قرآنی

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز
معمولا كسانى كه داعيه روشنفكرى دارند ،با قاطعيت مى‏گويند هيچ فرقى ميان مسلمان و غير مسلمان ، بلكه ميان موحّد و غير موحّد نيست؛ هر كس عمل نيكى انجام‏ دهد، استحقاق ثواب و پاداش از جانب خداوند را دارد.
مى‏گويند خداوند عادل است . خداى عادل ميان بندگان خود تبعيض نمى‏كند؛ براى خداوند چه فرق مى‏كند كه بنده‏اش او را بشناسد يا نشناسد؛ به او ايمان داشته باشد يا نداشته باشد؛ خداوند هرگز به خاطر اينكه بنده‏اى با او رابطه آشنايى و دوستى ندارد يا فرستادگان او را نشتاخته يا قبول نكرده، عمل نيك آن بنده را ناديده نمى‏گيرد و اجر او را ضايع نمى‏گرداند.
نقطه مقابل اين ها دسته ديگرى هستند كه تقريبا همه مردم را مستحق عذاب مى‏دانند و براى كم تر انسانى عمل مقبول و فرجام نيك معتقدند.
در اين جا منطق سومى هست و آن منطق قرآن كريم است. نظر قرآن نه با انديشه گزاف روشنفكر مآبان تطبيق دارد و نه با تنگ نظرى خشك مقدّسان مابان .
اول بايد ببينيم آيا اگر كسى خداشناس نباشد، عمل خير واقعى كه هم از نظر نظام اجتماعى خوب باشد و هم از نظر روحى عامل اوج گرفتن ، از او سر مى‏زند يا نه؟ همه اشتباه ها از آن جا پيدا شده است كه ما مفيد بودن اجتماعى يك عمل را براى اينكه آن عمل، «خير» و «صالح» محسوب گردد، كافى فرض كرده‏ايم. حقيقت اين است : كسى كه خدا را نمى‏شناسد، با اعمال خوب اجتماعى اش حجابى را پاره نمى‏كند ؛ به سوى ملكوت خدا بالا نمى‏رود تا عملش آن جهانى گردد و جنبه ملكوتى يابد و صورتى پيدا كند كه در آن جهان مايه بهجت و لذّت و سرور و سعادت او گردد.
يك تفاوت اصيل در ميان قوانين الهى و قوانين بشرى همين است كه قوانين الهى دو بعدى است . قوانين بشرى يك بعدى. قوانين بشرى به نظام روحى و تكامل معنوى فرد كارى ندارد. وقتى كه يك دولت براى مصالح كشور، اقدام به وضع ماليات مى‏كند، هدفش فقط به دست آوردن پول و تأمين هزينه كشور است. دولت نظرى ندارد كه پرداخت كننده ماليات چه نيّتى دارد؟ آيا با طيب خاطر و رضايت و از روى علاقمندى به دولت يا كشور، ماليات مى‏دهد يا از روى ترس؟ هدف دولت تنها پول گرفتن است، حتى اگر پرداخت كننده در دلش فحش هم بدهد ، منظور دولت عملى شده است.
در قوانين الهى چنين نيست؛ در اين قوانين، ماليات به طور مطلق خواسته نشده، بلكه توأم با نيّت خالص و قصد قربت خواسته شده است. اسلام عمل با روح مى‏خواهد ،نه عمل بى‏روح. اگر مسلمانى زكات خود را بدهد ،ولى شائبه ريا در آن باشد، پذيرفته نيست. اگر به جهاد برود، ولى براى خودنمايى باشد، قبول نيست:‏
انّ اللّه اشترى من المؤمنين انفسهم و اموالهم بانّ لهم الجّنة؛(1)
خدا از مؤمنان، جان ها و مال هاي شان را خريدارى فرموده و از براى ايشان در ازای آن بهشت است.
از رسول اكرم (صلّى اللّه عليه و آله) در روايت متواتر ميان شيعه و سنّى رسيده است كه:
انّما الاعمال بالنّيّات؛(2)
كارها وابسته به نيّت هاست.
قرآن كريم اعمال كافران را همچون سرابى پوچ و بى حقيقت دانسته است(3) چون اعمال آنان ظاهرى آراسته و فريبنده دارد، ولى براى هدف هاى پست مادى و فردى انجام شده ،نه براى خدا .از این رو ذات و چهره ملكوتى ندارد.
شرط اينكه يك عمل، وجهه ملكوتى و خوب و ذات دار پيدا كند ،اين است كه با توجه به خدا و براى صعود به ملكوت خدا انجام بگيرد. اگر كسى معتقد به قيامت نباشد و توجه به خدا نداشته باشد، عمل او وجهه ملكوتى نخواهد داشت . به تعبير ديگر صعود به عليين نخواهد كرد. تا عملى از راه نيّت و از راه عقيده و ايمان، نورانيّت و صفا پيدا نكند، به ملكوت عليا نمى‏رسد؛ عملى به ملكوت عليا مى‏رسد كه روح داشته باشد.
عمل براى اين كه در درگاه خدا پذيرفته شده و سبب پاداش آخرت گردد، بايد از دو وجه نيك برخوردار باشد:
اول حسن و نيكويى فعلى ،يعنى كار خوبى باشد و مفيد به حال مردم و انسان ها باشد؛ دوم حسن و نيكويى فاعلى داشته باشد، يعنى فرد با ايمان به خدا و معاد براى جلب رضاى خدا و اطاعت امر خدا آن كار را انجام دهد. در اين صورت اين كار در درگاه خدا قبول شده و باعث ‏پاداش آخرتى مى گردد . اگر وجه نيكويى دوم را نداشته باشد، باعث ثواب آخرتى نمى گردد.
قرآن كريم چه زيبا مى‏فرمايد:
اليه يصعد الكلم الطّيّب و العمل الصّالح يرفعه(4)؛
سخن پاك به سوى او بالا مى‏رود و كردار شايسته آن را بالا مى‏برد.
منظور از "سخن پاك " اعتقادات حق است كه روح فاعل و فعل را شكل مى دهد . عمل صالح هم عملى است كه خدا بدان امر كرده باشد، يعنى اطاعت از دستور هاى خدا.
بنا بر اين اعمال خير كافران باعث بهشتى شدن و پاداش آخرتى نمى شود، زيرا روح ندارد و با ايمان همراه نيست .
اما اعمال خوب هم باعث حرمت و مقام دنيايى مى شود و هم در تخفيف كيفر كفر و عناد تاثير دارد.
اما اعمال خیر غیر مسلمان موحد قبول می شود و پاداش دارد، به شرطی که اولا روحیه تسلیم در برابر حق را داشته و به آنچه از حق دریافت کرده، گردن نهاده باشد . ایمان نیاوردنش به اسلام، نتیجه جهل او باشد، نه انکار ،زیرا عناد و انکار آفتی است که عمل را ناپاک می کند و از چشم خدا می اندازد .
این که گفتیم، حکم کلی است اما در مورد افراد ما نمی توانیم نظر بدهیم . ما از ایمان درونی و نیت افراد آگاه نیستیم و حساب افراد را خدا می داند.
برای اطلاع بیش تر به مجموعه آثار شهید مطهری، ج1، ص267-342 ،عنوان "عمل خیر از غیر مسلمان" مراجعه کنید.
پی نوشت ها:
1. توبه (9) آیه 111.
2.وسایل الشیعه، ج1،ص8.
3.نور (24) آیه 39.
4. فاطر(35) آیه 10.