خدا

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با این مرکز.
منظور از توجه ظاهری این است که انسان بر اساس باورهای اعتقادی به معنویت و آموزه های دینی از نظر عملی اعمالی انجام دهد، مثلا نمازی را بخواند و یا روزه و سایر اعمالی را انجام دهد. خدا را در همه اعمال خود ناظر بداند که این هم به نوبه خود مراتب دارد .
توجه باطنی گرچه مراتب و جلوه های بسیاری خواهد داشت باشد، ولی عبارت از حضور قلب ،‌ دل از غیر خدا خالی داشتن است.خود را در همه حال در حضور و محضر خدا دیدن است . خدا را در هم مظاهر هستی با دیده جان دیدن است. بنابراین حضور قلب مربوط به امر باطنی است . مراد از توجه باطنی حضور قلب است
از روایات استفاده می شود حضور قلب،‌روح همه اعمالی عبادی است . بدون آن قبول درگاه حق تعالی نمی شود. امام باقر و امام صادق(ع) فرموده اند:
"نمازی برای تو نیست مگر آن چه بدان توجه قلب کردی. پس اگر تمام آن را غلط به جا آورد یا از آداب آن غافل شود ،پیچیده شود و به روی صاحبش زده شود"(1 ) از این گونه آموزه ها معلوم می شود که گرچه توجه ظاهری مقدمه و بستر ساز توجه باطنی است، ولی روح هر عملی همان توجه باطنی است. راه دست یابی به توجه ظاهری و باطنی چیست ؟
به سخنی از عارف و حکیم بزرگ معاصر حضرت امام خمینی اشاره می شود که در مورد راه های تحصیل این دو نوع حضور می گوید :
" آنچه باعث حضور قلب شود، دو امر است:
یکی فراغت وقت و قلب و دیگر فهماندن به قلب اهمیت عبادت را. و مقصود از فراغت وقت آن است که انسان در هر شبانه روزی برای عبادت خود وقتی را معیّن کند که در آن وقت خود را موظف بداند فقط به عبادت بپردازد و اشتغال دیگری را برای خود در آن وقت قرار ندهد. انسان اگر بفهمد که عبادت یکی از امور مهمه ای است که از کارهای دیگر اهمیتش بیشتر بلکه طرف نسبت با آن ها نیست [= قابل مقایسه نیست] البته اوقات آن را حفظ می کندو برای آن وقتی موظف می کند ... از فراغت وقت،‌مهم تر فراغت قلب است و آن چنان است که انسان در وقت اشتغال به عبادت، خود را از اشتغالات و هموم دنیایی فارغ کند و توجه قلب را از امور متفرقه و خواطر متشتّته [=پراکنده] منصرف نماید و دل را یکسره خالی و خالص برای توجه به عبادت و مناجات با حق تعالی نماید و تا فراغت قلب از این امور حاصل نشود، تفرغ برای او و عبادت او حاصل نشود"(.2 )
پا نوشت ها:
1 .فروع کافی، ج 3، ص 363،نشر دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1388 ق.
2 .امام خمینی، چهل حدیث، ص 426،نشر موسسه آثار امام، 1387 ش.