عدل الهی

با عرض سلام و تشکر از ارتباط تان با این مرکز.
عدالت الهی هم در دنیا و هم در آخرت مطرح است، ولی برای درک مسئله باید تحلیل درست داشته باشیم. برای روشن شدن این امر ابتدا باید ببینیم منظور دقیق از عدالت چیست و آیا آنچه در عالم وجود دارد ،بی عدالتی است یا چیزی دیگر .
عدالت در مشهورترین معنای خود قرار دادن هر چیز در جای خود است (1)، یعنی هر حقیقتی که باید در جای مناسب خود باشد، اگر در همان جا قرار داده شود، عدالت شکل گرفته ، در غیر این صورت ظلم که مقابل عدالت است ،تحقق پیدا کرده است .
بر این اساس گفته می شود که صدق واژه عدالت فرع وجود "حق" است ، یعنی اگر چیزی مستحق قرار گرفتن در مکان و جایگاهی باشد ، لازم است که در همان جایگاه قرار بگیرد و گرنه اگر حقی در میان نباشد ، عنوان عدالت و ظلم معنا ندارد .
فرض کنید تصمیم گرفتید در جشن عاطفه ها به چند نیازمند کمک کنید و اتفاقا به یک فقیر 2000 تومان و به دیگری 1000 تومان دادید ؛ آیا فقیر دومی می تواند اعتراض کند که چرا به او 2000 تومان دادی و به من هزار تومان ؟ مسلما خیر ، زیرا او و فرد اول هیچ حقی به گردن شما نداشتند . شما از روی میل درونی و به اختیار خود خواستید کمکی به آن ها بکنید ، حال با دلیل یا بی دلیل در کمک تفاوتی قایل شدید ، این امر هیچ ربطی به عدالت و یا ظلم ندارد. نه تنها در حق فرد دوم بلکه در حق کسی هم که هیچ به او ندادید، ظلمی نکردید ، چون حقی در میان نبود .
رابطه ما و همه موجودات با خداوند از همین قبیل است. هیچ حقی بر خداوند نداریم تا حق مطالبه آن را داشته باشیم و در نحوه اعطای نعمت ها به خداوند گله کرده ، از او ناراضی باشیم و عدالت او را زیر سوال ببریم .
البته نحوه توزیع نعمت ها واموری نظیر آنچه در پرسش اشاره شده ، هر چند با عدالت ارتباطی ندارد ، اما با حکمت خداوند در ارتباط است ، همان طور که کمک شما به فقیر از همین قبیل است ؛ در واقع اگر دلیل معقولی برای تفاوتی که بین دو فقیر قایل شدید داشتید ، نحوه رفتار شما حکیمانه خواهد بود.اگر بی هیچ دلیلی چنین تفاوتی را مرتکب شدید ، کار نیک شما دچار صفت منفی بی تدبیری و بی حکمتی خواهد بود. می شود گفت که در نحوه انجام کار نیک تان حکیمانه برخورد نکردید .
در مورد خداوند هر چند عدالت و ظلم در مورد اعطای نعمت ها به بندگان بی معناست ، اما تفاوت ها که به شکل های گوناگون وجود دارد ، تنها در صورتی قابل قبول و منطقی و منطبق بر حکمت الهی هستند که دلیل قانع کننده ای داشته باشند و گرنه می توان گفت خداوند در نعمت دادن به بندگان حکیمانه برخورد ننموده و نوعی تبعیض بی دلیل را در عالم محقق کرده است . اختلافات ناشی از چیست و اختلاف بین مردم از نظر نعمت‏های ظاهری به چه تناسب و معیاری است؟
با تامل و دقت در اختلافات و تفاوت ها می توان دریافت که اصولا این موارد جهات مختلفی دارد:
1- بعضی از تفاوت‏ها معلول ستم و تجاوز افراد نسبت به حقوق دیگران است.
2- تفاوت بهره مندی انسان‌ها در برخی موارد دیگر معلول کار و تلاش انسان‌ها است .
خداوند بر اساس شرایط، توانمندی های فکری و محیطی و... تکالیف و آزمون های بندگان را تعیین می کند، نیز بر اساس اندازه اختیار و حق انتخاب و امکان انتخاب درست ، جزا و پاداش افراد را می دهد . هیچ گونه بی عدالتی و تبعیضی در این زمینه محقق نمی گردد .