توضيح در مورد ايه شريفه تطهير

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز
در مورد سوال شما به چند مطلب باید توجه شود:
1. اگر ثابت شود آیه تطهیر ( "انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا") ضمن آیات قبل و بعد نازل شده، حرف شما تا حدودی محل پیدا می کند و جا دارد این سؤال طرح شود که چگونه این آیه ضمن آیات قبل و بعد نازل شده ،ولی مصداق آن با مصداق آیات قبل و بعد تفاوت دارد و غیر از آن ها است؟
هم تفاوت لحن این آیه با آیات قبل و بعد و هم روایات حکایت دارد که این آیه غیر از آن ها بوده و با آن ها نازل نشده است.
همه مفسران اتفاق نظر دارند كه بعد از يكى از جنگ ها، وقتى پيامبر(ص) با غنيمت برگشت، همسران آن جناب انتظار داشتند كه رسول خدا مقدارى از غنايم را در جهت بهبود زندگى آنان هزينه كند، ولى ديدند رسول خدا خواسته آنان را اجابت نكرد. آنان خشمگين شدند و به حضرت اعتراض كردند كه گمان كرده‏اى اگر ما را طلاق دهى، ديگر همسر مناسبى براى ما پيدا نمى‏شود؟!
خداى متعال از اين سخن آنان در خشم شد و پيامبر را دستور داد از آنان كناره‏گيرى كند تا براى طلاق آماده گردند. آنگاه اين آيات نازل شد و آنان را بين انتخاب زندگى پيامبر با سختي هايش يا گرفتن طلاق مخيّر كرد.(1)
لحن خود آيات نيز حاكى از توبيخ و مذمت است. وعده‏هايى هم كه به آنان داده شده، همه مشروط است؛ در حالى كه لحن آيه تطهير مدح است . در آن هيچ قيد و شرطى ديده نمى‏شود .
بنا بر روایات فراوان (2) این عبارت در واقعه ای جداگانه نازل شده و به امر رسول خدا ( یا به اجتهاد صحابه) در این جا قرار داده شده و سیاق موجود سیاق نزول نیست تا به آن استدلال کنیم.
2. حتی اگر این آیه در ضمن آیات قبل و بعد هم نازل می شد ، مجمل بود، زیرا اهل بیت فرد افراد مختلفی می توانند باشند به خصوص از نظر عرف (همان گونه که شما گفته اید) .همسران، فرزندان، پدر، مادر، خواهر ، برادر، خویشاوند، غلامان و كنيزانی که تحت تکفل اویند و در خانه اش ساکنند و زندگی می کنند، اهل بیت شمرده می شوند.
جالب است كه زيد بن ‏ارقم، همسران فرد را در زمره اهل بيت نمى‏داند . استدلالش اين است كه همسر فرد جزء اهل بيت او نيست، زيرا چه بسا طلاق بگيرد و از آن خانه برود و با ديگرى ازدواج كند ،ولى فرزندان جزء اهل بيت هستند ،چون رابطه آنان هميشگى است. (3)
ما یا باید همه افراد نامبرده در بالا را که عائله او هستند و تحت تکفلش می باشند، جزو اهل بیت بدانیم تا به معنای لغوی اش عمل کرده باشیم یا شمردن بعضی و خارج کردن بعض دیگر بدون استناد به سخن رسول خدا که مفسر خدایی قرآن است، تفسیر به رأی و بدون دلیل بوده و ما را مستحق جهنم می گرداند.
3.این آیه به برهان محکم بر عصمت اهل بیت دلالت دارد .می دانیم هیچ کدام از زنان پیامبر معصوم نبوده و خودشان یا دیگری ادعای عصمت آنان را نکرده است. پس یقین می یابیم که آنان مصداق اهل بیت نیستند، در حالی که آیات قرآن و روایات پیامبر بر عصمت اهل بیت دلالت دارد ، از جمله دلالت آیه "اولی الامر" بر عصمت که مورد تایید عالمان اهل سنت هم هست، گر چه سعی کرده اند مصداقی غیر اهل بیت برای آن جسته و آن را به "اهل حل و عقد" تطبیق دهند.(4)
4. در آیات مربوط به همسران قبل از این عبارت و بعد از آن همه ضمایر جمع مؤنث است، ولی در این عبارت ضمایر جمع مذکر است که معلوم می شود مرجع این ضمایر با آن ها تفاوت دارد.
4. در این آیه افراد مورد نظر "اهل البیت" نامیده شده اند، یعنی "بیت" به صورت مفرد آمده، در حالی زنان رسول خدا هر کدام خانه ای داشته اند . همگی ساکن "بیوت" بوده اند، نه "بیت" از این رو در همین آیات خانه های آن ها را با عبارت " بیوتکن" مورد توجه قرار می دهد.
4. روایات فراوان از رسول خدا اهل بیت را تعیین کرده ، امام علی و فاطمه زهرا و حسنین علیهم السلام را مصداق های موجود آن زمان شمرده ، بر خارج بودن بقیه خویشاوندان از عنوان اهل بیت صراحت داشته ، پیامبر اصرار دارد نشان دهد مصداق های آیه در افراد نامبرده منحصر بوده ، غیر آن ها از عنوان " اهل بیت"خارج اند.
ایشان افراد نامبرده را زیر عبا جمع کرد . عبا را به دور آنان پیچاند . اعلام کرد فقط اینان اهل بیت منند . غیر افراد نامبرده از همسران ایشان اجازه وارد شدن خواستند، ولی اجازه نداد. (5)
با توجه به موارد نامبرده یقین می یابیم که منظور از اهل بیت در این آیه قطعا فقط افرادی است که پیامبر آنان را زیر عبا جمع کرد و به عنوان "اهل بیت " خود معرفی کرد . بقیه افراد از جمله همسران پیامبر با همه حرمتی که دارند و خدا آنان را "ام المؤمنین" شمرده و ...، ولی از افراد اهل بیت منظور در این آیه، نیستند
پی نوشت ها:
1. الميزان، ج16، ص314؛ الدرالمنثور، ج5، ص195 مشابه حديث فوق.
2. جامع البیان ، طبری، ج12، ص6 به بعد.
3. روح‏المعانى، ج22، ص16.
4. مفاتيح الغيب، فخر رازی، ج‏10، ص 113.
5. جامع‏البيان، ج12، ص 6 به بعد.