آیا میتوان برای خدا در جهان جایگاه خاصی در نظر گرفت؟(وسعت وجودی خدا چقدر است؟)
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
اگر منظور از "جهان" ، جهان هستي باشد ،يقينا نامتناهي است، چون خداوند هم در همين مجموعه تعريف مي شود ؛ اما اگر مراد جهان خلقت يا جهان ماده كه تعبير رايج از جهان به آن اختصاص دارد باشد، بايد گفت كه جهان خلقت به لحاظ رویکرد فلسفی پدیده اي محدود و متناهی است، چون غیر از وجود واجب تعالی ، همه موجودات محدود و متناهی اند، هر چند به لحاظ رویکرد علمی نامحدود و نامتناهی تلقی شود و بشر هيچ گاه نتواند به منتهي الیه آن راه پیدا کند .
اما در مورد جايگاه خداوند اگر مراد از جایگاه مقام معنوی است ،باید گفت: مقام و جایگاه خداوند در عالم آن است که عالم آفریده و مخلوق اوست . او خالق و آفریدگار جهان و جهانیان است.
اما اگر مراد جایگاه به مفهوم عرفی و آنچه در گفتگوی عمومی مطرح است باشد، باید گفت خداوند از این گونه تعبیرات منزه است . گستره وجودی به مفهوم مادی برای او مطرح نیست ؛ ساحت قدسی او با لحاظ مقام فعل همان است که در دعای نورانی کمیل آمده:
«اللهم انی اسئلک برحمتک التی وسعت کل شی و بعظمتک التی ملات کل شی و باسمائک التی ملات ارکان کل شی و بعلمک الذی احاط به کل شی؛ (1)
خداوندا ! درخواست می کنم به رحمت تو که همه چیز را فرا گرفته . به عظمت تو که همه چیز را پر کرده . به نام های تو که ارکان همه چیز را پر نموده . به علم تو که به همه چیز احاطه دارد».
در این فراز نورانی روشنترین بیان در باب گستره وجودی خداوند فرموده شده ، ولی باید توجه داشت که این حقایق ناظر به ساحت آسمائی و فعلی خداوند است و گرنه ذات غیب الغیوبی او منزه از این گونه امور بلکه غير قابل شناخت است . چیزی درباره آن نمی توان گفت . در آموزههای دینی هم با اشاره درباره مقام ذات سخن گفته شده ، هر چه درباره خداوند آمده، مربوط به مقام اسما و مقام فعل الهی است. از این رو عطار میگوید:
دائما او پادشاه مطلق است در کمال غیر خود مستغرق است
او به سر ناید ز خود آن جا که اوست کی رسد عقل وجود آن جا که اوست (2)
تفصیل این بحث را در منبع ذیل جویا شوید. (3)
پینوشتها:
1. مفاتیح الجنان، ص 112.
2. منطق الطیر ص 45، نشر الهام، تهران، 1366 ش .
3. آموزههای عرفانی از منظر امام علی (ع) ص 128، نشر بوستان کتاب، قم، 1384 ش .
