چگونه در برابر گناهان اطرافیانمان برخورد کنیم؟

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
عکس العمل در مقابل گناه دیگران یا همان امر به معروف و نهی از منکر دارای شرایطی است :
1. کسى که مى خواهد امر و نهى بکند، بداند آن چه مکلف به جا نمى آورد ،واجب است به جا آورد و آن چه به جا مى آورد ،باید ترک کند ،یعنى باید معروف و منکر را بشناسد.
2. احتمال بدهد امر و نهى او تأثیر مى کند.
3. اگر بداند که شخص گنهکار قصد دارد که معصیت خود را تکرار کند. پس اگر گناهی از روی غفلت و اشتباه انجام گرفته و یا عمدی بوده، ولی انجام دهنده به هر دلیلی نمی خواهد آن را تکرار کند، امر و نهی واجب نیست، بلکه در برخی موارد حرام است.
4. در امر و نهى کردن مفسده اى نباشد. (یعنی امر و نهی سبب رسیدن ضرر و زیانی به امر و نهی کننده یا اطرافیانش نشود. ) پس اگر بداند که ضرر مالى یا جانى یا آبرویى به او(یا اطرافیانش) متوجه مى شود, امر و نهى واجب نیست و در بعضى موارد حرام است. (1)
بنابراین اگر شرایط بالا را مهیا می بینید ، می توانید با تذکر او را از انجام گناه بازدارید . البته در این جا توجه به چند نکته لازم است که در نهی از منکر لازم است مراعات شود تا موثر واقع شود :
1- حُسن برخورد:
قرآن مجید خطاب به پیامبر اکرم(ص) می فرماید: "ای پیغمبر! به بندگانم بگو که با مردم با نیکوترین وجه صحبت نمایند".(2) خداوند از حضرت موسی (ع) می خواهد با فرعونی که ادعای ربوبیت دارد ،با نرمی و ملاطفت تکلم کند و به ایشان بگوید: آیا میل داری که پاکیزه شوی؟ آیا می خواهی تو را به راه خداوند هدایت کنم تا به درگاه او خاشع شوی؟(3)
هرگز نمی توان با خشم و خشونت جوانی را از گناه باز داشت. روح جوان بسیار آسیب پذیر است و در برابر برخورد قهر آمیز واکنش نشان می دهد ؛ از این رو باید مواظب بود تا لطمه ای به شخصیت افراد وارد نشود. استفاده از جملاتی مانند "این عمل در شأن شما نیست" و "شأن شما بالاتر از این ها است"، "شما سرمایه های این مملکت هستید و جامعه و خانواده به شما امید دارد" بسیار مؤثر است.
2- جلب اعتماد:
‌امر به معروف و نهی از منکر در صورتی با موفقیت انجام می گیرد که اعتماد طرف مقابل جلب شود. بدون جلب اعتماد نمی توان در شخصی نفوذ کرد، هر کسی بتواند با مردم الفت برقرار کند، مردم به او روی خواهند آورد. برای این کار باید به خطاکار شخصیت داد و از به کار بردن الفاظ تحقیر آمیز خودداری کرد.
3- در نظر گرفتن وضع روحی و روانی:
اصل مهم در هدایت و راهنمایی یا امر به معروف و نهی از منکر «مخاطب‌شناسی» است. هر مبلّغ، مربّی، معلّم و یا فردی که در موقعیت هدایت و تربیت قرار گرفته، لازم است پیش از هر اقدامی «مخاطب» خود را بشناسد، آن‌گاه بر پایه ویژگی‌های فکری، روحی و علمی مخاطب با وی سخن بگوید، تا زحمات و حرفا‌هایش هدر نرود.
«مخاطب‌شناسی» بر پایه «ویژگی‌های» مخاطب سخن گفتن، یکی از خصایص و سنت‌های عملکردی همه پیام‌آوران آسمانی است، چنان که پیامبر(ص) می‌فرماید: «نحن معاشر الانبیاء نکلّم الناس على قدر عقولهم؛(4) ما پیامبران با مردم به اندازه عقل شان صحبت می‌کنیم».
در اجرای صحیح امر به معروف و نهی از منکر باید شرایط مخاطب را در نظر گرفت. اگر عصبانی است نمی توان نصیحت کرد. امام علی(ع) می فرماید:‌"برای دل های آدمیان، علاقه و اقبال و گاهی تنفر و ادبار است .هنگامی که می خواهید کاری را انجام دهید، از طریق علاقه ‌اشخاص وارد شوید، زیرا هنگامی که کسی را مجبور بر کاری کنید ،نابینا می شود".(5) یعنی خود را به کوری و کری می زند.
4- محترم شمردن عقاید افراد:
‌شخص ممکن است که منکرات یا ترک کارهای معروف و شایسته را بر اساس یک سری عقاید انجام دهد ؛ بنابراین نباید به طور تند و توهین امیز به عقاید او برخورد نمایید. چنانچه دلیلی برای کار نادرست خود ارائه می دهد، آن را بشنوید و سپس با دلیل و استدلال سخن او را باطل کنید ، یا اشکالات آن را بگویید. گاهی کارهای خلاف او نه به خاطر عقیده به چیزی داشتن‌، بلکه به خاطر ناهنجارهای خانوادگی و اجتماعی و... است ؛ بنابراین یک شخص آگاه باید آن ناهنجارها را بشناسد و سعی نماید تا فرد مورد نظر از آنها نجات یابد.
پس از اقدامات ارشادی،در صورتی که اثر گذاری نیازمند امر و نهی باشد و شرایط هم فراهم باشد،باید امر و نهی نمود.
نوشته اید : در صورت گفتن به سایر اهل خانواده احتمالاً آن ها رفتار عاقلانه ای نشان نخواهند داد.
از نقل این مسئله برای سایر اعضای خانواده خودداری نمایید؛زیرا شرعا نباید گناه افراد را فاش کرد. مگر در موارد ضروری و مفید فایده.
برای دریافت جزییات می توانید با مشاوره تلفنی مرکز هم تماس بگیرید.

پی‌نوشت‌ها:
1. توضیح المسائل مراجع ، دفتر انتشارات اسلامی ، چاپ سوم ، 1387، ج 2 ،ص 618.
2.اسراء (17) آیه‌53.
3. نازعات (79) آیه 18 و 19.
4. ثقة الاسلام كلينى، كافي، دار الكتب الإسلامية تهران، 1365 ، ج 1، ص 23.
5.امام على بن ابى طالب عليه السلام، نهج البلاغه، انتشارات دار الهجره، قم، قصار 193.