پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
آيا مختار ثقفي شهيد است؟
مختار بن ابي عبيده ثقفي معروف به «كيسان» از مردم طائف بود. در سال هجرت يپامبر (ص) متولد شد. مادرش دومه دختر وهب بود. او فردي شجاع، سخي، زيرك و خردمند و داراي...

آيا مختار ثقفي شهيد است؟ اگر شهيد بحساب مي آيند دلايل آن چيست؟ (بعضي از علما در شهيد بودن ايشان ترديد دارند.)

مختار بن ابي عبيده ثقفي معروف به «كيسان» از مردم طائف بود. در سال هجرت يپامبر (ص) متولد شد. مادرش دومه دختر وهب بود. او فردي شجاع، سخي، زيرك و خردمند و داراي همتي والا بود. هنگام خلافت عمر، همراه پدر به مدينه رفت. پدرش در واقعه يوم الحجر در عراق به قتل رسيد. مختار به بني هاشم پيوست. هنگام خلافت اميرمؤمنان علي(ع)، با  حضرت در عراق به سر مي‏برد. پس از شهادت  حضرت، در بصره سكونت جست. در زمان امام حسين (ع) و آمدن مسلم به كوفه، حضرت مسلم به خانه مختار در كوفه وارد شد و با آن حضرت بيعت كرد و از مسلم حمايت كرد. به هواداران خود گفت كه از مسلم اطاعت كنيد. بعد از قيام  حضرت مسلم در كوفه، مختار دستگير و زنداني شد.(1)

سپس ابن زياد به شفاعت عبدالله بن عمر، شوهر خواهرش، او را  از زندان آزاد كرد. چون در سال 64ق يزيد بمُرد و عبدالله بن زبير به طلب خلافت برخاست، با او بيعت كرد و در برخي جنگ هاي او شركت كرد. سپس از وي اجازه گرفت كه به كوفه رود و مردم را به طاعت او بخواند. ابن زبير پذيرفت و او به كوفه رفت. در آن جا مردم را به خونخواهي امام حسين فراخواند. در سال 66ق عامل ابن زبير را از كوفه بيرون راند. از قاتلان امام حسين هر كه را به دست آورد، به قتل رسانيد. از كوفه تا موصل را به تصرف خود در آورد. عبيدالله زياد از شام با لشكري مامور دفع او شد. در موصل با سپاه مختار به سركردگي ابراهيم بن مالك اشتر جنگيدند. ابراهيم او را شكست داد و خود ابن زياد را كشت. (2)

در مورد مختار ثقفي (ره) دو دسته روايات وجود دارد. برخي در تأييد و برخي در مذمت او. در سرزنش او آمده است كه مختار در جريان مبارزات امام حسن(ع) آن گاه كه در ساباط مجروح شد و در خانه عموي مختار، سعد بن مسعود برده شد، به عمويش گفت: امام حسن را به معاويه تحويل دهيد كه او نپذيرفت و مختار را به شدت مورد نكوهش قرار داد.(3)

نيز در مذمت او گفته شده كه مختار به جهت جاه ‏طلبي نهضت خود را شروع كرد، چون در نهضت توابين مي‏توانست شركت كند، ولي شركت نكرد.

اما رواياتي كه در تأييد مختار آمده:

1 - امام صادق(ع) فرمود:"آن كس كه با زبانش ما را بر ضد دشمنان مان كمك كند، خداوند در روز محشر، در محضر خود، او را با حجت و كمك خويش به سخن خواهد آورد".(4)

مي‏توان گفت كه مختار از مصاديق اين روايت است.

2 - امام حسين(ع) در دعايي عرضه داشت: "پروردگارا، آن جوان ثقفي را بر آنان مسلط كن تا جام تلخ مرگ و ذلت را به ايشان بچشاند و از قاتلان ما كسي را باقي نگذارد... انتقام مرا و دوستان و خاندان و شيعيانم را از اينان بگيرد..."(5) از اين روايت تا حدودي مي‏توان تأييد مختار را به دست آورد.

3 - هنگامي كه مختار، سر بريده ابن زياد و عمر سعد را نزد امام سجاد فرستاد، حضرت به سجده افتاد. در سجده بعد از شكر خداوند فرمود"خدا به مختار پاداش و جزاي خير عنايت فرمايد".(6)

4 - امام باقر(ع) فرمود: "به مختار ناسزا مگوييد، زيرا همو بود كه قاتلان شهداي ما را كشت. انتقام خون ما را گرفت و بيوه زنان ما را شوهر داد و در تنگدستي به ما كمك مالي كرد.(7)

اين روايات بر درستي و راستي شخصيت مختار و صحت قيام وي دلالت دارد.

در هر حال در مورد ماهيت قيام مختار مي‏گوييم: اگر چه در راستاي احقاق حقوق اهل بيت(ع) صورت پذيرفت، اما از اين كه در كارها علاوه بر حُسن فعلي، حسن فاعلي يا نيت خوب نيز در ارزشمندي آن مؤثر است، نمي‏توانيم قاطعانه در مورد وي سخن بگوييم. و نمي توان حكم به بهشتي بودن كسي نمود، مگر معصومان و كساني كه بهشتي بودن آنان، مورد تاييد معصومان باشد.

براي اطلاع بيش تر مطالعه كتاب ماهيت قيام مختار، از سيد ابوفاضل رضوي از انتشارات دفتر تبليغات حوزه علميه قم توصيه مي‏شود.

پي‏نوشت‏ها:

1. تاريخ طبري، ج 4، ص 441، حوادث سال 65؛ سفينه البحار، ج 2، ص756 ، واژه (خير).

2. تاريخ طبري، همان، ص 552-556 ؛ تاريخ يعقوبي، ج2 ، ص 258-259، بيروت، دار صادر للطباعه و النشر 1379.

3. بحارالانوار، ح‏44، ص 33؛ تاريخ طبري، ج 4، ص 122 ؛الكامل في التاريخ، ابن اثير، بيروت، دار صادر، ج 4، ص 171-173.

4. شيخ صدوق، امالي، مجلس چهارم، ح‏7 و 8، ص 46.

5. بحارالانوار، ج‏45، ص 10.

6. همان، ص 344 و 351.

7. همان، ص 343.