پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
آیه 25 سوره توبه ظاهرا درباره مهاجرین و انصار است.
این آیه صراحت دارد كه در جنگ حنین همگی با این كه از پشت كردن به دشمن نهی شده بودند و این عمل از گناهان كبیره بود ، با این وجود و با همه كثرتی كه داشتند ...

آیه 25 سوره توبه ظاهرا درباره مهاجرین و انصار است. آیا خلفای 3 گانه اهل سنت نیز از مصادیق این آیه محسوب می شوند؟

آیه مورد نظر كه با آیه قبلی كاملا متصل است، به شرح زیر می باشد:

«لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ في‏ مَواطِنَ كَثيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرينَ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكينَتَهُ عَلي‏ رَسُولِهِ وَ عَلَي الْمُؤْمِنينَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها وَ عَذَّبَ الَّذينَ كَفَرُوا وَ ذلِكَ جَزاءُ الْكافِرينَ؛ (1) خداوند شما را در جاهاي زيادي ياري كرد (و بر دشمن پيروز شديد) و در روز حنين (نيز ياري نمود) در آن هنگام كه فزوني جمعيّتتان شما را مغرور ساخت، ولي (اين فزوني جمعيّت) هيچ به دردتان نخورد و زمين با همه وسعتش بر شما تنگ شده سپس پشت (به دشمن) كرده، فرار نموديد! سپس خداوند آرامش خود را بر پيامبرش و بر مؤمنان نازل كرد و لشكرهايي فرستاد كه شما نمي‏ديديد و كافران را مجازات كرد و اين است جزاي كافران!».

این آیه صراحت دارد كه در جنگ حنین همگی با این كه از پشت كردن به دشمن نهی شده بودند و این عمل از گناهان كبیره بود ، با این وجود و با همه كثرتی كه داشتند، دنیاگرایی و ترس جان و ... بر آنان غلبه كرد و جز تعدادی اندك، به دشمن پشت نمودند و مرتكب گناه كبیره فرار از دشمن شدند. عمر و ابوبكر هم كه جزو مسلمانان بودند از مرتكبان گناه كبیره فرار در این صحنه بودند.

گر چه سعی فراوان شده بعض حقایق تاریخی كتمان گردد و جعلیاتی در تاریخ ثبت و مقبول شود ، ولی به اراده خدا باز هم حقیقت از ورای اقدامان كتمان كنندگان و جاعلان خود را نشان می دهد.

در حنین بعد از پیروزی ابتدایی به یكباره مسلمانان با هجوم شدید قبیله هوازن مواجه شدند و همگی فرار را بر قرار ترجیح دادند و جز پیامبر و تعداد اندكی از اهل بیت ایشان، كسی پایدار نماند. به عبارات زیر از كتب معتبر اهل سنت توجه كنید.

در صحیح بخاری كه معتبر ترین كتاب روایی اهل سنت است ، به نقل از ابوقتاده انصاری آمده:

«انهزم المسلمون وانهزمت معهم فإذا بعمر بن الخطاب في الناس فقلت له ما شأن الناس قال امر الله؛ (2) همه مسلمانان فرار كردند كه من هم با آنان بودم كه با عمر برخورد كردم و پرسیدم: مردم را چه شده؟ گفت: امر (و اراده) خدا است».

در فتح الباری از شروح معتبر صحیح بخاری آمده:

«فلم يبق معه إلا أربعة نفر ثلاثة من بني هاشم ورجل من غيرهم علي والعباس بين يديه وأبو سفيان بن الحرث آخذ بالعنان وابن مسعود من الجانب الأيسر؛ فقط چهار نفر با پیامبر ماندند؛ سه نفر از بنی هاشم : علی ، عباس ، ابوسفیان بن حارث عمو زاده پیامبر كه لگام اسب پیامبر ص ر گرفته بود  و ابن مسعود (كه از بنی هاشم نبود) سمت چپ بود. (3)

ایشان شعری از عباس بن عبد المطلب نقل می كند كه دلالت دارد فقط ده نفر با پیامبر بوده اند (نه نفر از بنی هاشم و یك نفر از غیر بنی هاشم :

نصرنا رسول الله في الحرب تسعة * وقد فر من قد فر عنه فأقشعوا

وعاشرنا وافي الحمام بنفسه * لما مسه في الله لا يتوجع (4)

در تاریخ یعقوبی هم آمده:

«وانهزم المسلمون عن رسول الله حتي بقي في عشرة من بني هاشم ، وقيل تسعة ، وهم : علي بن أبي طالب والعباس بن عبد المطلب وأبو سفيان بن الحارث ونوفل بن الحارث وربيعة بن الحارث وعتبة ومعتب ابنا أبي لهب والفضل بن العباس وعبد الله بن الزبير بن عبد المطلب ، وقيل أيمن بن أم أيمن؛ (5) آن ها كه ماندند كه عبارت بودند از :

علی ، عباس ، ابوسفیان بن حارث ، عتبه و معتب دو پسر ابولهب ، فضل بن عباس ، عبد الله بن زبیر بن عبد المطلب ، و بنا به قولی ایمن بن ام ایمن».

