کمک خواستن از افراد در حل مشکل

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
از ديـدگـاه عـقل و در منطق وحى، تمام انسان ها بلكه همه پديده هاى جهان ، همان گونه كه در پيدايش خود به خدا محتاجند ، در تاثير بخشى خويش نيز بدو نيازدارند . قرآن كريم در اين باره مى فرمايد :
يا ايها الناس انتم الفقراء الى اللّه و اللّه هو الغنى الحميد ؛
(1)- اى مردم ، شما به خدا احتياج داريد و او بى نياز و ستوده است .
در جـاى ديگر ، همه پيروزي ها را در انحصار پروردگار جهان دانسته و مى فرمايد :
و ما النصر الا من عنداللّه العزيز الحكيم؛ (2)- نصرت و يارى ، تنها از جانب خداى عزيز و حكيم است .
بـراسـاس اين اصل مسلم اسلام ، ما مسلمانان در هر نماز خود ، اين آيه شريفه را زمزمه مى كنيم :
اياك نعبد و اياك نستعين؛ (3)- تنها تو را مى پرستيم و از تو كمك مى جوييم .
يارى جستن از غير خدا ، به دو صورت ، متصور است :
1 - بـه گـونه اى از انسان يا پديده ديگرى استمداد نماييم كه او را در اصل هستى يا عملكرد خويش ، مستقل دانسته و در يارى رساندن ، بى نياز ازخدا بپنداريم . اين گونه استمداد از غير خدا ، شرك محض است كه قرآن كريم در آيه ذيل ، بى پايگى آن را رقم مى زند :
قل من ذا الذى يعصمكم من اللّه ان اراد بكم سوءال و اراد بكم رحمه و لا يجدون لهم من دون اللّه وليا و لا نصيرا ؛ (4)- بـگو اگر خدا در باره شما اراده عذاب نمايد ، كيست كه شما را از او در امان بدارد و يا اگر اراده رحمت نمايد ، ( كيست كه از آن پيشگيرى نمايد ) و آنان براى خود ، ولى و ياورى نمى يابند .
2 - هنگام يارى جستن از انسانى ديگر ، او را آفريده و نيازمند به خدا بـدانـيـم كـه از خود ، استقلالى ندارد . تاثير بخشى وى نيز از جانب خداى بزرگ ، به منظور حل بعضى از مشكلات بندگان ، به وى عطا گرديده است . بـر اسـاس ايـن طـرز تفكر ، موردى كه از وى يارى مى طلبيم ، حكم واسطه را دارد كه پروردگار بزرگ او را وسيله برآوردن برخى نيازها قرار داده است . ايـن گونه كمك خواهى ، در واقع ، استعانت از خداوند است ،زيرا او است كه به اين وسائل و اسباب ، هستى بخشيده و سرانجام آنان را در بر آوردن نيازهاى ديگران ، تاثير و توان عطا فرموده است .
زندگى افراد بشر بر مبناى استعانت از اسباب و مسببات ، پايه ريزى شده است ، به طورى كه بدون كمك گرفتن از آن ها ، زندگى انسان ، دچار آشفتگى مى گردد . در اين جا نيز اگر با اين ديد به آن ها بنگريم كه عوامل تحقق يارى خدا هستند كه هم اصل هستى آن ها از خـدا اسـت و هم تاثير بخشى از آن ها از جانب او است ، كمك گرفتن ، با توحيد و يكتاپرستى هيچ برخوردى ندارد .
اگر كشاورزى موحد و خدا شناس ، از عواملى مانند زمين و آب و هوا و آفتاب كمك مى گيرد و مى تواند دانه ها را پرورش داده و به بار بنشاند در واقع از خدا استمداد مى جويد ; زيرا او است كه به عوامل و ابزار ، نيرو و استعداد بخشيده . روشن است كه استعانت ، با روح توحيد و يگانه پرستى سازگارى كامل دارد . بلكه قرآن مجيد ما را به اين گونه يارى جستن از پديده هايى ( مانند پايدارى و نماز ) فرمان مى دهد :
واستعينوا بالصبر و الصلوه ؛ (5)- از پايدارى و نماز ، يارى بجوييد .
روشن است كه صبر و پايدارى كار بشر است . ما ماموريم از آن ها كمك بگيريم . در عين حال چنين استعانتى ، با حصر آن به خدا در آيه « اياك نستعين »منافاتى ندارد .
حضرت موسى عليه السلام بيمار شده بود، بنى اسرائيل به عيادت او رفتند و بيمارى او را تشخيص دادند، و به او گفتند: اگر از فلان دارو استفاده كنى، بهبودى خواهى يافت، موسى گفت: از هيچ دارويى بهره نمى‏گيرم تا خداوند بدون دارو مرا شفا دهد! ولى بيماريش طولانى شد. باز به او گفتند: داروى بيمارى، معروف و مجرّب است و ما با آن مداوا مى‏كنيم و بهبودى مى‏يابيم، باز موسى گفت: از دارو استفاده نمى‏كنم! ولى بيماريش ادامه يافت، سرانجام خداوند به او وحى فرستاد:
«وَ عِزَّتِى وَ جَلَالِى لَاابْرَأْتُكَ حَتَّى تَتَدَاوَى بِمَا ذَكَرُوهُ لَكَ؛
به عزّت و جلالم سوگند كه بهبودى به تو نمى‏دهم مگر اينكه از دارويى كه به تو گفته‏اند استفاده كنى!»
موسى عليه السلام دستور داد دارو را براى او بياورند و از آن استفاده كرد و بهبودى يافت، در اين هنگام در دل موسى وسوسه‏اى پيدا شد (شايد وسوسه‏اش اين بود كه چرا خداوند تنها با توكّل مرا رهايى نبخشيد) خداوند به او وحى فرستاد: «ارَدْتَ انْ تَبْطُلَ حِكْمَتِى بِتَوَكُّلِكَ عَلَىَّ، فَمَنْ اوْدَعَ الْعَقَاقِيرَ مَنَافِعَ الْاشْيَاءَ غَيْرِى؛
مى‏خواهى با توكّل خود حكمت و سنّت مرا باطل كنى؟! مگر منافع داروها را كسى جز من در آن ها قرار داده است»؟! (6)
پی نوشت ها:
1. فاطر(35) آیه2.
2 . آل عمران(3) آیه 3.
3. حمد(1) آیه 4.
4 . احزاب(33) آیه 5.
5 . مائده(5) آیه 45.
6.فیض کاشانی، المحجّة البيضاء، تهران مکتبه الصدوق ،ج 7، ص 432.