ازدواج

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز
در پاسخ به مسائلی که مطرح کرده اید، مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم حضورتان می کنیم:
1. در مورد نحوة‌ خواستگارى رفتن پسر يا دختر،‌اسلام هيچ گونه دستور خاصى ندارد . این موضوع مانند بسيارى از امور ديگر به خود مردم واگذار شده است. استاد مطهرى مي‌گويد:
«اين كه از قديم الايام مردان به عنوان خواستگارى نزد زنان مى رفته اند و از آن‌ها تقاضاي همسرى مى كرده اند، از بزرگ ترين عوامل حفظ حيثيت و احترام زن بوده است. طبيعت، مرد را مظهر طلب و عشق و تقاضا آفريده است و زن را مظهر، مطلوب بودن و معشوق بودن. طبيعت زن را گُل، و مرد را بلبل، زن را شمع و مرد را پروانه قرار داده است. اين يكى از تدابير حكيمانه و شاهكارهاى خلقت است كه در غريزه مرد نياز و طلب و در غريزة زن ناز و جلوه قرار داده است. خلاف حيثيت و احترام زن است كه به دنبال مرد بدود. براى مرد قابل تحمّل است كه از زنى خواستگارى كند و جواب رد بشنود و آن گاه از زن ديگرى خواستگارى كند و جواب رد بشنود تا بالاخره زنى رضايت خود را به همسرى با او اعلام كند اما براى زن كه مي‌خواهد محبوب و معشوق و مورد توجه و علاقه باشد و از قلب مرد سر در آورد تا بر سراسر وجود او حكومت كند، قابل تحمل و موافق غريزه نيست كه مردى را به همسرى خود دعوت كند و احياناً جواب رد بشنود و سراغ مرد ديگري رود».(1)
به عقيده ويليام جيمز فيلسوف معروف امريكايى، حيا و خوددارى ظريفانه زن جزء غريزه او نيست‏ بلكه دختران در طول تاريخ دريافتند كه عزت و احترام شان به اين است كه به دنبال مردان نروند، خود را مبتذل نكنند . از دسترس مرد خود را دور نگه دارند؛ زنان اين درس ها را در طول تاريخ دريافتند . به دختران خود ياد دادند. البته این روند، اختصاص به جنس بشر ندارد، حيوانات ديگر نيز همين طورند . اين قاعده حتى در مورد حيوانات نيز جاري است؛ همواره اين ماموريت‏ به جنس نر داده شده است كه خود را دلباخته و نيازمند به جنس ماده نشان بدهد از این روی خواستگاري هميشه از ناحيه ‌جنس نر انجام مي‌شود.
دين مقدس اسلام نيز كه آيين فطرت است، بر اين رويه فطرى و طبيعى صحه نهاده ؛ بر اين مبنا و اساس است كه در قرآن و سنّت در امر ازدواج، مردان مخاطب واقع گشته اند . مستقيماً به آنان دستور ازدواج و همسر گزينى داده شده و فرموده است:‌« فانكحوا ما طاب لكم من النّساء؛ با زنان طيب و پاكيزه ازدواج كنيد».(2)
اين آيه به معناى نهى از خواستگارى زن از مرد نيست، از اين رو در صدر اسلام تقاضاى زن از مرد نيز اتفاق افتاده است. امام باقر(ع) نقل مي‌كند: زنى نزد پيامبر(ص) آمد و عرض كرد: مرا به عقد كسى در آور. حضرت رو به حضار نمود و فرمود: كسى حاضر است با اين زن ازدواج كند؟ مردى از ميان جمع برخاست و عرض كرد: من حاضرم، حضرت فرمود: چه دارى كه به او بدهي؟ گفت: چيزى ندارم. پيامبر فرمود: نمى شود. زن خواسته خود را تكرار كرد. ديگر بار حضرت فرمايش خويش را تكرار نمود، باز همان مرد برخاست. سرانجام پيامبر به آن مرد فرمود: از قرآن چيزى مى داني؟ گفت: بلي. فرمود: زن را به عقد ازدواج تو در آوردم، در عوض قرآنى كه به او آموزش مى دهي،‌مهريه او خواهد بود.(3)
از اين جريان بر مى آيد كه خواستگاري زن از مرد از نظر اسلام ممنوع و مذموم نيست، ولى این حركت، بر خلاف عرف اجتماعي و سيره مسلمانان و قواعد مورد قبول جامعه و مقتضاى فطرت و طبيعت است.