ابن كثیر در تاریخ خود آورده:

«ومعه رهط من أهل بيته علي بن أبي طالب ، وأبو سفيان بن الحارث بن عبد المطلب ، وأخوه ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب ، والفضل بن العباس وقيل الفضيل بن أبي سفيان ، وأيمن بن أم أيمن وأسامة بن زيد؛ فقط علی و ابوسفیان بن حارث ، برادرش ربیعه بن حارث ، فضل بن عباس (گفته شده فضیل بن ابی سفیان ) و ایمن بن ام ایمن و اسامه بن زید با او بودند».

بعد می نویسد:

«ومن الناس من يزيد فيهم قثم بن العباس ورهط من المهاجرين منهم أبو بكر وعمر؛ (6) از مردم هستند كسانی كه قثم بن عباس و گروهی از مهاجران از جمله ابوبكر و عمر را هم جزو پایداران نوشته اند».

با توجه به این نقل های معتبر، معلوم می شود كه همه مهاجر و انصار جز تعداد معدودی از اهل بیت پیامبر در وهله اول فرار كرده اند و بعد كه فریاد عباس كه به امر پیامبر به تشویق مسلملانان به مواجهه با دشمن بود ، به گوش مسلمانان رسید ، به سرعت جمع كثیری بازگشتند و دشمن شكست خورد و ... .

این كه غیر از چند نفر نامبرده از بنی هاشم و ایمن بن ام ایمن و اسامه بن زید ، در بعض نقل ها سعی شده افرادی مانند ابوبكر و عمر را كه در هیچ جنگی شجاعت چشمگیری از آنها صادر نشده را جزو پایداران بیاورند با این كه در منابع معتبری مثل صحیح بخاری بر نبودن آنها تصریح شده ، نشان از دسیسه های جاعلان و دست های پشت پرده دارد.

بنا بر این خلفای سه گانه مانند بقیه، مرتكب فرار از جنگ شدند و "سكینه" به عنوان یك موهبت خاص بر قلب آنان نازل نشد گر چه مسلمانان با شنیدن صدای عموی پیامبر قوت قلب یافتند و به مقابله با دشمن برگشتند و ... ، اما نزول سكینه غیر از این است . قرآن در باره نزول سكینه می فرماید:

«أَنْزَلَ اللَّهُ سَكينَتَهُ عَلي‏ رَسُولِهِ وَ عَلَي الْمُؤْمِنينَ وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوي‏ وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها؛ (7) خداوند آرامش و سكينه خود را بر فرستاده خويش و مؤمنان نازل فرمود و آنها را به حقيقت تقوا ملزم ساخت، و آنان از هر كس شايسته‏تر و اهل آن بودند».

بنا بر این آیه، "سكینه"، كه عطیه خاص خداست ، بر كسانی نازل می شود كه ملازم تقوا و اهل تقوا باشند و كسانی كه مرتكب گناه كبیره فرار از جنگ شده اند ، هر چند با توبه گناه خود را پاك كرده ولی ملازمت با تقوایشان منفی است و شایستگی این را ندارند كه "سكینه" بر قلب آنان نازل شود. (8)

پی نوشت ها:

1. توبه (9) آیه 25-26.

2. بخاری، صحیح ، افست، استانبول، دار الطباعه ، ج5 ، ص 101.

3. ابن حجر، فتح الباری، دوم ، بیروت، دار النعرفه ، ج 8 ، ص 23.

4. همان .

5. یعقوبی ، تاریخ یعقوبی ، بیروت ، دار صادر ، ج2 ، ص 62.

6. ابن كثیر ، البدایه و النهایه ، بیروت ، دار احیاء التراث ، 1408 ق ، ج 4 ، ص 373.

7. فتح (48) آیه 26.

8. برای اطلاع بیشتر رجوع كنید : طباطبایی ، المیزان ، ترجمه موسوی همدانی ، قم ، انتشارات اسلامی ، 1374 ش ، ج9 ، ص 294 به بعد.