پاک شدن از گناه؟

پرسشگر ارجمند و گرامی با عرض سلام و سپاس از ارتباط با این مرکز.
دغدغه شما را تبريك مي گوييم. خداوند شما را به جاده اي انداخته كه بسيار زيباست. بدانيد خداوند شما را دوست دارد . به دليل اين علاقه و دوستي، اين دغدغه را در شما به وجود آورده است. اما در يك كلام تمام راه عشق از معرفت آغاز مي شود. دانش و شناخت در اين وادي حرف اول را مي زند. بدون آگاهي قدم از قدم نمي توان برداشت. اگر كسي بخواهد چنين كند،بيش تر گمراه مي شود تا هدايت. هم عشق و محبت , شكوفه عقل و معرفت است .هم اطاعت و عبادت معبود عالم ،نياز به دانش و بينش دارد.
نياز راه عشق و پرستش به معرفت همان نياز حكمت و عرفان عملي به حكمت و عرفان نظري و نياز ايدئولوژي به جهان بيني است و يا نياز بنا، بر زيربنا.
تا آدمي نداند، نمي تواند . كسي توانا بود كه دانا بود. براي عاشق شدن بايد اول معشوق را شناخت ، به هر مقدار كه معرفت انسان نسبت به معشوق بيش تر مي شود, عشق به وصال در او شعله ورتر مي گردد . به هر مقدار كه انسان عاشق وصال محبوب مي شود, به اطاعت، بندگي و تسليم در مقابل خواسته هاي محبوبش تن در مي دهد و فاني در اراده او مي گردد . به هر مقدار كه عاشق خودش را در معشوقش گم مي كند و از خودش و خواسته هايش دور مي شود, به محبوبش نزديك مي گردد. در مقام محبت او مي نشيند . به هر مقدار كه خداوند از بنده اش راضي مي شود, او را در مقام رضايت قرار مي دهد . مظهر و مجلاي صفات و كمالات خويش مي گرداند. چشمش چشم خدا مي شود و نگاه خدائي پيدا مي كند. گوشش گوش خدا مي شود و با گوش خدائي مي شنود . همچنين زبان , دست , پا و تمام اعضا و جوارحش , رنگ خدائي به خود مي گيرند . آن مي بيند و مي شنود و مي كند كه ديگران نه مي بينند و نه مي شنوند و نه مي توانند انجام دهند.
خواهر گرامی
اگر چه نمی دانیم گناه شما چیست تا شاید در ترک آن بتوانیم به شما کمک کنیم . امّا ناراحتی ، آه و حسرت و سوز درونی شما را درک می کنیم . به شما حق می دهیم که این چنین از بُن دل و عمق جان خویش بسوزید .زیرا گناه هر چه باشد ، نشان دهنده بی معرفتی و بی لیاقتی بنده در دوستی با خدای مهربانش است .چگونه بنده ای که به خود آمده و از خواب غفلت بیدار شده ، از عملکرهای خود و عفو و مهربانی های خدا شرمنده نشود و از درون نسوزد، در حالی که خدا برای این که به بنده اش نشان دهد که با همه گناه هایی که کرده، باز دوستش دارد، او را به خانه خودش دعوت کرده ،خودش میزبانش شده،تا به این وسیله به او بگوید : بنده ام ! تاکنون هر گناهی کرده ای ، بزرگ و کوچک ، همه را بخشیده ام . همچنان تو را دوست دارم ،ولی حالا که چشمت به خانه من افتاد ، و من تو را در جایی به میهمانی دعوت کرده ام که حضرت آدم و همه پیامبران و امامان و اولیا و دوستان خودم را در آن سر زمین دعوت کرده ام . در جایی قدم گذاشته ای که همه پاکان در آن جا قدم گذاشته اند ، پس دیگر گناه نکن . با گناه کردن از من دور نشو . امّا شما این همه مهربانی های خدا را نادیده گرفتی .حرمت خدا را با تکرار گناه شکستی .
امّا با این وصف باز صدای خدا را می شنوی که به شما می گوید :
قُل یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ (1)
ای پیامبراز قول من به بندگانم بگو : ای بندگان من ، ای کسانی که با گناه و نافرمانی خدا بر زیان خویش اقدام و اسراف کرده اید ، از رحمت خدا مأیوس و نا امید نشوید. باز توبه کنید و برگردید و به فضل خدا امیدوار باشید، زیرا - در صورت توبه - خدا همه گناهان را می آمرزد . اوست آمرزنده و مهربان .
