شراب

با سلام و تشکر به خاطر ارتباطتان با اين مرکز !
شراب در همه شریعت ها حرام بوده و در اسلام نیز هیچ گاه شراب حلال نبوده تا بعدا حرام شود. حرمت شراب تدریجی و ابتدا به صورت مجمل و بعد با وضوح بیش تر و در نهایت، با وضوح کامل و تأکید شدید، بیان شد.
در عرب قبل از اسلام، میگساری بسیار رواج داشت و از عادات شایع عرب بود. متأسفانه در امت ها و ملل دیگر نیز این عادت شوم رواج فراوان دارد و به توجیهات مختلف سعی می شود آن را موجه جلوه دهند.
از آن جا که اعلام حرمت شراب به صراحت و یک باره به احتمال قریب به یقین با انکار عمومی مواجه می شد، قرآن اعلام تدریجی حرمت آن را پیش گرفت و در چهار مرحله آن را بیان نمود.
در مرحله اول، فرمود: «و من ثمرات النخیل و الاعناب تتخذون منه سکرا و رزقا حسنا».(1)
در این آیه، از شراب در مقابل رزق نیکو نام برد تا از نیکو نبودن آن به طور غیر مستقیم یاد کند.
در مرحله دوم، به صورت کلی و مجمل و بدون تبیین و تفصیل، گناه و فحشا را حرام شمرد؛ بدون این که تصریح کند شراب از مصداق های گناه است:
«قل انما حرم ربی الفواحش ما ظهر منها و ما بطن و الاثم و البغی بغیر الحق».(2)
این آیه در مکه نازل شد و بدون نام بردن از شراب خواری و اعلام مشتمل بودن آن بر گناه، به صورت کلی هر آنچه را که گناه و فحشا باشد، حرام اعلان کرد.
در این آیه و آیات دیگر که عنوان گناه و فحشا حرام شده، هر کاری که مخالف فرمان خدا و تجاوز به حریم عبودیت یا به حق دیگران باشد، گناه شمرده شده است. چون میگساری هم گناه بزرگ است، از این رو به حکم این آیات ممنوع است.
در مرحله سوم، به صراحت از نماز خواندن در حال مستی نهی کرد: «لا تقربوا الصلوة و انتم سکاری».(3)
در مرحله بعد، یادآوری کرد که گرچه شراب منافعی دارد و از خرید و فروش و تجارت آن به منفعت مالی می رسند و یا با خوردن آن از ترس و اضطراب و اندوه نجات یافته و شادابی به دست می آورند(4)، ولی این منافع در قبال گناهی که در آن است، قابل اعتنا نیست:
«و یسالونک عن الخمر و المیسر قل فیهما اثم کبیر و منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما».(5)
با وجود این آیات که حرمت را می رساند، بعضی باز هم از نوشیدن شراب دست بردار نبودند تا اینکه خداوند به شدیدترین وجه و با چندین تأکید حرمت آن را اعلام کرد و فرمود:
«یا ایها الذین آمنوا انما الخمر و المیسر و الانصاب و الازلام رجس من عمل الشیطان فاجتنبوه لعلکم تفلحون انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوة و البغضاء فی الخمر و المیسر و یصدکم عن ذکر الله و عن الصلوة فهل انتم منتهون».(6)
در هیچ موردی قرآن با این تأکید و تصریح و شدت، حرمتی را اعلام نکرده است. قرآن شراب را پلیدی و عمل شیطان خوانده است.
در روایات نیز بر پلیدی شراب تأکید فراوان شده و شراب کلید تمام معصیت ها و منشأ و مادر تمام گناهان معرفی گردیده است.
رسول خدا(ص) در مورد شراب ده نفر را لعن کرد: کسی که درخت خرما یا انگور را برای تولید شراب می کارد؛ آن که باغبانی آن ها را می کند (با این که می داند برای چه کاشته شده اند)؛ آن که عصاره انگور یا خرما را برای تهیه شراب می گیرد؛ آن که شراب می نوشد؛ آن که ساقی می شود؛ آن که بار شراب حمل می کند؛ آن که تجارت شراب می کند؛ آن که شراب می فروشد؛ آن که می خرد و آن که قیمت و پول شراب را می خورد.(7)
امام صادق (ع) فرمود: «خمر و شراب از ازل حرام بود و در شریعت همه پیامبران به هنگام کامل شدن، حرمت شراب هم وجود داشت».(8)
این ها نمونه ای از آیات و روایات در حرام بودن شراب بود.(9)
پی نوشت ها:
1. نحل(16)، آیه 67: «و میوه های درخت خرما و انگور از نعمت هایی است که شما از آن شراب و رزق پاکیزه می گیرید».
2. اعراف(7)، آیه 32: «بگو پروردگارم همه فاحشه های آشکار و پنهان را و نیز گناه و ستم بدون حق را حرام کرده است».
3. نساء(4)، آیه 42: «با حال مستی به نماز نزدیک مشوید».
4. ترجمه المیزان، ج2، ص294؛ الاصفی، ج1، ص104؛ ارشاد الاذهان، ص39.
5. بقره(2)، آیه 219: «از تو در باره خمر و قمار می پرسند؛ بگو: در آن دو گناه بزرگ است و منفعت هایی (دارند) و گناهش بیش از منافع آن است».
6. مائده (5)، آیه 91: «ای کسانی که ایمان آورده اید، شراب و قمار و انصاب و ازلام فقط پلیدی و از عمل شیطان است. زنهار که از آن اجتناب کنید؛ امید که رستگار شوید. تنها هدف شیطان این است که با شراب و قمار بین شما کینه و دشمنی بیندازد و شما را از راه خدا و نماز بازدارد. آیا از آن ها دست بردار می شوید؟»
7. ترجمه المیزان، ج2، ص298-299.
8. میزان الحکمه، ج1، ص812-816.
9. با استفاده از ترجمه المیزان، ج4، ص250 و 569.