احکام

پرسش: احکام
شرح : آیا سگ و خوک خشکی نجسند؟
پاسخ:
پرسشگر گرامی با درود و سلام .
سگ و خوکی که در خشکی زندگی می کنند حتی مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبت های آن ها نجس است، ولی سگ و خوک دریائی پاک است . ( 1 )
پی نوشت :
1 . امام خمینی ( ره ) ، توضیح المسائل ، م 105 . مقلدان رهبری در مسائلی که علم به اختلاف نظر رهبری با حضرت امام خمینی ( ره ) ندارند ،مطابق رساله عملیه امام عمل کنند .
ر.ک: آیت الله خامنه ای ، پاسخ به سؤال های مورد ابتلا، م 1 .

پرسش: علت علمی نجاست کفار؟!
پاسخ:
سوال تان تا حدودي مبهم است و منظور از دليل علمي چندان روشن نيست ؛ اگر مراد دليل تجربي و مادي اين امر است ، همانند همه نجاسات ديگر ، طهارت و نجاست شرعي، ارتباط نزديكي با امور بهداشتي و .... ندارد و اين امور در زمره امور معنوي و تعبدي هستند .
اما اگر منظور دلايل ديني است كه روايات متعددي در اين باب در منابع فقهي وجود دارد ؛ البته توجه به اين نكته ضروري است كه در نجاست غير مسلمانان تا حدودي در بين فقها اختلاف است. برخي همه غير مسلمانان و برخي تنها بخشي از آنان را در زمره نجاسات مي شمارند؛ تا جايي كه اكثر فقهاي فعلي اهل كتاب مانند يهوديان و مسيحيان و زرتشتيان را نجس ذاتي نمي دانند .
در هر حال اين امر يكي از فروع فقهي مربوط به باب طهارت و نجاست است كه فقها با استفاده از آیات (1) و روایات (2) حكم به نجاست کافران نموده اند. البته اگر بخواهيم از منظر عقل و حكمت هاي وضع اين دستور به آن نگاه بيندازيم بايد بگوييم كه علّت اصلي نجاست آنان بر کسی روشن نیست و ما فلسفة واقعی آن را نمی‌دانیم، امّا با تامل مي توان به برخي احتمالات و فروض رسيد كه حكمت هايي از اين امر را براي ما روشن مي سازد.
ناپاک بودن کفّار مسلّماً یک نوع ناپاکی معنوی و آلودگی باطنی است که آثار آن در جسم آن ها هم ظاهر شده ؛ در واقع اين امر ناشي از انحراف فكري است.به حقيقت وجودي فرد يعني روح و جان او بر مي گردد و باعث آلودگي جان فرد مي گردد. از آن جا كه جسم نيز متاثر از روح است، با اين تفكر نادرست جسم فرد نيز دچار آلودگي مي گردد. وضع اين حكم اهميت جايگاه عقيده و تفكر و جهان بيني انسان را در رقم خوردن ارزش وجودي او نشان مي دهد.
در واقع اين حكم نقطه مقابل تفكر پلوراليستي و تكثرگرايي است كه هر فرد را با هر تفكر و عقيده داراي بهره اي از حقيقت مي شمارد. حقيقتي فراتر و والاتر از اميال و باورها و گرايش هاي گوناگون بشري نمي شناسد. هر فرد را با هر تفكر و عقيده اي هرچند نامعقول و غير منطقي و كاملا غير انساني همسان با ديگر انسان ها مي شمارد؛ در حالي كه اسلام ارزش انساني انسان را به وجه تمايز او با ساير موجودات و حيوانات يعني برخورداري از قوه عقل و تشخيص و به ويژه استفاده و به كار انداختن آن مي داند.
در نتيجه اگر فردي از قوه و امتياز خدادادي به درستي استفاده ننمايد و از آن در مسير رسيدن به حقيقت و كمال نهايي بشري بهره نبرد، حتي از حيوانات درجه اي پايين تر خواهد داشت. جسم و بدن انساني او نيز متاثر از اين باور و عقيده دروني خواهد شد.