غرق گنه نا امید مشو ز دربار ما که عفو کردن بود در همه دم کار ما
بنده شرمنده تو ،خالق بخشنده من بیا بهشتت دهم ،مرو تو در نار ما
توبه شکستی بیا ،هر آنچه هستی بیا امیدواری بجو ز نام غفار ما
آری به جز پیامبران و امامان معصوم، همه‏ انسان‏ها در معرض اشتباه و خطا هستند . هیچ انسانی نیست که ـ حتی سهوا ـ اشتباه نکند؛ وسوسه‏های شیطانی و شهوات نفسانی و درونی انسان و نیز دنیا و جلوه‏های ظاهری آن، دائما همراه انسان و در متن زندگی او حضور دارند . در صدد فریب و گمراه کردن او می‏باشند. بنابراین خداوند می‏داند که انسان در معرض خطرات درونی و بیرونی قرار داد؛ پس تدابیری را برای نجات وی از چنگال وسوسه‏های درونی و بیرونی در نظر گرفته است.
در کنار وسوسه‏های درونی، خداوند چراغ عقل و فطرت حقیقت ‏طلبی را درون انسان روشن و شعله ور نگه داشته است. در بیرون نیز پیامبران، امامان معصوم و دین را به عنوان بهترین برنامه‏ زندگی قرار داده، تا انسان از آن استفاده کند. علاوه بر این که خداوند به رغم همه‏ این تمهیدات، راه دیگری را به روی انسان باز گذاشته است که اگر جنود شیطان بر او پیروز شدند و او را به گناه یا بیراهه کشاندند، دوباره به صراط مستقیم باز گردد . هیچ گاه و در هیچ شرایطی، در زندگی ناامید و مستأصل نشود و آن «توبه» است.
خداوند همه بندگان را دوست دارد .دوست دارد که همه‏ ، در مسیر حق و هدایت قرار گیرند. . از تمام ظرفیت وجودی خود، برای دستیابی به کمالات استفاده کنند؛ مگر این که انسان، مانع این مهربانی و لطف شود و باعث محرومیت خود گردد. بنابراین راه بازگشت همیشه باز است؛ حتی اگر انسان بدترین گناهان را مرتکب شده باشد.
اگر کسی به صورت واقعی توبه کند، نه تنها خداوند او را از همه‏ آلودگی‏ها پاک می‏کند ، بلکه او را دوست می‏دارد؛ به ویژه اگر توبه کننده جوان باشد(ان الله یحبّ التوابین) (2) .
اگر به هر دلیلی، تاکنون اشتباهاتی مرتکب شده‏اید، نباید از لطف و رحمت خدا مأیوس باشید. قطعاً راه بازگشت وجود دارد . خداوند نیز وعده داده که هم توبه کننده را دوست دارد و هم به او کمک می‏کند.
گاهی افراد دچار اشتباه می‏شوند که باید صد در صد خوب باشم یا صد در صد بد؛ یعنی، قانون «همه یا هیچ» بر زندگی آنان حاکم است .حال آن که در زندگی انسان احتمال اشتباه و خطا منتفی نیست. ممکن است اشتباه کرده، مرتکب گناه شود. اگر اشتباه کرد و گناهی انجام داد، نباید دچار اشتباه بزرگ‏تری شود و بگوید :من که سرم زیر آب رفته، چه یک وجب و چه صد متر! پس بگذار دوباره و صد باره این گناه را انجام دهم! هر کجا که جلوی ضرر را بگیریم ،نفع است. همین که انسان متوجه اشتباه خود شد، باید سعی کند دیگر اشتباه را مرتکب نشود. باز اگر بعد از مدتی دوباره اشتباه کرد، توجه کند و جبران نماید. خداوند راه بازگشت را به این دلیل باز گذاشته که انسان‏ها هیچ گاه ناامید نشوند و دنبال قانون «همه یا هیچ»نروند.
با توجه به آنچه بیان شد، هرگز از خود ناامید و مأیوس نباشید. اشتباهات گذشته قابل جبران است . این طور نیست که تلاش‏های شما برای ترک گناه بی‏ثمر بوده است. همین که احساس ندامت و نارضایتی از رفتار خود دارید،نشانه این است که هنوز چراغ فطرت الهی شما، روشن است . تمایل و گرایش به خوبی‏ها دارید. خداوند نیز شما را رها نکرده است . ندامت و پشیمانی شما، بزرگ‏ترین نعمت الهی و علامت این است که خداوند شما را دوست دارد. اگر توبه واقعی کنید و به اوامر الهی عمل کرده و از نواهی او اجتناب کنید، قطعا اهل رستگاری و سعادت خواهید بود.
