با عرض سلام و خسته نباشید
می خواستم بپرسم که اگر من حق الناس گردنم باشد، نماز و روزه هایم قبول است یا نه؟
اگر مقدور نباشد که حق الناس را ادا کنی چه؟
اگر احتمال دهم که حلالیت طلبیدن از شخص مورد نظر باعث قهر و دلخوری و شکستن حریم های میشود چه؟ می توانم برایشان به جای حلالیت طلبیدن صدقه بدهم؟
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با این مرکز.
نماز و روزه های شما در صورتی که حق الناس به گردن شماست قبول می شود. اما
حق الناس و ضایع کردن حق دیگران به صورتهای مختلف است که مهم ترین آن ها چنین است:
1 - شخصیت و آبروی فردی که با تهمت و غیبت، اهانت و مانند آن مورد تعرض قرار میگیرد، که مهمترین نوع تضییع حق الناس است، زیرا این نوع برخورد با اشخاص به منزله ترور "شخصیت انسانی" او است.
2 - گاهی حق الناس از امور مالی است، یعنی ممکن است مال کسی از راههای مختلف مثلاً ربا، رشوه، سرقت، غصب و مانند آن مورد تعدّی قرار گرفته باشد یا قرضی از کسی گرفته، اما بر نگردانده است.
3 - گاهی حق الناس، به "بدن" انسان مربوط میشود. ضربهای به طور عمد یا غیر عمد بر بدن کسی وارد کرده که موجب ضمان شرعی و قصاص یا پرداخت دیه میگردد.
4 - تبعیض و تقدیم و تأخیر بی ملاک و تفاوت قایل شدن بین حقوق افراد یا گزینش و عدم گزینش اشخاص بدون هیچ مبنا و ترجیح و تقدیم بعضی بر بعضی دیگر بدون هیچ ملاکی، نوعی تضییع حق الناس است.
5 - تضییع عمر و وقت دیگران: کسی که در وعده دادن بی مبالات است، قول حضور در ساعت معین را به دیگران میدهد، اما عمل نمیکند، یا وظیفه خود را در قبال ارباب رجوع انجام نمیدهد و با بهانههایی امروز و فردا میکند یا جایی که برای خریدن کالایی یا ورود به مکانی یا سوار شدن اتوبوس، مراعات نوبت و تقدّم دیگران را نمیکند و باعث تضییع حقوق دیگران میگردد.
برای خلاصی از این که حق الناس بر ذمه نداشته باشیم، لازم است:
هر فردی حدود وظایف و حقوق خویش و دیگران را بشناسد . به حقوق خود قانع باشد . حقوق دیگران را رعایت کند.
در صورت تضییع حقوق دیگران باید استغفار کند و توبه نماید. در صورت ممکن رضایت صاحبان حق را جلب نماید و حلالیت بطلبد . در صورت عدم امکان دسترسی یا شناختن آن ها، در حقشان دعا و استغفار نماید و به نیت آن ها انفاق کند،
اگر حق الناس از امور مالی باشد یا موجب پرداخت دیه شده، به همان اندازه به صاحب مال برگرداند . اگر از دنیا رفتهاند، به وارثان آن ها برساند . اگر صاحب مال را نمیشناسد، از طرف او به فقرا صدقه دهد.
آیت الله مکارم می فرمایند:
اگر حقوق غیر مالی باشد، باید حلالیت بطلبد. در صورتی که حلالیت خواستن امکان ندارد و یا ممکن است مشکلاتی به وجود آورد، ضمن توبه، برای صاحبان حق از خدا طلب عفو و مغفرت نماید . با انجام کارهای خیر و اهدای ثواب آن به صاحبان حق، آنان را راضی نماید.(1)
پینوشت:
1. ناصر مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ج 1، ص 229.
