اسارت

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با این مرکز.
بهتر بود نوع گناه و مشکلی که گریبانگیر شما شده است ، مطرح می کردید تا راهنمایی بهتری می شدید. اما مطالب زیر به صورت کلی خدمت شما ارایه می شود.
هر انسانی، فطرتاً خواهان ایمان و پاکی و تقوا است و از گناه بیزار است. خدا می‌خواهد همه انسان‌ها، با میل و اراده خود راه حق را بپویند، از این رو انبیا را با کتاب‌های آسمانی می‌فرستد. از سوی دیگر، ایمان را محبوب انسان‌ها قرار می‌دهد. چنان که قرآن مجید می‌فرماید: «خداوند ایمان را محبوب شما قرار داده و آن را در دل‌های تان زینت بخشیده و کفر و فسق و گناه را منفور شما قرار داده است».(1) اما متأسفانه در مراحل بعد، آب زلالی که از آسمان آفرینش در وجود انسان‌ها ریخته شده، بر اثر تماس با محیط‌های آلوده و زرق و برق‌های ظاهری دنیا صفای خود را از دست می‌دهد و بوی زشت گناه و کفر و عصیان گیرد.(2)
قرآن مجید دلیل گرایش انسان به گناه را در گریز از مسئولیت و محدودیت می‌داند و می‌فرماید: «بل یرید الانسان لیفجر أمامه؛(3) انسان می‌خواهد آزاد باشد و همه عمر را به گناه بگذراند».
امور ناپسند با طبیعت غریزی و جسمانی انسان موافقت دارد . نفس انسان خواهان انجام آن است. آدمی از غیبت کردن، ارتباط با نامحرم ، دروغ گفتن، مال حرام خوردن و غیره لذت می‌برد، چون آن را آسان می‌بیند . محدودیتی برای او ایجاد نمی‌کند؛ اما تقوا و عمل صالح و پاکدامنی، حفظ زبان و گوش و چشم و بالاخره گناه نکردن با زحمت توأم است. طبیعی است که هر کس زیر بار زحمت و ریاضت نمی‌رود، مگر افرادی که ایمان به آخرت داشته باشند . به امید ثواب اخروی و نعمت‌های بهشتی، از لذّت کوتاه، مقطعی و گذرای گناه صرف نظر نمایند.
گناهان و لذت‌های شهوانی و نفسانی، با جنبه جسمانی و مادی انسان سر و کار دارد. اما امور معنوی و خوبی‌ها با جنبه روحانی و بعد غیر مادی انسان ارتباط دارد. جنبه مادی و جسمانی وجود آدمی، نزدیک بوده و بیش‌تر قابل لمس است . انسان‌ها غالباً با آن سر و کار دارند و راحت‌تر است، اما جنبه روحانی و معنوی چون همیشه برای انسان محسوس و ملموس نیست، برای انسان سخت‌تر و مشکل‌تر است. اما اگر انسان واقعاً به مراحل بالای کمال دست یابد و لذت واقعی معنویات و با خدا بودن را احساس کند و به فطرت پاک خود برگردد، به سوی گناهان و معاصی نمی‌رود حتی برای او سخت خواهد بود که به دنبال این امور برود.
انسان همواره بايد از گذشته‏هاى سوء، نگران و نسبت به آينده خود نيز بيمناك باشد. در عين حال خوف و اندوه هرگز نبايد به گونه‏اى باشد كه انسان را مايوس و نااميد سازد. چرا که اين خود گناهى كبيره و دام شیطان رجیم است. خداوند منان رحمتى بى پايان دارد . از همه بندگان گنهكار خود دعوت نموده است كه به او التجا نموده و به سوى رحمت بيكرانش دست نياز بگشايند . وعده داده است كه اگر توبه نموده و دست از زشتى‏ها بشويند ،همه گناهان را خواهد بخشيد . آنان را مشمول لطف و كرم بى منتهاى خود خواهد كرد.