از طرف ديگر شاید طرح نجاست کفّار از طرف شارع به منظور جدایی و کناره گرفتن مسلمانان از آنان باشد، به خاطر این که تحت تأثیر افکار و روش و منش آنان قرار نگیرند. در واقع یک فایده توجه به اين دستور حفظ عقاید بسیاری از مردم می‌باشد که با معاشرت افراد منحرف و گمراه، تحت تأثیر قرار نگرفته و منحرف نشوند؛ این مطلب ريشه اي عقلي و اجتماعي دارد، زيرا انسان به طور ناخواسته از معاشرت با ديگر افراد رنگ مي پذيرد . تحت تاثير تفكرات و رفتارهاي آنان قرار مي گيرد، به خصوص اگر رفتارها و عقايد با تمايلات نفساني فرد همخواني داشته باشد.
به هر حال اين نوع دستورات تازگی ندارد . همیشه خردورزان و مصلحان جامعه به توده مردم سفارش می‌کنند که از معاشرت با افراد آلوده و گمراه و منحرف و بد رفتار دوری کنند تا در خلال ارتباطات نزديك خود گرفتار تاثير پذيري از آنان و آلودگي فكري و رفتاري نگردند؛ اسلام نيز به نوعي این موضوع را به صورت حکم «ناپاک بودن کفّار» بیان کرده است.
این گونه احکام شدت پرهیز و اجتناب و دوری از این گروه را به توده مسلمان جامعه یادآوری می نماید. آن ها را در نهایت انزوا در مراودات اجتماعی قرار می دهد تا شايد اين امر به نوعي در تغيير تفكر و تعصب هاي بي دليل برخي از آنان مفيد واقع شود. از طرف دیگر گرایش به عقاید فاسد و آثار منفی آن را به همه افراد گوشزد می نماید.
گذشته از این حتي در نگاهي ظاهري روشن است تمام افراد کافر از بسیاری از آلودگی‌ها و چیزهای نجس مانند خون و گوشت خوک و مشروبات الکلی و ... دوری نمی‌کنند. تمام زندگی آنان به نوعي آلوده به اين نجاسات از نگاه فقه اسلامي می‌باشد. چه بسا برای دوری از آلودگی‌ها، آیین اسلام آن ها را «نجس» شمرده تا مسلمانانی که ممکن است بر اثر معاشرت آلوده شوند، از هر نوع آلودگی محفوظ بمانند. (3)
اسلام دین مهر و محبت و خوشرفتاری، عطوفت، گذشت و عدالت است . این قوانین نسبت به بشر اعمال می‌شود. در این گونه امور فرقی بین مسلمان و غیر مسلمان نیست. البته حساب کفار معاند و محارب که همواره در صدد نابودی اسلامند، با افراد دیگر تفاوت دارد. اما افراد عادی از غیر مسلمان‌ها همانند هر انسان ديگري حق حيات داشته و دين شان براي خودشان محترم است. ما هر چند عقيده آنان را باطل مي دانيم اما به خود حق توهين و تمسخر به آنان و عقايدشان را نمي دهيم.
اما در كنار همه اين امور نبايد از حقيقتي بالاتر و والاتر غافل شد كه اين افراد با سوء اختيار و به كار نينداختن عقل و قوه تفكر خود مسير سعادت و حقيقت را برخود بسته ،راه ضلالت و گمراهي را در پيش گرفته اند. نگاه انساني به آنان نبايد به قيمت همسان دانستن شان با ديگر مسلمانان يا افراد داراي دين و عقيده اي آسماني باشد تا انحراف عميق آنان و اشتباه فاحش و مهلك در تفكر و عمل شان به هيچ انگاشته شود و بروز و تجلي خارجي نداشته باشد.
مهرباني و محبت تا آن جا پيش رود كه توده جامعه به كافران تا حدي نزديك گردند كه چه بسا متاثر از آزادي ها و بي قيدي هاي آنان قرار گرفته، نسبت به ديدگاه و تفكر و تعهدات ديني خود سست و رويگردان شوند. نبايد ارزش هاي اخلاقي را به بهانه دستوري شرعي و اجتماعي به كنار نهاد. در عين حال نبايد به دليل رعايت برخي نكات انساني و اخلاقي،حقيقت و ماهيت حقيقي و ارزش هاي بنيادين انساني را هم ناديده گرفت.
پی نوشت ها:
1 . توبه (9) آیه 28.
2. شيخ طوسى، التهذيب، ج 1 ص 223 ، دار الكتب الإسلاميه، تهران، 1365 شمسى.
3.آیت الله مکارم و آیت الله سبحانی ،پاسخ به پرسش های مذهبی، ص327،انتشارات نسل جوان ، قم 1383 ش.