به هر حال در قانون خلقت، مرد مظهر نياز و طلب و خواستارى و زن مظهر مطلوبيت و پاسخگويى آفريده شده است . رسم خواستگارى يك تدبير ظريفانه و عاقلانه براى حفظ حيثيت و احترام زن است. بهترين ضامن حيثيت و احترام زن و جبران كننده ضعف جسمانى او در مقابل نيرومندى جسمانى مرد است . بهترين عامل حفظ تعادل و توازن زندگى مشترك آن هاست. اين نوعى امتياز طبيعى است كه به زن داده شده و نوعى تكليف طبيعى است كه به دوش مرد گذاشته شده است.
هنر زن اين بوده است كه توانسته مرد را در هر مقامى و هر وضعى بوده به سمت‏ آستان خود بكشاند.
2. نیامدن خواستگار و یا عدم پیگیری وی، دلیل بر وجود اشکال نیست؛ البته ویژگی‌های ظاهری و جسمانی یا صفات اخلاقی در این جهت تأثیر گذار است که در این میان تنها صفات اخلاقی بر عده شما است. خیلی از کارها،‌خارج از خواست انسان است و در این موارد نباید نگران بود؛ زیرا آدمی نمی‌تواند امکانات را بر وفق مراد خود فراهم نماید، ولی می‌تواند خود را با اوضاع موجود همخوان کند و هماهنگ سازد؛ در صورت اول هميشه نگران و ناراحت و غمگين و افسرده خواهد بود . در صورت دوم با ابتكار و خلاقيت و بهره‏مند شدن از ديگر توانمندي هاى خود، شاد و با نشاط زندگى خواهد كرد . فعّال و سر زنده با همان امكانات و شرائط موجود، زندگى را بر خود سهل و آسان خواهد گرفت. بنابراين هيچ گاه نبايد اين موضوع مانع عمده‏اى بر راه ادامه زندگى و تحصيل و... شود؛ به هر حال خداوند خیر و صلاح بندگانش را بهتر از ما می‌داند، پس باید به او توکل کنید. تمام امور زندگى خود را به او واگذار كنيد که خداوند به بهترين وجه و شكل به آن رسيدگى خواهد كرد ،زيرا او خير و صلاح بندگانش را بهتر از من و تو مى‏داند. قرآن مجید می‌فرماید: «چه بسا چیزی را خوش ندارید، ولی خیرتان در آن است یا چیزی را دوست دارید، در حالی که شر شما در آن است».(4)
3. هر چند دختران جوان و دم‏بخت و نيز والدين آن ها علاقه‏مندند تا هر چه زودتر ازدواج كرده، زندگى آينده‏ شان را روشن كنند و به اصطلاح از بلاتكليفى بيرون آيند و...؛ ولى چه خوب است به شرايط و موقعيت‏هاى اجتماعى، فرهنگى، خانوادگى و... جامعه و فرد توجه كافى شود. با توجه به عوامل مختلفى كه در سطح كلان جامعه مطرح است، سن ازدواج دختران و پسران بالا رفته است. بنابراين دختر خانمى همچون شما زمان ازدواجش خیلی دير نشده ؛ گرچه باور بر اين است كه سن ازدواج بايد پايين‏تر از سن كنونى باشد. پس دغدغه خاطرتان كه چرا هنوز در جريان خواستگارى‏ها، توافقى حاصل نشده است. چندان جايگاهى ندارد.