از امام باقر(ع) روايت است:«ليس من عبد مومن الا و فى قلبه نوران نور خيفه و نور رجا لو وزن هذا لم يزد على هذا و لو وزن هذا لم يزد على هذا؛ بنده مومنى نيست جز آن كه در ضميرش دو نور تابان است: «نور خوف» نسبت به كرده‏هاى پيشين و فرجام پسين و «نور اميد» به فضل و رحمت پروردگار. اگر هر يك با ديگرى سنجيده شود ،هيچ يك فزونى نخواهد يافت»(وسائل، ج 2، ص 488) بنابراين بايد با حفظ حالت التجا و تضرع دائمى در برابر خداوند اميد و رجا به عنايات واسعه خداى رحمان و بنده نواز را نيز در دل بالا بريد . امید را همسان در دل جاى دهيد. زيرا غلبه خوف موجب يأس و غلبه رجا موجب جرأت بر گناه است . تساوى آن دو بهترين عامل بازدارنده از گناه و تشويق كننده به توبه و انجام عمل صالح مى‏باشد.
يأس از رحمت خدا ناشى از نقصان معرفت و يقين است. با تقويت اين دو، انسان هرگز گرفتار يأس و نوميدى نخواهد شد. حقيقت توبه و استغفار، پشيمانى از گناه گذشته و عزم و تصميم برعدم ارتكاب آن در آينده است . اگر اين حالت براى كسى پيش آمد، اين نشانه توبه واقعى است . پذيرفته شدن توبه واقعى حتمى مى‏باشد. پس ما بايد سعى كنيم توبه‏مان استغفار حقيقى باشد. امام صادق(ع) مي فرمايد:
خداوند به داود پيامبر وحي کرد و فرمود: « اي داود! هرگاه بنده مؤمن من گناهي کند و سپس از آن گناه برگردد و توبه نمايد و به هنگام ياد کردن از آن گناه از من شرم کند، او را بيامرزم . آن گناه را حتي از ياد فرشتگان نگهبان و حفظ کننده اعمال مي برم بلکه آن گناه را به نيکي تبديل مي کنم. اين کار به راحتي از من ساخته است . من مهربان ترين مهربانان هستم». با اين روايت روشن مي شود که گناه هر چقدر هم عظيم و بزرگ باشد، از درياي رحمت، عطوفت و مهرباني خداوند بزرگ تر نيست . خداوند خودش قول داده که اگر از آن گناه توبه کنيد مي بخشم.
از نظر روان شناسی يکی از عوامل شکل گيری افسردگی، سرزنش گری های مدام خود نسبت به گناهانی که در گذشته رخ داده است، می باشد. افسردگی یك بیماری اختصاصی نیست، بلكه در تمام سنین و همه نژادها، هم در زنان و هم در مردان ظاهر می شود. افسردگی بیماری ساده ای نیست ،بلكه انواع گوناگون دارد، به طوری كه در بعضی افراد به صورت هایی ظاهر می شود كه ما عموماً آن ها را افسردگی نمی شناسیم. افسردگی پس از آن كه درمان شد ،غالباً باز می گردد.
افسردگی مسائل گوناگونی به همراه دارد. غیر از مسائل پزشكی و اندوه كه بسیار شایع است، فرد مبتلا به افسردگی خود را در كارها مورد تبعیض و از نظر اجتماعی مطرود و حتی منفور خانواده خودش می بیند. گاهی انزوای همراه افسردگی، بیمارانی را كه وضعی درمان پذیر دارند، به دوری از مردم یا به سوی مرگ سوق می دهد. افرادی که دچار افسردگی شديد می شوند ، نيازمند دارو درمانی، شوک الکتريکی و... خواهند شد.
برادر عزیز! توصیه می شود برای مقابله با گناهان، به راهکارهای زير خوب توجه نمائيد. هر روز در مورد آن ها خوب تأمل نمایيد. قرار گرفتن در جاده هدایت الهی به یکباره تحقق نمی یابد، بلکه نیازمند تلاش و کوشش مضاعف است:
1- توصيه مي شود براي رهايي از اين رنج روحي ناشی از گناه، بيش تر درباره رحمت واسعه الهي تفکر و مطالعه کنيد تا جنبه اميد در شما تقويت شود. خداوند در قرآن کريم « توابين» را در کنار «طيبين»ياد می نمايد.
2- مدام به ناارزنده سازی خود نپردازید . تمام داشته های مثبت خود را قربانی گناهان گذشته ننمائيد. به هيچ وجه خود را ناپاک ندانيد. انسان مؤمني هستيد که به هر دليلي دچار كژ رفتاري گشته‌ايد. هيچ‌گاه خودتان را مساوي با رفتار ناشايست خود ندانيد. بنده خدا هستيد. خداوند بنده اي را كه به سويش آيد، طرد نمي كند. براي جبران گناهان ريز و درشت، راه روي همه بندگان باز است؛ زيرا رحمت و بخشايش الهي بسيار بزرگ و گسترده تر از هر گناهي است.
