سلام
امروز يكي از دوستان سوالي با اين مضمون از من پرسيد:
«وقتی شیطان به آدم سجده نکرد، خدا او را از بهشت بیرون کرد. پس چطور توانسته دوباره وارد بهشت بشود و آدم و حوا را گول بزند تا سیب را بخورند؟»
لطفا مرا راهنمايي كنيد تا پاسخ اين پرسش را بدانم.
با تشكر
پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز
شيطان يا همان ابليس ، رجيم و رانده شده است چنان كه در قرآن در سوره حجر آیه 24 و سوره ص آیه 78، آمده :
«قال فاخرج فانّک رجیم ؛ از آن جا بیرون رو که مطرودی».
معلوم میشود که شیطان بعد از جریان تکبر و سجده نکردن بر آدم گرفتار لعن ابدی شده و از درگاه خداوند و ملكوت رانده شده است و به يقين تا ابد هم در بهشت را ندارد. پس اولا روشن باشد كه شيطان قبلا در بهشت نبود بلكه در درگاه الهي و در جمع مقربان درگاه خداوند بود در حالي كه بهشت جايگاه مومنان و بندگان مطيع خداوند در آخرت است و اخراج او به معني اخراج از بهشت نيست .
اما در هر حال روشن است كه شيطان بعد از اين اخراج ديگر نمي توانست به بهشت راه يابد ، حال بايد پرسيد كه چگونه او در جریان فریب آدم و حوا توانست وارد بهشت گردد؟
در پاسخ باید گفت: گرچه برخی تصور کردهاند که مراد از بهشت آدم و حوا همان بهشت موعود آخرتي است، ولی مراد از بهشت محل سكونت آنها همان بهشت موعود نیست، زيرا اخراج از آن بهشت معنا ندارد (چنان كه در روايت زير به آن اشاره شده است)، اما سوال اين است كه آن بهشت موقت و محل سكونت ايشان كجا بود و چه حقيقتي داشت ؟
در اين خصوص در بين علما اختلاف نظري وجود دارد که برخی از این نظریات را بیان می کنیم :
1 - باغ آسمانی : بعضى از مفسرین معتقدند که این بهشت در یکى از کرات آسمانى بوده ، هر چند بهشت جاویدان نبوده، زیرا در بعضى از روایات اسلامى با کلمه« سماء » به بودن این بهشت در آسمان اشاره شده است (1) .
2 - باغ زمینی : برخى از مفسران نوشتهاند : بهشت یکى از باغ هاى دنیا و روى زمین بوده و جمله« اهْبِطُوا» نیز بر این دلالت ندارد که از بالا به پائین بیائید، بلکه به معنى انتقال آن ها بعد از خوردن میوه ممنوعه به زمین است ،چنان که جمله « اهْبِطُوا مِصْراً» نیز هبوط به این معنى می باشد.
على بن ابراهیم قمى در تفسیر خود می نگارد:
از امام جعفر صادق علیه السّلام راجع به بهشت حضرت آدم جویا شدند: آیا از بهشتهاى دنیا یا از بهشتهاى آخرت بوده، فرمود: از بهشتهاى دنیا بود که خورشید و ماه در آن طلوع می کرد. اگر از بهشتهاى آخرت بود، هیچ گاه حضرت آدم از آن خارج نمی شد(2).
3- عده ای نیز معتقدند که منظور از این بهشت ،بهشت برزخی بوده ،نه بهشت زمینی دنیایی ؛ علامه طباطبائی در دفاع از این نظر و در توجیه روایاتی که این بهشت را دنیایی معرفی می کند مانند روایت بالا می فرماید :
« مراد از این که از بهشتهاى دنیا بوده، این است که از بهشتهاى برزخى بوده، که در مقابل بهشت خلد است. این مطلب از برخی روایاتی که از طرف اهل بیت علیهم السلام رسیده است، روشن می شود، چرا که در بعضى از قسمت هاى این روایات آمده است که آدم بر صفا، و حوا بر مروه هبوط کرد، و از این جهت که برزخ در همین جهان قرار دارد ، پس در زمین بودن این بهشت منافاتی با برزخی بودنش ندارد .» (3)
در مجموع اين نظرات مي توان به اين نتيجه رسيد كه به يقين بهشتی که حضرت آدم و حوا در آن سکونت داشته اند، بهشت اُخروی نبوده است، زیرا بهشت اُخروی هرگز جای ابلیس نمیباشد . آن جا محدوده ای نیست که شیطان و شیطنت و عصیان در آن راه داشته باشد. خیال باطل و نافرمانی در آن جا نیست. از سوی دیگر کسی که به جنت الخلد وارد شود، دیگر خارج نخواهد شد و در نتيجه شيطان كه مترصد اغواي انسان ها است توانسته در ان موقعيت حاضر شده و به نوعي آدم عليه السلام را فريب دهد .
پی نوشت ها :
1. مکارم شیرازى ناصر، تفسیر نمونه، ج1، ص: 186، دار الکتب الإسلامیه - تهران، چاپ اول، 1374 ش.
2. ترجمه تفسیر المیزان، ج1، ص: 212، دفتر انتشارات اسلامى جامعهى مدرسین حوزه علمیه قم - قم، چاپ پنجم، 1374 ش.
3. آیت الله جوادی، تفسیر تسنیم، ج 3، ص 337.