هم باید زحمت کشید و هم توقع و انتظار «معجزه» نداشت. رسیدن به کمالات انسانی، به تدریج و با تلاش مستمر، تحقق می‏پذیرد . امکان ندارد یک شبه این مسیر طی شود. حتی پیامبران، بعد از سالیان متمادی تلاش و کوشش، توانستند مراحلی را طی کنند و به مدارجی برسند. پس هم راه توبه باز است و هم خداوند مهربان و توبه‏پذیر است. جبران گذشته نیز امکان دارد . طی این مسیر تدریجی است. بنابراین دلیلی ندارد که از رحمت خداوند ناامید شویم؛ بلکه باید دامن همت بالا زنیم و از خداوند بخواهیم ما را در طی این مسیر کمک کند.
چنانچه بدی ها نسبت به دیگران انجام شده‌، قابل جبران است ، اگر چه حق الناس سخت است و طلب حلالیت مشکل ، اما ره آن بسته نیست . انسان باید در قدم اول اراده محکمی برای جبران گذشته داشته ، سپس قدم پیش بگذارد .خداوند نیز به او کمک خواهد کرد.
خداوند نیرویى به انسان داده که با آن مى تواند بر مشکلات بزرگ و موانع طاقت فرسا چیره شود; این نیرو، نیروى «اراده» و «تصمیم» است.
گناهکار در لحظه توجّه به گناه باید قاطعانه تصمیم بگیرد که براى همیشه گناه را ترک کند . چنان در عزمش استوار باشد که اگر کوه ها فرو ریزد، همچنان بر عزمش باقى باشد. کسى که با آگاهى از قدرت خود، از گناه توبه کند، دیگر به گناه باز نمى گردد. خداوند وعده فرموده گناهان پیشین توبه کننده را - گرچه توبه خود را شکسته باشد - بیامرزد. توبه کاران نیز باید عزم داشته باشند که در آینده به گناه باز نگردند.عزم چگونه ایجاد مى شود؟
عزم حاصل شناخت ضرر و زیان گناه و بدى هاى شکستن توبه و وسعت آثار سوء در دنیا و آخرت است. توجّه به آنچه از دست مى رود و از آدمى مى کاهد، انسان را که طالب نفع خویش است، از اشتباه باز مى گرداند و تصمیم پا برجا مى ماند.
عزیز گرامی !
سعی کنید که خود را بشناسید و بعد سعی درخود سازی داشته باشید. هر چه مانع است، از سر راه خود دور کنید. وقتی به این امور آگاه شدید ،قبح گناه برای تان مشخص می شود . وقتی توبه کردید ،دیگر نمی توانید توبه خود را بشکنید و به گناه روی بیاورید. این که توبه را می شکنیم ،به این علت است که گناه را نشناخته و وظیفه خود را نیافته ایم .
ادعیه و مناجات هایی از قبیل مناجات خمسه عشر از امام سجاد(ع)، دعای ابو حمزه ثمالی، مناجات شعبانیه، دعای مکارم الاخلاق ( دعای مکارم الاخلاق گذشته از جنبه دعایی و عرفانی، از نظر اخلاقی ،سازندگی خاصی دارد.) ، دعای سحر، دعای کمیل و دیگر دعاها که در مفاتیح الجنان است،جهت توبه و پاک شدن از گناهان بسیار مفید و سازنده می باشد .
یکى از نمازهاى مستحب ، که براى آمرزش گناهان بسیار موثر است،نماز جعفر طیار علیه السلام است و آن چهار رکعت است که دو رکعت دو رکعت خوانده مى شود. به این ترتیب که در هر رکعت بعد از حمد و سوره پانزده مرتبه «سبحان اللّه و الحمدللّه و لا اله الا اللّه و اللّه اکبر»و در هر رکوع ده مرتبه ، پس از سر بلند کردن از رکوع ده مرتبه ،در سجده اول ده مرتبه ،در میان دو سجده دو مرتبه ، در سجده دوم ده مرتبه، پس از سر بلند کردن از سجده دو مرتبه که مجموعا در هر رکعت هفتاد و پنج مرتبه و در چهار رکعت 300 مرتبه مى شود. نماز حضرت جعفر طیار علیه السلام سوره معین ندارد، ولى بهتر است که در رکعت اول بعد از حمد سوره « زلزال » و در رکعت دوم سوره «عادیات » و در رکعت سوم «نصر» و در رکعت چهارم سوره اخلاص را بخواند .
احتیاط لازم آن است که ذکر رکوع و سجود را علاوه بر ذکرهاى مذکور به جا آورد ،خواه قبلاً یا بعداً . نماز جعفر طیار علیه السلام وقت معین ندارد .در سفر و حضر مى توان خواند. بهتر است که در حرم مطهر على بن موسى الرضا علیه السلام و دیگر ائمه معصومین علیه السلام باشد . بهترین وقت خواندن آن شب جمعه و روز جمعه موقع بالا رفتن آفتاب مى باشد.
