عدالت خدا

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با این مرکز.
خدا بنده مؤمنش را دوست دارد . دعاها و حاجاتی را که دارد ،اگر برای بنده اش خیر و منفعت داشته باشد، اجابت می کند .امّا گاهی انسان کاری را پیگیری می کند و با همه تلاشی که انجام می دهد، موفق نمی شود و به هدف خویش نمی رسد مثلا تصمیم جدی می گیرد که در فلان روز یا ساعت معینی در فلان مکان یا مجلس حضور داشته باشد. اما هر چه سعی می­کند، توفیق پیدا نمی­کند. ممکن است برای لحظات یا روزهایی از این جهت ناراحت شود، ولی بعدها شکر خدا می کند که خوب شد فلان کار برایم پیش آمد و من اصلا به آن سمت و سو حرکت نکردم، چون به خاطر فلان مانع اصلا نمی توانستم به مقصد برسم، یا ممکن بود فلان حادثه برایم پیش بیاید، و یا آن مکان و مجلس باب میل و شأن و شخصیت من نبود.
به همین صورت چه بسا اتفاق می افتد که معامله یا وصلت و ازدواجی را ما به خیر و صلاح خود می پنداشتیم ،ولی بعد از مدتی متوجه شویم که به نفع ما نبود یا برعکس.
ما انسان ها از آن جایی که از غیب و سرانجام کارها بی اطلاع هستیم، خیلی اوقات کارها یا برآورده شدن حاجاتی را صد در صد به نفع خود می دانیم، در حالی که واقع امر این گونه نیست و یا بر عکس سختی ها، مصیبت ها و مشکلاتی را صد در صد به ضرر خود می پنداریم و حال آن که آنچه خداوند می داند و برای ما مقرر کرده است، به ضرر ما نیست. قرآن کریم می فرماید:
"و عسی ان تکرهوا شیئا و هو خیر لکم و عسی ان تحبوا شیئا و هو شرّلکم"(1) یعنی چه بسا چیزی را شما بد و ناگوار بدانید، در حالی که خیر شما در آن است و یا چیزی را دوست داشته باشید. اما واقع امر این است که آن چیز به ضرر شما است.
خداوند چون خیر و صلاح واقعی بنده اش را می خواهد، حاجاتی را که به ضرر بنده اش می باشد، اجابت نمی کند، ولی بنده از روی بی اطلاعی خیال می کند خدا به خواسته هایش توجه ندارد.
گاهی دعا استجابت می شود ‌اما ما به آن توجه نداریم . امیرمؤمنان(ع) می فرماید:
«دیر اجابت نمودن خدا، ‌تو را ناامید نکند که همانا بخشش، ‌بسته به مقدار درخواست است. چه بسا در اجابت دعای تو تأخیر رخ دهد تا درخواست تو طولانی تر گردد و بخشش خدا کامل تر شود. چه بسا چیزی را خواسته ای آن را به تو نداده امّا بهتر از آن را در این دنیا یا آن دنیا به تو داده است و یا خیر و صلاح واقعی شما آن بوده که آن را از شما باز دارد. چه بسا چیزی را طلب نمودی که اگر به تو می داد، ‌تباهی دین یا تباهی و ناراحتی های دنیای خود را در آن می دیدی». (2)
گاهی دعا اجابت می شود‌، اما خواسته انسان بر آورده نمی شود ؛ زیرا آنچه خداوند در عوض دعا برای بنده اش در نظر گرفته و می خواهد آن را در آخرت به بنده خود عطا کند، بسیار برتر از آن چیز هایی است که انسان از خدا خواسته است.
