سوال

پرسش 1:
سوال
شرح : علامتهاي ظهور امام زمان چيست؟ و چندتا محقق شده؟-
پاسخ:
با سلام و قدرداني از ارتباطتان با اين مرکز!
در برخي روايات بعضي امور به عنوان نشانه‏هاي ظهور ذکر شده است. از جمله انحراف بني عبّاس و از هم گسستن حکومت آنان، جنگ صليبي، فتح قسطنطنيه به دست مسلمانان، درآمدن پرچم‏هاي سياه از خراسان، خروج مغربي در مصر و تشکيل دولت فاطميان، وارد شدن ترک‏ها در منطقه بين النّهرين، وارد شدن روميان در منطقه رمله و شام، رها شدن کشورهاي عرب از قيد قدرت‏هاي ظالم (استعمار)، بالا آمدن آب رودخانه دجله و سرازير شدن آن به کوچه‏هاي کوفه، بسته شدن پل روي دجله در بغداد ، اختلاف بين شرق و غرب و جنگ و خونريزي فراوان و...،(1) ليکن از اين امور نمي توان گفت که کدام از اين ها محقق شده است و کدام محقق نشده است . در اين جا - جهت رعايت اختصار - به نشانه هاي حتمي اشاره مي شود:
1- خروج سفياني:
پيش از قيام قائم (ع)مردى از نسل ابوسفيان در منطقه شام خروج مى كند و با تظاهر به دين دارى ، گروه زيادى از مسلمانان را مى فريبد و بخش گسترده اى از سرزمين هاى اسلام را به تصرف خويش در مى آورد و بر مناطق پنجگانه شام ، حمص ، فلسطين ، اردن ، منطقه عراف ، سيطره مى يابد و در كوفه و نجف به قتل عام شيعيان مى پردازد و براى كشتن و يافتن آن ها جايزه تعيين مى كند. وى آن گاه كه از ظهور مهدى (ع) باخبر مى گردد، با سپاهى عظيم به جنگ وى مى رود و در منطقه (بيداء) بين مكه و مدينه با سپاه امام (ع)برخورد مي كند و به امر خدا، همه لشكريان وي به جز چند نفر، در زمين فرو مي روند و هلاك مي شوند.
2- خروج يماني:
يکي از علايم ظهور خروج يماني است . سرداري از يمن قيام مي كند و مردم را به حق و عدل دعوت مي كند. امام صادق (ع)مي فرمايد:
قيام خراسانى و سفيانى و يمانى ، در يك سال و در يك ماه و يك روز خواهد بود و در اين ميان هيچ پرچمى به اندازه پرچم يمانى دعوت به حق و هدايت نمى كند.
بنابراين خروج يماني ، از نشانه هاي حتمي ظهور است ، هر چند جزئيات و چگونگي قيام وي روشن نيست .
3 - قتل نفس زکيه:
قتل نَفْس زكيه ، نيز از علايم ظهور است . گويا در آستانه ظهور مهدي (عج) فردي پاكباخته ، مخلصانه در راه امام (ع)مي كوشد و مظلومانه به قتل مي رسد. فرد ياد شده از اولاد امام حسن مجتبي (ع) است كه در روايات گاهي از او به عنوان (نفس زكي) و سيد حسني نيز ياد شده است .
4 - صيحه آسماني:
از ديگر علايم ، صيحه آسماني است . منظور از صيحه آسماني ظاهراً صدايي است كه درآستانه ظهور حضرت مهدي (عج) از آسمان شنيده مي شود و همه مردم كره زمين آن را مي شنوند. محتواي اين پيام آسماني ، دعوت به حق و حمايت و بيعت با مهدي (عج)است .
هم زمان با شنيده شدن اين صدا از آسمان و يا كمي پس از آن ، در روي زمين نيز صدايي شنيده مي شود؛ اين ندا دهنده شيطان است كه مردم را به گمراهي فرا مي خواند و تلاش مي كند با ايجاد ترديد در مردم، آنان را از حمايت مهدي (عج) و اجابت دعوت آسماني ، باز دارد.
جبرئيل ، مردم را به حق فرا مي خواند و شيطان و نيروهاي شيطاني و پيروان سفياني به باطل .
5 - کسوف:
از ديگر نشانه هاي ظهور، كسوف در نيمه ماه رمضان و خسوف در آخر يا اول همان ماه است . كسوف در روزهاي نخست و روزه هاي آخر ماه و خسوف در روزهاي مياني ماه ، طبيعي و عادي است و در طول تاريخ بارها و بارها، رخ داده است و از نظر علمي ، خسوف و كسوف در روزهاي ياد شده ، پديده عادي به حساب مي آيد، ولي خورشيد گرفتگي در وسط ماه يا ماه گرفتگي در اول و يا آخر آن ، ظاهراً امري غير عادي است که تنها در هنگام ظهور امام زمان (ع) اتفاق مي افتد. (2)
همان طور که اشاره شد ما نمي دانيم که تا به حال کدام نشانه محقق شده؛ روشن است که نشانه هاي حتمي تا کنون تحقق نيافته است.
