اسم اعظم

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز
در روایات زیادى در مورد اسم اعظم صحبت شده، از آن‏ها استفاده مى‏شود که اگر کسى خدا را به اسم اعظمش بخواند، دعاى او مستجاب مى‏گردد و هرچه از خدا بخواهد، به او مى‏دهد .
در روایتى وارد شده: اسم اعظم، اسمى است که اگر خدا را به آن بخوانند، عطا مى‏کند. اگر به آن دعا کنند، اجابت مى‏نماید.(1)
تعیین اسم اعظم:
روایات فراوانى در تعیین اسم اعظم وارد شده است که در این مجال به برخى اشاره مى‏کنیم:

1- امام عسکرى(ع) فرمود: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم، به اسم اعظم نزدیک‏تر است از سیاهى چشم به سفیدى آن».(2)
2- در برخى روایات گفتن یکصد مرتبه «بسم اللَّه الرحمن الرحیم، لا حول و لا قوه الاّ باللَّه العلىّ العظیم» بعد از نماز صبح را اسم اعظم الهى شمرده‏اند.
3- در روایات دیگرى نام‏هاى مقدّس دیگرى از نام‏هاى خداوند و اسمای حسنى ذکر شده است.(3)
در توجیه این اختلاف و تعدد سه قول ذکر شده است:
أ) اسم اعظم یک کلمه یا یک جمله یا آیه‏اى است و این همه تأثیر و قدرت، در الفاظ و حروف آن نهفته شده، بى آن که قید و شرطى داشته باشد.
ب) اثر از الفاظ است، به ضمیمه حالات و شرایطى در گوینده از نظر تقوا و پاکى و حضور قلب و توجه خاص به خدا و قطع امید از غیر او و توکل کامل بر ذات پاک خدا.
پ) اسم اعظم از مقوله لفظ نیست و اگر پاى الفاظ به میان آمده، اشاره به حقایق و محتواى این الفاظ است . باید معانى این الفاظ در جان آدمى نهادینه شده و آراسته به این معانى گردد . به مرحله‏اى از کمال برسد که دعاى او مستجاب و حتّى تصرف او در موجودات تکوینى به فرمان خدا نافذ گردد.
از این سه احتمال، احتمال اوّل بسیار بعید به نظر مى‏رسد که حروف و الفاظ بدون تکیه بر محتوا و بدون توجه به اوصاف و حالات گوینده چنان اثرى داشته باشد . این گونه برداشت از اسم اعظم، از روح تعلیمات اسلام دور است.
اسم گفتی، رو مسمى را بجوى ماه در بالاست، نى در آب جوى
هیچ اسم بى مسمّى دیده‏اى؟ یا ز گاف و لام گُل، گُل چیده‏اى؟
در روایت آمده است: بلعم باعورا پس از انحراف از مسیر پاکى و تقوا، اسم اعظم را از دست داد، یعنى حقیقت اسم اعظم را از دست داد، نه آن که لفظ را فراموش کرده و از دست داده باشد.
احتمال دوم و سوم بسیار به واقع نزدیک‏تر است. مرحوم علامه طباطبائى بعد از اشاره به اسم اعظم مى‏فرماید:
«نام‏هاى خداوند عموماً و اسم اعظمش خصوصاً، هر چند در عالم هستى و وسائط و اسباب نزول فیض در این جهان موثر است، ولى تأثیر آن مربوط به حقایق این اسما است، نه الفاظى که دلالت بر آن مى‏کند و نه به معانى متصوره در ذهن».(4)
تفاوت در روایات ممکن است به خاطر تعدد اسم اعظم، یا تفاوت خواسته‏ها باشد، ولى آن چه مهم است، پاکى دل و خلوص نیّت و توجه به خدا و قطع امید از غیر او و آراستگى به این اوصاف است که روح اسم اعظم را تشکیل مى‏دهد. از رسول خدا(ص) در مورد اسم اعظم سؤال شد، حضرت فرمود:
«هر اسمى از اسماى الهى، اعظم است؛ پس قلب خویش را از غیر خدا خالى کن (و تمام توجهت به حق باشد) .خدا را به هر اسمى که مى‏خواهى بخوان. براى خداوند اسمى متفاوت با اسم دیگر نیست، بلکه او خداوند واحد قهار است».(5) آنچه از دعاى بعد از نماز امیرالمؤمنین نقل نموده‏اید، دقیقاً دلالت بر اسم اعظم دارد، چرا که در ادامه دعا وارد شده:
.. پس به راستى آن بزرگ‏ترین و شریف‏ترین نام‏هاى تو است. بزرگ‏ترین و شریف‏ترین نام الهى اسم اعظم است. در آیه 40 سوره نمل آمده است که شخصی در پاسخ به تقاضای حضرت سلیمان گفت: «کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: آن را بیش از آن که چشم برهم زنی، نزد تو خواهم آورد!
طبق برخی نقل ها این شخص «آصف بن برخیا» یکی از نزدیکان با ایمان و دوست خالص سلیمان بود . از اسم اعظم الهی با خبر بود و در پرتو تکامل معنوی و عبادت و بندگی حق به این مقام نائل گردید.
وجود مقدّس امام زمان(ع) از مصادیق کامل اسم اعظم الهی است . حقیقت اسم اعظم به طور کامل نزد آن بزرگوار می باشد.
طبق روایات ائمة اطهار(ع) از اسم اعظم الهی آگاهی دارند .کسانی که آشنا با اسم اعظم الهی باشند، آگاهی از تمام دانش های بشری و اسرار ماورای طبیعی پیدا می کنند.
پى نوشت‏ها:
1. بحارالأنوار، ج 93، ص 225.
2. همان، ج 78، ص 371، باب 6.
3. براى اطّلاع بیشتر به جلد 90 بحارالأنوار، ص 223، باب اسم اعظم رجوع شود.
4. علامه طباطبائى، المیزان، ج 8، ص 372.
5. مصباح الشریعه، باب 31.