4. نداشتن خواستگارهاى متعدد و زياد و يا به توافق نرسيدن خانواده‏ها يا دختر و پسر و به هم خوردن جریان خواستگاری و به عبارت ديگر جور نشدن آن، يك امر طبيعى است . هرگز نشانه بخت بد يا بسته‏شدن بخت فرد نيست.همان‏طور كه براى شما به عنوان يك دختر، اين مشكل وجود دارد و هنوز نتوانسته‏ايد با فرد مناسب و دلخواه خود ازدواج كنيد، براى پسرها نيز اين مشكل وجود دارد. علاوه بر اين، بين دختران تنها فردى نيستيد كه دچار اين مشكل هستيد . دختران زياد ديگرى نيز هستند كه مدت‏ها و گاهى سال‏ها با اين مسئله روبه‏رو هستند؛ امّا سرانجام همسر مناسب و متناسب با روحيات خود را پيدا مى‏كنند؛ ولى با اندكى تأخير از نظر زمانى. پس زود ازدواج‏كردن، نشانه موفقيت در امر ازدواج و تأمين خوشبختى و سعادت هميشگى نيست. با كمى دقت و تفحص در بين همسايگان، فاميل و ديگران، مى‏توانيد مشاهده كنيد كه فرآيند خواستگارى و ازدواج، معمولاً يك فرآيند طولانى مدت است . نيازمند زمان و دقت كافى است .چه بسا همين تجربه‏ها و به تأخير افتادن‏ها، شناخت و آگاهى‏تان را از موضوعات و معيارهاى ازدواج بيش تر و عميق‏تر كند. موفقيت در اين امر مهم و حياتى را چندين برابر كند كه در نتيجه به صلاح شما خواهد بود.
5. در فرآيند خواستگارى، همان‏طور كه خانواده دختر از ويژگى‏هاى خانوادگى، اخلاقى و...پسر تحقيق مى‏كنند تا با شناخت كامل و دقيقى كار انجام گيرد، خانواده پسر نيز در مراحل خواستگارى و پس از آن از خانواده دختر و خصوصيات اخلاقى و رفتارى دختر تحقيق و تفحص مى‏كنند . اين امرى لازم و ضرورى است . چه بسا خانواده پسر پس از خواستگارى، در تحقيقات شان به نکته هائی دست يافته اند که متناسب با وضعيت خانوادگى خود نبوده و در نتيجه، امر را پى‏گيرى نكرده‏اند. بنابراين حل نشدن مشكل ازدواج مى‏تواند ريشه در علت فوق داشته باشد.
6. در زیر نظر شما را به بعضی نظرات رایج افراد در مورد خواستگار نداشتن جلب می کنم:
- من آدم بی ارزشی هستم که کسی مایل به ازدواج با من نیست.
- من آدم زشتی هستم که کسی مرا دوست ندارد.
- توانایی ها و صفات مرا کسی نمی شناسد، تا مرا انتخاب کند.
- اگرچه ازدواج برای من مهم است، اما اگر خواستگاری متناسب و دلخواه خود پیدا نکنم، به هیچ وجه تن به یک ازدواج ناموفق نمی دهم.
- من قصد دارم با ازدواج به نیازهای خود پاسخ صحیح بدهم، اما بدون ازدواج نیز می توانم با مدیریت صحیح بر اساس اعتقاداتم و با برنامه ریزی دقیق، برنامه خود را تکمیل کنم.
- در صورت ضرورت اگر فرد مناسبی را یافتم ، خودم می توانم برای انتخابش اقدام کنم.
- من اگر چه قصد ازدواج دارم اما به این معنی نیست که اکنون ناقص هستم و حتماً باید مردی بیاید و مرا کامل کند. همین الان هم کامل و دوست داشتنی هستم، حتی اگر با هیچ مردی ازدواج نکنم.
- به خاطر بعضی ضرورت ها که در ازدواج خود حس می کنم، حاضرم بدون در نظر گرفتن دیگران، خودم را با بعضی شرایط سخت و منحصر به فرد وفق بدهم.