اظهار نظر درباره نشانه هاي غير حتمي نيز مشکل است؛ درباره مسايل مر بوط به امام زمان (عج) از جمله نشانه هاي ظهور حضرت، به منابع زير مراجعه فر ماييد:
1- امام مهدي (ع) از ولادت تا ظهور، سيد محمد کاظم قزويني.
2- مو عود نامه ، مجتبي تونه اي.
3- دادگستر جهان ، ابراهيم اميني.
4- علايم ظهور ، محمد علي علمي.
پي نوشت ها:
1. سيد محمد صدر، تاريخ الغيبة الکبري، ج 2، ص 472 ، بي تا
2. مجله حوزه ، ويژه امام زمان (عج)شماره 70ـ 71، ص 224-تا 262- بررسي نشانه هاي ظهور- با تلخيص، رک: موعود نامه، مجتبي تونه اي، ص731-732، انتشارات مشهور، قم، 1388.

پرسش 2:
عمر بن خطاب آيا دختر حضرت علي را گرفت يا نه؟
پاسخ:
شيخ مفيد، از بزرگان شيعه و از مورخان و فقها و متکلمان برجسته، اين ازدواج را نمي‌پذيرد . معتقد است که اين گزارش توسط زبير بن بکار(1) نقل شده که مورد وثوق نيست. افزون بر اين، او از دشمنان علي(ع) به حساب مي‌آيد . مطالبي که به بني هاشم نسبت مي‌دهد، قابل اعتماد نيست. متن روايت به صورت‌هاي مختلف و گاهي متضاد نقل شده که به آن اشاره مي‌شود:
أ) علي(ع) متولي عقد ازدواج بود.
ب) عباس، عموي علي، متولي ازدواج شد.
پ) بعد از اينکه بني هاشم مورد تهديد قرار گرفتند، اين ازدواج انجام شد.
ت) اين ازدواج از روي اختيار و بدون تهديد انجام شد.
ث) فرزندي به نام زيد، از اين وصلت به وجود آمد.
ج) زيد، زنده ماند و صاحب نسل شد.
ح) زيد و مادرش (ام‌کلثوم) در زمان عمر کشته شدند، به گونه‌اي که معلوم نشد کدام يک زودتر در گذشتند.
خ) ام کلثوم بعد از عمر، زنده بود.
د) عمر، مهريه او را چهل هزار درهم قرار داد.
ذ) عمر، مهريه را چهار هزار درهم قرار داد.
ر) عمر، مهريه را پانصد درهم معيّن کرد.
مرحوم شيخ مفيد چنين نتيجه‌گيري مي‌کند که وجود اين همه اختلاف، موجب بطلان گزارش مي‌گردد.
وي مي‌فرمايد: اگر اين روايت صحيح باشد (و چنين ازدواجي محقق گرديده باشد) باز با مذهب شيعه منافاتي ندارد.(2)
سيد مرتضى، شاگرد برجسته شيخ مفيد معتقد است اين ازدواج از روي اختيار نبود. سپس وي رواياتي را که دلالت بر اضطرار دارد، يادآور مي‌شود و در پايان مي‌فرمايد: حليت و حرمت هر کاري بستگي دارد به اينکه دليلي از دين و شريعت بر آن وجود داشته باشد و کار اميرالمؤمنين، از نظر ما حجت و دليل شرعي است.(3)
از مطالب مرحوم سيد مرتضى استفاده مي‌شود که وي وقوع اين ازدواج را پذيرفته، ولي دليل آن را اضطرار و تهديدهايي مي‌داند که متوجه بني‌هاشم شده بود.
علامه مجلسي بر اين عقيده است که انکار اين واقعه از سوي شيخ مفيد شگفت‌انگيز است. مجلسي بر اين باور است که شايد منظور شيخ مفيد اين بوده که اين موضوع از طريق اهل سنت قابل اثبات نيست،(4) چون رواياتي که از طريق آنان وارد شده، بسيار متفاوت و متضاد است! آن گاه مرحوم مجلسي مي‌گويد:
بهترين و اساسي‌ترين پاسخ به پرسش آن است که گفته شود اين کار به جهت تقيه و اضطرار انجام شد!
سپس مي‌فرمايد:
دور از ذهن نيست که چنين بوده، چون خيلي از کارهاي حرام، در حال ضرورت و ناچاري، حکم آن تغيير مي‌کند و گاهي مبدّل به وجوب مي‌شود.(5)
دکتر سيد جعفر شهيدي، نويسنده و پژوهشگر معاصر، مي‌نويسد: ام‌کلثوم دومين دختر علي(ع) که مادرش حضرت زهرا(س) بود، بعد از سال هشتم هجري متولد شد . در سال هفدهم با عمر ازدواج کرد . چون عمر کشته شد، با عون فرزند جعفر و پس از مرگ او با برادرش محمد بن جعفر بن ابي طالب ازدواج کرد.
