پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
در این روزها عیادت از بیمار چه حکمی دارد؟
در این روزها که بیماری واگیردار شیوع پیداکرده و جامعه در شرایط خاصی قرارگرفته عیادت از بیمار چه حکمی دارد؟
عیادت. شفا. دعا. حفظ جان. تزاحم.

در این روزها که بیماری واگیردار شیوع پیداکرده و جامعه در شرایط خاصی قرارگرفته عیادت از بیمار چه حکمی دارد؟

پاسخ اجمالی:

در اسلام عیادت از بیمار و دیدار او از اهمیت ویژه ای برخوردار است چنانکه در روایات ازجمله نیکوترین اعمال حسنه شمرده شده است و آثار دنیوی و اخروی متعددی مانند اجر و ثواب الهی، بهره بردن از دعای بیمار، ملاقات باخدا و... دارد. عیادت از بیمار در صورت مساعد بودن شرایط از وظایف اخلاقی مؤمنین می باشد و در صورتی باید انجام شود که شرایط بیمار و یا عیادت کننده مهیا باشد، اما اگر شرایط عیادت کردن مهیا نباشد مثلاً بیمار نیاز به آرامش دارد و عیادت کردن باعث ایجاد مزاحمت و شدت حال او شود و یا اینکه بیماری مسری باشد (و احتمال بیمار شدن باشد) عیادت کردن از عهده عیادت کننده ساقط می شود چون در اسلام حفظ جان و سلامتی از اوجب واجبات می باشد. در عصر حاضر به خاطر وسایل ارتباطی متعدد، می توان به صورت غیرحضوری مانند تلفن، پیامک، ارتباط مجازی و...از حال بیمار باخبر شد همچنین می توان بعضی از آداب عیادت کنندگان که در روایات آمده است را انجام داد تا به ثواب عیادت کنندگان رسید.

 

پاسخ تفصیلی:

بیماری، یکی از مسائلی است که همه انسان ها با آن مواجه اند. بیماری در اسلام به عنوان زندان بدن و یکی از سخت ترین بلاها معرفی شده است؛ در عین حال در مـکـتب انسان ساز اسلام، عیادت مریض و دیدار او از اهمیت و ارزش ویژه ای برخوردار است؛ زیرا ایـن رفـتـار نـیـک، مشمول رضـایـت خـداوند است و نقش بسزایی در تحکیم روابط انسانی و صمیمیت و اخوت، ایفا می کند؛ اما این هم تحت شرایط است که در ادامه بررسی می شود.

ثواب عیادت بیمار در اسلام:

رسـول خـدا (صلی الله علیه وآله) در تـفـسـیر آیه: «فَاِذا قُضِیتِ الصَّلوهُ فـَانـْتـَشـِرُوا فـِی الاْرْضِ»؛ (۱) عـیـادت مـریض را در کنار دیگر رفتارهای ارزشمند اخلاقی، ذکر کرده، می فرماید: «مـنـظـور آیه [از پراکنده شدن در زمین] طلبکارهای دنیوی نیست؛ بلکه منظور، عیادت مریض، تشییع جنازه و دیدار برادر دینی درراه خداست» (2) همچنین برای عیادت بیمار در روایات آثار دنیوی و اخروی نیز ذکرشده است مثل اجر و ثواب الهی (3) بهره بردن از دعای بیماران (4) ملاقات باخدا (5) و... آمده است؛ اما نکته ای که دراین باره باید توجه شود اینکه عیادت کردن از بیمار جزو مستحبات دین می باشد و اگر شخص مریض و یا عیادت کننده شرایط عیادت را نداشته باشد، شرعاً و اخلاقاً عیادت ساقط می شود مثلاً بیمار نیاز به آرامش داشته باشد و عیادت از او باعث شدت بیماری او شود و یا اگر بیمار دچار مریضی مسری و واگیرداری باشد و با عیادت کردن از مریض احتمال مبتلا شدن به بیماری باشد، در اینجا شخص وظیفه ای (عیادت حضوری) در قبال بیمار ندارد چون حفظ جان مؤمن از اوجب واجبات است و انسان حق ندارد، جز درراه خدا و جهاد به بدن خود آسیبی برساند و باید در همه حال از این نعمت الهی حفاظت کند.

حفظ جان در اسلام:

در تعالیم دین اسلام به گونه ای است که برای روح و جسم انسان ارزش فوق العاده ای قائل شده و انسان را از هرگونه واردکردن آسیب به جسم و جان خویش نهی می کند و بر حذر می دارد چنانکه پیامبر اسلام (ص) در این زمینه می فرمایند: «در روز قیامت از چهار چیز سؤال می شود: عمر خود را در چه راهی مصرف کردی، بدن خود را برای چه چیزی فرسودی ...»(6) از مجموع آیات و روایات استفاده می شود که وجود فیزیکی انسان یکی از نعمت های خدادادی است که انسان باید در جهت حفظ آن از آسیب و خطر کوشا باشد و حق واردکردن کوچک ترین آسیب به آن ها را  ندارد (جز درراه خدا و جهاد) و در صورت آسیب رساندن نزد خداوند مسئول است و باید پاسخگو باشد. لذا عیادت حضوری لازم نیست حتی گاهی باید ترک شود.