- می توانم با هوشمندی که در خود سراغ دارم، از بی نهایت متغیری که در جهان هستی هست، سود ببرم و مشكل بی شوهری را با آن ها پر کنم. به نحوی که رشد من نسبت به همسالانم بیش تر باشد.
- اگر مردی مرا انتخاب نکند، برای درد دل ها و نجواهایم تنها می مانم و کارم به جنون کشیده می شود.
- اصلاً برای من عدم وجود خواستگار مهم نیست. این مسئله برایم یک مسئله جنبی است.
- خوشحال هستم که مستقل خواهم ماند و می توانم برای زندگیم هر طور که دوست دارم برنامه بریزم.
- این همه درد و رنج های متاهلینی که در انتخاب همسر اشتباه کرده اند دیده ام. پس صبورم و فقط در صورتی تن به ازدواج می دهم که فرد مناسب را بیابم.
- من برای ازدواج و خواستگار وقتی ندارم. مسائل مهم تری در زندگی من وجود دارد.
- من برای آینده خود نگران هستم، بدون همسر، آینده من نامعلوم است.
- من برای اینکه احساس کوچکی نکنم ،به هر قیمتی باید با فردی رابطه داشته باشم.
- بی نهایت مجرا و کانال برای خوشبختی می شناسم، به نحوی که بدون در نظر گرفتن خواستگار و ازدواج، می توانم به آن ها برسم.
- امیدم برای یک ازدواج مناسب باقی خواهد ماند. اما آن قدر وظایف مهم در دست اقدام دارم که چشم به راه نمانم.
با توجه به بعضی نظریات بالا، ابتدا باید خودآگاهی خود را نسبت به خودتان و ازدواج افزایش دهید. وضعیت خانواده، وضعیت اقتصادی، وضعیت شغلی، مشکلات دیگر، نیازهای روانی، نیازهای جنسی، میزان مسئولیت ها و وظایفی که به عهده دارید، برنامه های رشدی، برنامه های تحصیلی، اوقات فراغت، دوستان و مسائل خاص شما همه روی نحوه برخورد شما با مشکل تان تاثیر دارد . باید روی آن ها تمرکز شويد. برای همسریابی به جای اینکه منفعل باشید تا کسی بیاید و شما را بیابد، سعی کنید بر تلاش های فعالانه خود در جهت انتخاب بیفزائید. براي اين منظور راهكارهاي زير مفيدند:
1- تا زمانى كه كسى به خواستگارى شما نيامده، بهتر است فكر و ذهن خود را از مسائل مربوط به ازدواج، خواستگارى، ارتباط با جنس مخالف و نظاير آن خالى كند. با كم‏تر فكر كردن به اين مسأله و توجه به تحصيل و مطالعه و پيشرفت‏هاى علمى، اعتماد به نفس تان بيش‏تر خواهد شد.
2 - مطمئن باشيد با حفظ شؤون اخلاقى و دينى و رعايت وقار، متانت و حجاب كامل بهتر خواهيد توانست خود را از دام خطا و لغزش حفظ كنيد. بى‏ترديد جوانان غيرتمند، اهل زندگى و وفا و عشق و متدين و همشأن سراغ افرادى چون شما خواهند آمد . براى ازدواجى موفق از شانس بيش‏ترى برخوردار خواهيد بود.
3- اعتقادات خود را نه تنها زير سوال نبريد بلكه آن ها را تقويت كنيد . هيچ تزلزلي به خود راه ندهيد .متانت، عفت و پاكدامني خودرا همچنان به خوبي حفظ كنيد . با ارزش ترين متاع در پيشگاه الهي همين ارزش ها است:
" ان اكرمكم عندالله اتقكم " .
