي بر مسلمانان حجاب حکم شده؟ آيا در حيات پيامبر اکرم (ص) بوده است؟ اينکه نحوه اجراي اين حکم به صورت دقيق و جزيي در حکومت و دوران پيامبر در چه زماني بوده در کدام روايت يا آيات اشاره شده است؟
پاسخ:

نزول آيه حجاب و حکم آن براي مسلمانان به تصريح سيره حلبى و ديگران در ماه شوال سال پنجم از هجرت بوده و آن آيه 53 از سوره احزاب است:وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ؛(1)هنگامي که چيزي از متاع و وسائل زندگي از همسران پيامبر بخواهيد، از پشت حجاب و پرده بخواهيد .
حجاب در لغت به معنى چيزى است كه ميان دو شى‏ء حائل مى‏شود .(2)
در قرآن مجيد نيز اين كلمه همه جا به معنى پرده يا حائل به كار رفته است.
در كلمات فقها از قديم ترين ايام تاكنون نيز در مورد پوشش زنان معمولا كلمه" ستر" به كار رفته، در روايات اسلامى نيز همين تعبير يا شبيه آن وارد شده ، به كار رفتن كلمه" حجاب" در پوشش زنان اصطلاحى است كه بيش تر در عصر ما پيدا شده و اگر در تاريخ و روايات پيدا شود، بسيار كم است.
در حديثى از" انس بن مالك" خادم مخصوص پيامبر( ص) مى‏خوانيم : از همه آگاه ترم به آيه حجاب هنگامى كه زينب با پيامبر ازدواج كرد و با او در خانه بود ،غذايى درست كرد . مردم را دعوت به ميهمانى نمود، اما جمعى پس از صرف غذا همچنان نشسته بودند و سخن مى‏گفتند، در اين هنگام آيه :يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ- تا- مِنْ وَراءِ حِجابٍ نازل شد، در اين هنگام پرده‏اى افكنده شد و جمعيت برخاستند (3).
" انس" مى‏گويد: ارخى الستر بينى و بينه؛ پيامبر پرده را ميان من و خود افكند و جمعيت هنگامى كه‏ چنين ديدند، برخاستند و متفرق شدند (4).
بنا بر اين تعبير به" وراء" (پشت) گواه اين معنى است.
قرآن بعد از اين دستور فلسفه آن را در ادامه بيان مى دارد:" اين براى پاكى دل هاى شما و آنان بهتر است" (ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ).
به هر حال امر در جمله" فاسئلوهن" ظهور در وجوب دارد .

پي نوشت ها:
1. احزاب(33) آيه 53.
2. لسان العرب، ماده حجب.
3. تفسير نمونه، ج‏17، ص 402. به بعد .
4. صحيح بخارى، ج 6، ص 14.

پرسش 3:

روش دعوت امر به معروف و نهي و تنبيه در جامعه کنوني طبق روايات و آيات چگونه بايد باشد؟

پاسخ:

واجب بودن امر به معروف و نهي از منکر از آيات متعدد قرآن فهميده مي شود و مورد تاکيد قرار گرفته است از جمله:
وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ (1)در ميان شما مردم بايد گروهي باشند که امر به معروف و نهي از منکر کنند .
اما نحوه اجرا و دعوت و چگونگي آن شرايطي دارد که در آيات و روايات بيان شده است که به يکي از آيات اشاره مي شود :
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا ما بَيْنَ أَيْدِيکُمْ وَ ما خَلْفَکُمْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ ؛ وَ ما تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ إِلاَّ کانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ؛ (2)
هر گاه به آنان گفته شود از (مجازات دنيا) که پيش روى شماست و از (مجازات آخرت) که به دنبال شماست ،پروا کنيد تا شايد مورد رحمت قرار گيريد (اعراض مى‏کنند).هيچ نشانه‏اى از نشانه‏هاى پروردگارشان براى آنان نمى‏آيد مگر آن که از آن ها روى گردانند.
از آيه اين نکات فهميده مي شود :
الف ) با امر به معروف حجت را بر افراد تمام کنيد: «قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا»
ب) تقوا، رمز دريافت رحمت الهى است: «اتَّقُوا ... لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ»
ج) براى اتمام حجت انواع استدلال‏ها را مطرح کنيد: «آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ»
د) نشانه‏هاى خدا بسيار است، امّا پذيرش مردم اندک است: «آياتِ رَبِّهِمْ ... عَنْها مُعْرِضِينَ» (3)
علما از احاديث براي امر به معروف چند شرط استفاده مي کنند:
اول ، خود آمر و ناهي نسبت به آن موردي که امر و ارشاد و يا نهي مي کند، آگاهي داشته باشد;
دوم ، بداند که امر و ارشاد و يا نهيش اثر دارد;
سوم ، براي خودش و خانواده و بستگانش ضرر جاني و مالي و آبرويي و... نداشته باشد.
چهارم ، دور از تندروي‏ها و سليقه‏ها و تعصبات عاميانه باشد .
در صورت وجود چنين شرايطي سه شرط ديگر نيز بهتر است مراعات شود :
يک، در ميان جمع و افرادي که طرف پيش آن ها آبرو و حيثيت دارد نباشد.
دوم: با زبان نرم و مودبانه با او برخورد كند. (4) وقتي حضرت موسي به مقام نبوت رسيد، از طرف خداوند مأموريت پيدا كرد به اتفاق برادرش هارون پيش فرعون بروند . او را امر به معروف و نهي از منكر كنند.خداوند به آن ها فرمود: وقتي پيش او رفتيد، با خشونت برخورد نكنيد. با زباني نرم و مودبانه به او تذکر دهيد .(5)
سوم : ابتدا به صورت كنايه و غير مستقيم به او يادآوري کند.

به کتاب هاي ذيل مراجعه کنيد:
امر به معروف و نهي از منکر، تأليف آيت الله فاضل لنکراني.
امر به معروف و نهي از منکر، تأليف محمد دشتي
امر به معروف و نهي از منکر، تأليف آيت الله مشکيني
امر به معروف و نهي از منکر ، تاليف آيه الله حسين نوري
پي نوشت ها:
1. آل عمران آيه 104.
2. يس (36) آيات 45 تا 46.
3. تفسير نور، ج‏9 ، ص 545.
4. توضيح المسائل ،بخش امر به معروف .
5. طه ، (20) آيه 43.