وظایف و آداب عبادت کنندگان:

1. اخلاص نیت: به این معنی که تلاش صورت گیرد تا ملاقات و یا عیادت (حضوری و غیرحضوری) باانگیزه ی صرفاً الهی باشد.

2. سپاس الهی به جهت عدم ابتلا به آن بیماری؛ همان طور که رسول گرامی خدا (صلی الله علی وآله وسلم) فرمودند: «هر کس هنگام دیدن بیماران، خدا را بر این که به آن بیماری مبتلا نشده  شکر کند خدای متعال او را از آن بیماری تا همیشه حفظ می فرماید»(7) که البته فرمودند این دعا باید طوری باشد که به گوش بیمار نرسد مبادا سبب اندوه او شود.

2. دعا نمودن برای بیمار:

3. درخواست دعا از بیمار؛ زیرا امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «دعای بیمار چون دعای فرشتگان است و مستجاب است پس هرگاه آنان را عیادت کردید بخواهید برای شما دعا کنند» (8) در اینجا می توان از طریق ارتباط تلفنی، پیامکی و... از حال بیمار باخبر شد و از آن ها درخواست دعا کرد.

4. تلاش برای رفع نیازهای او؛ یعنی اینکه عیادت کننده نیازهای بیمار را (مالی، دارویی و...) جویا شود و در حد وسع خود آن ها را رفع نماید؛ زیرا پیامبر اکرم (صلی الله علی وآله وسلم) فرمودند: «هر کس حاجت آسیب دیده ای را بر عهده گیرد و آن را پیگیری کند تا برآورده نماید، خدای متعال برات دوری از جهنم و دوری از نفاق به او خواهد داد و هفتاد حاجت دنیوی او را برآورده فرموده و همواره در رحمت الهی غوطه خواهد خورد تا آن کار را تمام کند و هر کس در پی حاجت بیماری برود، چون روزی که از مادر متولدشده است از گناهانش پاک خواهد شد گر چه آن حاجت را نتواند برآورده کند و اگر آن بیمار از افراد خانواده اش باشد، اجر بیشتری دارد»(9).

5. هدیه بردن برای بیمار؛ امام صادق (علیه السلام) به اصحاب خود دستور دادند در عیادت بیماران میوه یا عطری خوش بو و خلاصه هدیه ای با خود ببرند که سبب شادی بیمار است (10) در این بخش هم می توان اگر امکان آن مهیا است از طریق واسطه (خانواده بیمار) برای بیمار هدیه فرستاد.

نتیجه:

اگرچه در اسلام، عیادت مریض و دیدار او از اهمیت و ارزش ویژه ای برخوردار است اما این در صورتی است که شرایط هم برای بیمار و هم برای عیادت کننده باشد، در صورت وجود مانع (مانند بیماری واگیردار و مسری) عیادت کردن ساقط می شود بلکه بالاتر از این از باب حفظ سلامتی و جان (که از اوجب واجبات است) عیادت کردن حضوری در صورت احتمال بیمار شدن، دارای اشکال است. در این مواقع می توان از طریق غیرحضوری مثل تلفن، پیامک و ... از احوال بیمار جویا شد.

 

 

پی نوشت ها:

  1. و هنگامی که نماز پایان گرفت (شما آزادید) در زمین پراکنده شوید: سوره جمعه، آیه ۱۰.
  2. مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، فضل بن حسن‏ طبرسى، تهران‏، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۴۳۵.
  3. کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب؛ الکافی، چاپ چهارم، تهران، اسلامیه، 1407 ق، ج ۳، ص ۱۲۰.
  4. شعیری، محمد بن محمد؛ جامع الأخبار، چ اول، نجف اشرف، انتشارات حیدریة، بى تا، ص ۱۶۴.
  5. طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن؛ الأمالی، چ اول، قم، دار الثقافة، 1414 ق، ص ۶۲۹.
  6. کوفی اهوازی، حسین بن سعید، الزهد، محقق، مصحح، عرفانیان یزدی، غلامرضا، النص، قم، المطبعة العلمیة، چاپ دوم، 1402 ق. ص 94.
  7. راوندى، قطب الدین؛ الدعوات، انتشارات مدرسه امام مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشریف)، قم، 1407 ق، ص 220.
  8. کلینى، ابو جعفر محمد بن یعقوب؛ پیشین، ج 3، ص 117.
  9. صدوق، محمد بن على بن بابویه؛ الأمالی، انتشارات اعلمى، بیروت، چ پنجم، 1362 ش، 431 و 432.
  10. کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب؛ پیشین، ص 118.

 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

  1. مفاتیح الحیات عبدالله جوادی آملی
  2. اخلاق معاشرت جواد محدثی
  3. سراج الشیعه عبدالله مامقانی

 

موضوعات مرتبط:

اخلاق بهداشت. تزاحمات اخلاقی. روش های عیادت. حل تعارضات بدوی.