براي تقويت دغدغه بسيار زيبايي كه در شما ايجاد شده است ،سه توصيه مشخصي داريم:
الف) شناخت و معرفت خود به خدا و راهي را كه بايست در آن قدم زد ،بيش تر كنيد، زيرا هر چه معرفت بيش تر باشد، شعله عشق سوزاننده تر مي شود. بدين منظور براي شروع چند كتاب معرفي مي شود:
1- رساله لقاءالله، آيت الله ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي، سيد احمد فهري، انتشارات فيض كاشاني، تهران
2- مقالات استاد محمد شجاعي(3 جلد كه مبادي و مباني نظري و عملي تزكيه و سير و سلوك را بازگو مي كند)، انتشارات سروش تهران
3- لقاءالله، علامه آيت الله حسن حسن زاده آملي، ترجمه ابراهيم احمديان، انتشارات قيام قم
4- رساله سير و سلوك، علامه بحرالعلوم، تصحيح آيت الله طهراني (كتابي موجز اما خواندني و زيبا) انتشارات حكمت، تهران
5- رساله لب اللباب در سير و سلوك اولي الالباب، تقرير دروس اخلاقي و عرفاني استاد علامه طباطبايي به قلم آيت الله طهراني، انتشارات حكمت، تهران
6- دروس معرفت نفس، استاد علامه حسن زاده آملي، انتشارت الف لام ميم، قم
به جز اين كتاب هاي ديگري است، به ويژه كتاب هاي استاد شهيد آيت الله مطهري و استاد آيت اله حسن زاده آملي و استاد آيت الله جوادي آملي . سعي كنيد مطالعه را با تدبر انجام دهيد . اگر با يك نفر استاد اخلاق نيز ارتباط برقرار كنيد تا از نزديك مطالب را بگويد، تأثير بيشتري دارد.
ب ) اقدام عملي كنيد. براي اولين قدم به انجام واجبات و ترك محرمات سعي بليغ كنيد. اگر در اين راه سستي و كاهلي مي بينيد، خالصانه توبه كنيد. به ويژه به نماز اول وقت بسيار اهميت بدهيد. در مرحله دوم سعي كنيد مستحبات را - در حد وسع و وقت - انجام دهيد . از انجام كارهاي مكروه خودداري كنيد. براي اين منظور بايد تمرين كرد. چنان كه ورزشكاران براي رسيدن به قله افتخار سال ها مرارت و تمرين و سختي را بر خود هموار مي كنند. براي رسيدن به قله معنويت نيز تمرين و ممارست بسيار لازم است. زيرا «كار نيكو كردن از پر كردن است» .براي خود برنامه بگذاريد .برنامه با حجم كم اما هميشگي. پس از چندي نتيجه آن را خواهيد ديد.
ج ) توسل به عنايات چهارده معصوم(ع) و خواندن ادعيه وارد به ويژه در ماه هاي رجب و شعبان و خصوصا ماه مبارك رمضان بسيار تأثير مثبت دارد. ائمه اطهار(ع) رابط ما با خداوند هستند . به تعبير زيباي پيامبر اكرم(ص) آن ها «كشتي هاي نجاتند». زيارت از نزديك يا دور و درخواست از آن بزرگواران، راه را هموار مي كند.
در پايان توصيه اكيد ما اين است كه در عبادت و دعا و رعايت مستحبات تندروي نكنيد. براي رسيدن به قله بايد آهسته آهسته جلو رفت .به تعبير زيباي استاد آيت الله حسن زاده «روزي روز به روز است». بايد به آرامي و برنامه منظم ،خود را در جاده عبادت و دعا و توسل بياندازيد. ابتدا، جايگاه واجبات را محكم كنيد . آن گاه وارد مستحبات شود. نفس خود را خيلي به زحمت نياندازيد كه طغيان مي كند. بلكه به آرامي آن را عادت دهيد. كسي كه وزنه سنگيني را به راحتي به بالاي سر مي برد ،از ابتدا نمي توانسته به اين ركورد برسد. سال هاي متمادي تمرين كرده تا به اين جا رسيده است. همچنين از انجام رياضت هاي غير شرعي خودداري كنيد . در همه رياضت ها و انجام اعمال، فقط تابع دستورات شريعت و احكام الهي باشيد كه همين پايبندي نيز راه را براي شما باز مي كند. ما را نيز دعا كنيد.

پی نوشت ها :
1. زمر (39) آیه 53 .
2. بقره(2) آیه 222 .