پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
مردها حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را باید با صدای بلند بخوانند، اما در مورد حکمت و فلسفه احکام باید گفت: فلسفه و حکمت بیش تر احکام و مقرارت اسلام براى ما مشخص نیست. تنها از باب تعبّد آن ها را پذیرفته ایم، و چون خداوند و نبى گرامى اسلام (ص) و ائمه اطهار(ع) فرموده اند، یقین داریم تمام دستور آن ها مبتنى بر مصالح و مفاسد واقعی است؛ از این رو با جان و دل از آن ها اطاعت مى کنیم، اگر چه علت گفتارشان را ندانیم.
در یک مثال ساده می توان گفت مانند این است که از دستور دکتر که مى گوید: فلان دارو را بخور، فلان آمپول را تزریق کن و از خوردن فلان غذا خوددارى کن و...، پیروی می کنیم، با این که نمى دانیم خاصیت فلان دارو و آمپول چیست.
جهر ( بلند ) و اخفات ( آهسته ) در نماز نیز تعبدى است. فلسفه آن را به طور کامل نمى دانیم. البته وقتى به روایات مراجعه مى کنیم، به اشاراتى از ناحیه ائمه معصومین و پیامبر اکرم برخورد مى کنیم، لکن نمى توان آن را علت حقیقى و فلسفه واقعى و تمام و کمال جهر و اخفات دانست. به این معنا که تمام فلسفه و حکمت در آن خلاصه شود و چیز دیگری نباشد.
محمد بن حمران یا محمد بن عمران از امام صادق علیه السّلام علت بلند خواندن حمد و سوره را در بعضى نمازها و آهسته خواندن آن را در بعض دیگر پرسید. حضرت فرمود:
وقتى که پیامبر را به آسمان بردند، اولین نمازى که خداوند بر او واجب نمود،نماز ظهر روز جمعه بود و فرشتگان بر او اقتدا کردند. خداوند براى این که عظمت نماز ظهر روز جمعه را به ملائکه نشان دهد، به پیامبر فرمان داد حمد و سوره را بلند بخواند. دومین نمازى که بر او واجب نمود، نماز عصر بود، ولى چون کسى بر پیامبر اقتدا نکرده بود، دستور رسید که آهسته بخواند. بعد نماز مغرب و همین طور عشا را بر او واجب نمود و گروهى از فرشتگان نیز به او اقتدا کردند. باز دستور رسید که بلند بخواند. سپس وقتى به زمین رسید، موقع صبح بود و براى این که عظمت نماز صبح را براى مردم تبیین کند، به پیامبر امر فرمود که حمد و سوره را بلند بخواند...(1)
بنابراین بلند خواندن حمد و سوره در نمازهاى مغرب و عشا و صبح بر اساس روایات است که فقهاى عظام به آن ها استدلال کرده و مشهور علما بر این عقیده اند، ولى تعدادى از فقها مانند سید مرتضى (ره) فتوا داده اند که لازم نیست حمد و سوره را بلند بخوانیم. برخی از علما به این حکم گرایش دارند و آن روایات صحیح را نیز حمل بر استحباب جهر کرده اند، نه اینکه بلند خواندن واجب باشد.
آیت الله مکارم می گوید: با توجه به این که در صدر اسلام مساجد فاقد وسیله روشنایی بود، مسلمانان موظف بودند نمازهایی که در تاریکی خوانده می شد(نماز صبح و مغرب و عشا)را بلند بخوانند، تا دیگر مسلمانان متوجه آنان باشند، و به صف جماعت ملحق شوند، ولی نسبت به نماز ظهر و عصر نیازی به این کار نبود. پس از آن که مساجد به وسائل روشنایی مجهز شد، سنت مذکور به حال خود باقی ماند.(2)
پی نوشت ها:
1. صدوق، علل الشرائع ،ج 2،ص 17و 18.
2. آیت الله مکارم، بخشی از مسائل کثیر الابتلا، مسئله 20.
