با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
دین اسلام، دین تعقل و متانت و اعتدال است. از این رو همه نیازهای فردی و اجتماعی و روانی و عاطفی و دنیایی و آخرتی انسان را مورد توجه دقیق قرار داده و راه تأمین این نیازها را نیز به طور معقول معرفی کرده است.
در دین اسلام نه تنها از شوخی و خنده به ویژه با همسر و خانواده و سایر محارم منع نشده، بلکه مورد تأکید و سفارش اسلام است و سیره و سنت و برنامه عملی پیشوایان ما در موارد زیادی بر خوش طبعی و خنداندن و شاد نمودن همسر و خانواده و سایر مؤمنان بوده است .
ولی این خندیدن و خنداندن چه در مورد همسر باشد یا دیگر مؤمنان باید حق مدار و نظام مند باشد و از حد و مرز حق و اعتدال گذر نکند . زیرا اگر از حد اعتدال و مرز حق بگذرد بر قوای عقلانی انسان و اراده او تأثیر سوء میگذارد ، قاطعیت و اعمال نظر و حاکمیت اراده را در مواردی که مورد نیاز و ضرورت میباشد از انسان می گیرد. اسلام، انسان معتدل و میانه رو در همه ابعاد می خواهد و عملا ما را به چنین جهتی هدایت نموده و اعتدال در همه کارها را خط مشی و برنامه کلی خود قرار داده است.
از این رو در موضوع شوخی باید به نکاتی توجه داشت.
1. سلامت روان . یکی از مولفه های سلامت روان تعامل با دیگران به صورت سالم است. اگر شوخی و یا سر به سر گذاشتن دیگران به این تعامل سالم ضربه بزند، معلوم می شود که عملی غیر استاندارد و نابهنجار است و باید ترک شود. زیرا در غیر این صورت موجب بروز مشکلاتی برای فرد و جامعه می گردد.
2. مسئله دیگری که باید به آن توجه داشته باشید فرق بین طنز و لودگی است، لودگی به معنی مسخره بازی و مورد تمسخر قراردادن یا تمسخر قرارگرفتن دیگران است. زشتی هر دو حالت مشخص است . و اما شوخی و طنازی به معنی لطیفه گویی، لطیف است که هم موجب سرور و شادی دیگران می شود و هم شخصیت فرد طناز و شوخ در نظر دیگران تضعیف نمی شود بلکه گاهی ارتقاء می یابد.
3. باید توجه داشته باشیم که بهترین الگوهای رفتاری ما در همه امور پیامبر اکرم و امامان معصوم علیهم السلام هستند از روایات و احادیث معصومین (ع) فهمیده می شود که مؤمن همیسه متبسم و خوش رو است و این نکته ای است که هرگز نباید مورد غفلت قرار گیرد.
بنا بر این شادی و شوخی ، مزاح و مطایبه دو قسم است،
الف) شوخی خوب و ممدوح .
ب) شوخی زشت و مذموم
« مزاح و شوخی ممدوح در کلام معصومین علیهم السلام» :
در مورد مزاح ممدوح رسول اکرم ( ص ) می فرمایند : «انی لا مزح و لا اقول الاحقا؛ (1) همانا من شوخی می کنم در حالی که جز حق نمی گویم » ، یعنی ؛ آن شوخی ممدوح است که از مدار حق تجاوز نکند و به سخنان باطل و ناروا کشیده نشود . امام محمد باقر ( ع ) می فرمایند : «ان الله یجب المداعب فی الجماعه بلا رفث ؛ (2) خداوند کسی را که در بین جماعت و اجتماع شوخی می کند، دوست دارد به شرط این که این شوخی همراه فحش نباشد » ، یعنی ؛ آن شوخی ممدوح است که از فحش بدور باشد .
مزاح مذموم در آیینه کلام معصومین علیهم السلام :
رسول اکرم ( ص ) می فرمایند : « لا یبلغ العبد صریح الایمان حتی یدع المزاح و الکذب...؛ (3) بنده به ایمان صریح ( و صاف و بی شایبه ً از کفر ) نمی رسد تا این که شوخی و دروغ را رها سازد »، اینجا شوخی با دروغ جمع شده است و با هم ارتباط دارند. علی ( ع ) می فرمایند : «لا یجد عبد طعم الایمان حتی یترک الکذب هزله و جد ه ؛ (4) هیچ بنده ای مزه ایمان را نمی چشد تا این که دروغ را ترک کند . خواه شوخی باشد یا جدی» .
معلوم می شود آن شوخی مذموم است که آمیخته با دروغ باشد .
امام صادق ( ع ) می فرمایند : «لا تمازح فیجترا عیلک ؛ (5) (آن قدر ) شوخی و مزاح نکن تا (دیگران ) بر تو جرات پیدا کنند » ، یعنی ؛ حد شوخی را نگه دار و آن قدر شوخی نکن تا نسبت به تو گستاخی و جسارت شود .
علی ( ع ) می فرمایند : « من کثر مزاحه استجهل ؛ (6) هرکس زیادی شوخی کند، جهالت را پذیرفته است» ، یعنی ؛ شوخی زیاد مذموم است.
با توضیحات فوق حد و مرز مزاح ممدوح از مذموم روشن شد.
به بیان دیگر مزاح ممدوح شوخی هایی است که ویژگی های زیر را داشته باشد :
1. دوری از افراط و تفریط :
همان گونه که گرفتگی و عبوس بودن و ناراحت و مغموم به نظر رسیدن مذموم است (تفریط) زیاده روی در شوخی(افراط ) نیز دل را می میراند و از خدا غافل می سازد . بنا بر این اگر در شوخی زیاده روی نباشد و به حد افراط نرسد ، اشکال ندارد.
2. از مدار حق تجاوز نکند و به سخنان باطل و ناروا کشیده نشود.
3. شوخی نباید با گناه و معصیتی مانند اذیت و آزار مؤمن ، غیبت ، تهمت ، فحش ، توهین ، دروغ ،تحقیر و تضعیف دیگران همراه باشد .
پی نوشت ها:
1. محمد محمدي ريشهري، ميزان الحكمه، الناشر: دار الحديث، الطبعه الاولي، التنقيح الثاني، السنه/1416 ه.ق ، ج 9، ح18554 .
2. همان ، ح 18563 .
3. همان ، ح 18577 .
4. همان ، ج 8، ح 17114 .
5. همان ، ج 9، ح 18579 .
6. همان ، ح 18596.