همواره در زندگي به خداوندمهربان - كه از مادر به انسان مهربان تر است - اميدوار باشيد. شخصيت خود را تخريب نكنيد . نسبت به خود منفي بافي نكنيد، بلكه بيش تر به جنبه هاي مثبت زندگي و شخصيت خود فكر كنيد. هميشه اين فكر را به خود تلقين كنيد كه " من خوشبخت هستم و خوشبخت تر نيز خواهم شد" خود را در تنهايي و انزوا قرار ندهيد . سعي كنيد در كارهاي خانه و تمام كارهاي اجتماعي كه در خور شان يك زن مسلمان است، با حفظ حيا و پاكي، مشاركت كنيد.
علاوه بر اين به جاى اين كه ذهن تان را به كمبودها، نقص‏هاى خود معطوف داريد و از آن رنج ببريد، توانايى‏ها و استعدادها و موفقيت‏هاى گذشته و حال خود را به خاطر خود بسپاريد . با تكيه بر آن ها يأس و نااميدى را از خود دور كنيد . با نگرشى مثبت به زندگى و آينده اجازه ندهيد اين گونه مسائل جزئى كه در نهايت هم حل مى‏شود، زندگى را بر شما تلخ كند. اگر خواستگار نداريد، هزاران هزار نعمت و توانمندى خداوند در وجود تان و اطراف شما قرار داده است و از آن بهره‏مند هستيد .چه بهتر است به آن ها بيانديشيد . به بهره‏بردارى از آن نعمت‏ها فكر كنيد و لذت ببريد. رابطه خود را با خداوند متعال و راز و نياز با او را فراموش نكنيد كه ياد خدا آرامش‏بخش است.
4- هيچ وقت تنها و بيكار نباشيد. اگر در حال تحصيل هستيد، تمام هم و غم خود را به تحصيل معطوف كنيد . اگر در حال تحصيل نيستيد، با كارهاي هنري كه علاقه داريد، خود را مشغول كنيد.
5- در مجالس عمومي مانند نماز جماعت مسجد محل خود و يا مجالس مخصوص زنان و هيئت هاي مذهبي زنان شرکت کنيد . توانمندي هاي خود را بروز دهيد. زيرا خيلي از زنان از همين مجالس مورد براي ازدواج پيدا مي کنند. در هر حال بايد با حفظ حريم عفت و حيا ، خود را بيش تر به جامعه و مردم معرفي كنيد تا بيش تر شما را بشناسند و خواستگار شوند.
6- البته نباید از مسائلی که زمینه ساز خواستگاری است غفلت کرد، مثلاً پاکیزگی و نظافت ، شادابی ، خوش اخلاقی ، خوش سخن بودن، شوخی های به جا میان همجنس ، رعایت کردن فرهنگ صحیح جامعه ، پرهیز از گرفتگی چهره و عبوس بودن ، ابتذال اخلاقی ، ژولیدگی و اظهارات دلسرد کننده، حالات افسردگی و...
البته در کنار این کارها می توانید به افراد موثق و مورد اطمینان بسپارید که اگر پسر خوب و مجردی را سراغ دارند که با شما همخوانی و تناسب دارد ،به خانواده شما معرفی کنند تا زمینه خواستگاری از شما به وجود آید.
در پايان شاخه گلی از گلستان نبوی به شما هديه می کنيم: پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله) فرمودند: «آنچه از دنيا نصيب تو باشد، اگر ناتوان هم باشى، به تو مى رسد . آنچه به زيان تو باشد، به زور نمى توانى آن را از خود دور كنى. هركس به آنچه از دستش رفته ،اميد نداشته باشد، آسوده است . هر كس به آنچه خداوند روزى اش كرده، خرسند باشد، شادمان مى گردد.» (5)
هميشه موفق و کامروا باشيد.
پی‌نوشت‌ها:
1. استاد مطهري، نظام حقوق زن در اسلام، ص15.
2. نساء (4)آيه 3.
3. وسائل الشيعه ،ج14 ،ص195.
4. بقره (2) آیه 216.
5. شيخ صدوق، الامالى، ص 225 و 393.