3- احساس گناه اگر چه به معناي بيداري وجدان و نفس سرزنشگر انسان و مطلوب است، اما احساس افراطي به هيچ وجه مطلوب خدا و دين نيست، بلکه احساس گناه فزاينده در راستاي وساوس شيطاني است. احساس گناه يکي از بزرگ‌ترين منابع اضطراب‌زاست. مي‌توان دريافت که احساس گناه بيش از حد، زمينه براي گناه بيش تر فراهم مي‌آورد، پس با بالا بردن سطح عزت نفس و اعتماد به نفس و اميد به لطف و بخشش بيکران الهي به تعديل احساس گناه خود بپردازيد.
4- به ريشه ها و عوامل گناه فکر کنيد. در کنار توبه باید زمینه های ارتکاب گناه را از بین ببرید که در غیر این صورت، آب در هاون کوبیدن است.
5- حضرت على مى فرمايد: «از هم اكنون خود را درياب . نظرى بر خود افكن . به بررسى و ارزيابى همه جانبه خويش بپرداز و چاره اى بينديش؛ زيرا اگر كوتاهى كنى، بندگان خدا تو را مى كوبند، آن وقت است كه درهاى چاره به رويت بسته مى شود . چيزى كه امروز از تو مورد قبول است، فردا نخواهند پذيرفت» .
6- از فعالیت های مثبت و تقویت کننده و لذت بخشی که مناسب با شماست، استفاده کنيد . به ورزش ها، کوهنوردی ها و فعالیت های بدنی روی بیاورید، که این در افزایش اعتماد به نفس شما در ترک گناه مؤثر است.
7- از ورود افكار منفى به ذهن جلوگيرى کنيد! سعی کنید هرگز تنها نباشيد . بيش تر در جمع دوستان و خانواده باشید و در فعاليت‏هاي گروهي مشاركت كنيد.
8- ترک خیلی از گناهان به یکباره امکان پذیر نیست. باید با برنامه ریزی و به صورت تدریجی به ترک گناه روی بیاورید. معمولاً لغزش های ناخواسته در فرایند ترک گناه طبیعی است. نباید توقع داشته باشید که با یک توبه به کلی متحول شوید و اصلاً سراغ گناه نروید. به نظر می رسد که افسردگی شما به خاطر این گونه انتظاری بوده که از خود داشته اید و چون در ترک کامل گناه موفق نبوده اید، از خودتان ناامید گشته اید.
9- به تشويق ذهني ـ عملي موفقيت‌هايي هرچند اندک خود در ترک گناه بپردازيد. اگر حتى يک روز هم در ترک گناه موفق بوديد، با کمال سخاوت به تشويق خود بپردازيد. خود تشويقي مي‌تواند علاوه بر ارتقاي سطح اعتماد به نفس و عزت‌نفس به کاهش افسردگی شما کمک شاياني کند. خود تشويقي مي‌تواند به صورت کلامي يا غير کلامي (مانند ديدن يک فيلم جذاب يا سجده شکر و ...) باشد.
10- سعي نماييد از تکنيک‌هاي انزجار درماني و شرطي‌زدايي استفاده کنيد. لذت کاذب گناه را با يک امر منزجر کننده ذهني مانند تصور صحنه تهوع‌آور يا خوردن داروي تلخ ( یا با بستن کش به مچ دست تان و کشیدن و رها کردن آن و ایجاد درد، مواقعی که فکر گناه به ذهن تان خطور می کند) پيوند بزنيد و با آن تداعي نماييد.
11- عادت به گناه، نوعي اعتياد رواني محسوب مي‌گردد. در برخي جهات شباهات زيادي با انواع ديگر اعتياد (مانند مواد مخدر و الکل و...) دارد.
12- خودباوري داشته باشید و اراده خود را تقويت کنید. اعتقاد داشته باشید كه اگر انسان "بخواهد و اراده كند" هر كار ممكني را مي‌تواند محقق سازد . هر عادت زشتي را مي‌تواند از خود دور كند و به يك انسان متعادل و دوست داشتني مبدل سازد، تا همه‌شايستگان او را دوست داشته باشند.

پی‌نوشت‌ها:
1. حجرات (49) آیه 7.
2. تفسیر نمونه، ج22، ص 159.
3. قیامت (75) آیه 5.