ام‌کلثوم از عمر پسري به نام زيد آورد.(6)
نويسنده اعيان الشيعه سيد محسن امين بر اين باور است که حضرت علي(ع) دو دختر به نام ام کلثوم داشته، مادر يکي از آنان حضرت فاطمه(س) و مادر دومي، زن ديگري بود. آن که با عمر ازدواج کرد، مادرش فاطمه(س) نبود و پيش از واقعه کربلا، در مدينه درگذشت.
آن ام‌کلثوم که در کربلا حضور داشت و در کوفه خطبه خواند، مادرش حضرت زهرا(س) مي‌باشد.(7)
آقاي سامي الغريري (که الفصول المهمه ابن صباغ مالکي را تحقيق کرده) بر اين عقيده است که ام کلثوم همسر عمر، دختر خليفه اوّل (ابوبکر) بود، که قلم به دستان مزدور چنين وانمود کردند که دختر علي(ع) است.(8)
با اين ديدگاه‌هاي بسيار متفاوت و اين که درگذشت وي نيز مشخص نيست . برخي در گذشت او را پيش از شهادت امام حسن (ع) ذکر کرده اند (9 )، اظهار نظر قطعي، در اين باره بسيار مشکل است، ولي مسلّم است. اگر اين ازدواج انجام شده باشد، با ميل و رغبت انجام نگرفته، اما چه ضرورت‌هايي مي‌توانست آن را توجيه نمايد، با قاطعيت نمي‌توانيم اظهار نظر کنيم.
اگر علي (ع )چنين کاري کرده باشد، در آن مصلحت مهمي بوده که ما از آن آگاه نيستيم .
پي‌نوشت‌ها:
1. ابو عبدالله، زبير بن ابي بکر بن عبدالله بن مصعب، در زمان معتصم عباسي از سوي وي عهده‌دار قضاوت در مکه بود و در سال 256 درگذشت؛ تاريخ بغداد، ج 8، ص 467.
2. مصنفات المفيد، ج 7 (المسائل السرويه) ص 86 ـ 90؛ محمد باقر مجلسي، مرآة العقول، ج 20، ص 43، تهران ، دار الکتب الاسلاميه ، 1366 چاپ اول .
3. مرآة العقول، همان، ص 44.
4. همان، ص 45.
5. همان.
6. زندگاني حضرت فاطمه(س)، ص 263 ـ 264.
7. سيد محسن امين، اعيان الشيعه، ج 2 ، ص 12-13 بيروت ، دار التعارف ، 1418 چاپ پنجم ، تحقيق سيد حسن امين.
8. علي بن محمد، ابن صباغ مالکي، الفصول المهمه في معرفة الأئمة، ج 1، پاورقي، ص 647، تحقيق سامي الغريري، انتشارات دار الحديث.
9. زندگاني حضرت فاطمه (س) ، ص 265.

پرسش 3:
آيا حضرت زينب موقع رفتن به کربلا از شوهرش طلاق گرفت؟

پاسخ:
عبدالله بن جعفر از افراد دلسوز و خيرخواه بود كه به امام حسين(ع) برخى راه حل ها را پيشنهاد كرد. از اين رو بعد از آن که امام تصميم مي گيرد که به سوي عراق برود به همسر خود زينب(س) اجازه داد كنار امام در كربلا حضور داشته باشد؛ و به دو فرزندش عون و محمد نيز اجازه داد که همراه امام حسين باشند که در كربلا به شهادت رسيدند.(1)
زينب از همسرش طلاق نگرفت .
در باره عدم حضور وي در کربلا چند احتمال وجود دارد:
برخى عقيده دارند كه:
عبدالله بن جعفر به دليل اين كه مريض بود، همراه امام حسين (ع) نرفت، شايد در صورت تندرستي، او نيز در كربلا حضور پيدا مى كرد.
برخي ديگر هم احتمال داده اند كه:
شرکت نکردن او به اشاره و فرمان امام بود تا عبدالله براي حفظ بقيه بني هاشم در مکه و مدينه باقي بماند.(2)
به هر حال او از اين که نتوانسته بود در واقعه کربلا شرکت کند، تأسف مي خورد. (3)
پي نوشت ها :
1. فر هنگ عاشورا، جواد محدثي، ص298- 299 ، نشر معروف، قم1378 ؛ انصار الحسين ، ص115 ، شيخ مهدي شمس الدين،بيروت .
2. دائره المعارف تشيع، جمعي از نويسندگان ، ج 11، ص 83.
3. جواد محدثي، همان، ص 298 ـ 299.