بنابراین اگر کسی بداند خداوند در عوض عدم اجابت دعا، چه پاداشی برای او در آخرت در نظر گرفته است، هرگز نا امید نمی شود. امام صادق(ع) می فرماید: «روز قیامت خداوند می فرماید: ای بنده من! ‌مرا خواندی و اجابتت را به تأخیر انداختم. اکنون ثواب و پاداش تو چنین و چنان است. پس مؤمن آرزو می کند که ای کاش هیچ دعایی از او در دنیا اجابت نمی شد، برای آن ثواب و پاداش نیک که می بیند». (3)
از روایات استفاده می شود که هیچ دعایی بی اثر نیست . هر دعایی در دنیا و آخرت تأثیر مناسب خود را دارد، پس در واقع هر دعائی به اجابت می رسد، اما گونه های اجابت آن مختلف است.
امام سجاد(ع) می فرماید: «دعای مؤمن یکی از سه فایده را دارد:
یا برای او ذخیره می گردد تا در آخرت بهتر از آن چه در دنیا طلب کرده بود به او داده شود،
یا در دنیا برآورده می شود و
یا بلایی را که می خواست در دنیا به او برسد، ‌از وی دور می کند». (4)
چرایی شرایط سخت و عدم تغییر آن توسط خدا
درون انسان و سرشت و طبیعت او معدن توانایی های بالقوه است . توانایی ها و استعدادهای بالقوه و نهفته در انسان تنها در پرتو سختی‏ها و قرار گرفتن در معرض مشکلات و آزمون های مختلف شکوفا می‏شود، همان طوری که فلزات در کوره آتش آبدیده و استوارتر می‏شوند. مشکلات، شخصیت ساز و استقامت آفرین است، بسان درختی که در دل بیابان‏های سوزان و بادهای داغ قرار می‏گیرد. استاد مطهری می‏گوید:
"به حکم قانون و ناموس خلقت، بسیاری از کمالات است که جز در مواجهه با سختی‏ها و شداید، جز در نتیجه تصادم‏ها و اصطکاک‏های سخت، جز در میدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث، جز در رو به رو شدن با بلایا و مصایب حاصل نمی‏شود، البته نه این که اثر شداید و سختی‏ها تنها، ظاهر شدن و نمایان شدن گوهر واقعی باشد (به این معنی هر کس یک گوهر واقعی دارد که رویش پوشیده است، مانند یک معدنی است در زیر خاک و اثر شداید فقط این است که آن چه در زیر خاک است، نمایان می‏شود ) . بالاتر است. شداید و سختی‏ها و ابتلائات اثر تکمیل کردن و تبدیل کردن و عوض کردن دارد، کیمیا است، فلزی را به فلز دیگر تبدیل می‏کند، سازنده است، از موجودی، موجودی دیگر می‏سازد، از ضعیف ، قوی و از پست، عالی و از خام، پخته به وجود می‏آورد. (5) این قاعده حتی در باره پرندگان درست است. در مورد بعضی از پرندگان می‏نویسند: برای آموزش پرواز، جوجه خود را در فضا رها می‏سازند و با مشکلات رو به رو می‏کنند تا بر پرواز چیره شوند. (6) از این جا می‏توان پی برد که چرا خداوند، بندگان صالح خود را با بلاهای گوناگون می‏آزماید. اگر آزمایش‏ها نبود، به مقامات معنوی نمی‏رسیدند :
هر که در این بزم مقرب تر است جام بلا بیش ترش می‏دهند.
هر آدمی که کشتة شمشیر عشق شد گو غم مخور که مُلک ابد خونبهای اوست
از دست دوست هر چه ستانی ،شِکَر بود سعدی رضای خود مطلب، چون رضای اوست

پی‌نوشت‌ها:
1. بقره (2) آیه 216.
2. نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام ، نامه 31.
3. ثقه الاسلام کلینی ، اصول کافی، دار الکتب الاسلامیه ، طهران ، 1365 ه ش ، ج 4 ،ص 247.
4. الحسن بن شعبه الحرانی ، تحف العقول، مؤسسه النشر الاسلامی - قم ، 1404 ه ق ، ص 2.2.
5. . استاد مرتضی مطهری، بیست گفتار،انتشارات صدرا - قم ، چاپ پنجم ، خرداد 1358 ، ص 176.
6. همان، ص 182 .
؛ نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام ، نامه 45.