پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
سلام لطفاچند آیه و حدیث در مورد خویشتنداری بنویسید.
خويشتن داري غالبا درباره كنترل خشم و غضب و همچنين كنترل شهوت و هواهاي نفساني به كار مي رود . در آيات و روايات توصيه فراواني به كنترل غضب و بهره مندي از حلم و...

سلام لطفاچند آیه و حدیث در مورد خویشتنداری بنویسید .

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مركز.

خويشتن داري غالبا درباره كنترل خشم و غضب و همچنين كنترل شهوت و هواهاي نفساني به كار مي رود . در آيات و روايات توصيه فراواني به كنترل غضب و بهره مندي از حلم و بردباري و كنترل شهوت و بهره مندي از عفت و پاكدامني شده است . به عنوان نمونه به برخي از آيات و روايات اشاره مي شود:

در آیات متعددي از قرآن به  حلم وخویشتن داری سفارش شده است، چنان كه يكي از آيات قرآن در توصيف متقیان مي فرمايد:

« ِ وَ الْكاظِمينَ الْغَيْظَ وَ الْعافينَ عَنِ النَّاسِ ؛ (1) خشم خود را فرو مي‏برند و از خطاي مردم درمي‏گذرند...»

چنان كه در تفسير نمونه آمده  «كظم» در لغت به معناي بستن سر مشكي است كه از آب پر شده باشد.به طور كنايه در مورد كساني كه از خشم و غضب پر مي‏شوند و از اعمال آن خودداري مي‏نمايند به كار مي رود.

« غيظ» به معناي شدت غضب و حالت برافروختگي و هيجان فوق العاده روحي است، كه بعد از مشاهده ناملايمات به انسان دست مي‏دهد.

حالت خشم و غضب از خطرناك ترين حالات است . اگر  رها شود، در شكل  جنون و ديوانگي و از دست دادن هر نوع كنترل اعصاب خود نمايي مي‏كند. بسياري از جنايات و تصميم هاي خطرناكي كه انسان يك عمر بايد كفاره و جريمه آن را بپردازد، در چنين حالي انجام مي‏شود.در آيه فوق دومين صفت برجسته پرهيزكاران را فرو بردن خشم معرفي كرده است. (2)

همچنين در يكي ديگر از آيات مي خوانيم :

«وَ لا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَميم؛(3)

هرگز نيكي و بدي يكسان نيست. بدي را با نيكي دفع كن، ناگاه (خواهي ديد) همان كس كه ميان تو و او دشمني است، گويي دوستي گرم و صميمي است».

این آیه به یكی از آثار درخشان حلم و خویشتن داری اشاره كرده و دستور می دهد كه با برخورد نیك و ابراز محبت و عكس العمل نیكو در برابر ناملایمات، زندگی را برای خود آرام كنید، زیرا در این صورت دشمنی ها و كینه ها به دوستی تبدیل شده، شعله های فتنه ها خاموش گشته و جامعه به همسویی و مهر و محبت و برادری سوق داده می شود.

گفتار و رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم) و امامان (علیهم السلام)پر از سفارش و تاكید به حلم و نرمش و خویشتن داری در برابر حوادث تلخ است.

امیرمومنان علی (علیه السلام) می فرماید: «« كَمَالُ الْعِلْمِ الْحِلْمُ وَ كَمَالُ الْحِلْمِ كَثْرَةُ الِاحْتِمَالِ وَ الْكَظْم‏ ؛ (4)

كمال و درجه عالی علم، داشتن حلم است.  كمال حلم بستگی به تحمل بسیار و فزونی فرونشاندن خشم دارد».

 نیز فرمود: « إِنَّكَ مُقَوَّمٌ بِأَدَبِكَ فَزَيِّنْهُ بِالْحِلْم‏ ؛ (5)

 به خاطر ادبی كه داری، ارزیابی می شوی، پس آن را با حلم و بردباري زينت ده».

همچنين فرمود: « الْحِلْمُ يُطْفِئُ نَارَ الْغَضَبِ وَ الْحِدَّةُ تُؤَجِّجُ إِحْرَاقَهُ ؛(6)

 خصلت حلم، آتش خشم را خاموش می كند، ولی تندی و خشونت شعله های آتش را برمی افروزد».

 درباره كنترل شهوت نيز آيات متعددي دلالت بر لزوم خويشتن داري  دارد . در يكي از آيات خداوند متعال مي فرمايد:

« قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكي‏ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُونَ ؛(7) 

به مؤمنان بگو چشم هاي خود را (از نگاه به نامحرمان) فروگيرند، و عفاف خود را حفظ كنند. اين براي آنان پاكيزه‏تر است .خداوند از آنچه انجام مي‏دهيد، آگاه است» .

در روايات نيز تأكيد بسياري بر لزوم خويشتن داري در اين امور شده، در روايتي از حضرت علي (ع)مي خوانيم:

« نَزِّهُوا أَنْفُسَكُمْ عَنْ دَنَسِ اللَّذَّاتِ وَ تَبِعَاتِ الشَّهَوَات‏ ؛(8)

خويشتن را از آلودگي لذّات پليد و عوارض بد شهوات منزّه و پاك نگاهداريد.»

در جاي ديگر حضرت مي فرمايد:« لَا يَكُونَنَّ أَفْضَلُ مَا نِلْتَ مِنْ دُنْيَاكَ بُلُوغَ لَذَّةٍ وَ شِفَاءَ غَيْظٍ وَ لْيَكُنْ إِحْيَاءَ حَقٍّ وَ إِمَاتَةَ بَاطِل‏ ؛(9)

نكند كه بالاترين چيزي كه مي خواهي از دنياي خود بدان دست يابي، رسيدن به لذّتي يا فرو نشاندن خشمي باشد، بلكه بايد لذّت تو در زنده كردن حق يا ميراندن باطل باشد.»

همچنين حضرت مي فرمايد:« ضَابِطُ نَفْسِهِ عَنْ دَوَاعِي اللَّذَّاتِ مَالِكٌ مُهْمِلُهَا هَالِك‏ ؛(10)

 كسي كه نفس خود را در مقابل انگيزه‏هاي لذائذ نگاه مي دارد، مالك تمايلات خويشتن است . آن كس كه نفس سركش را در راه نيل به لذائذ آزاد مي گذارد، در معرض نابودي و هلاكت است.»

پي نوشت ها:

1. آل عمران(3) آيه 103.

2. آيت الله مكارم شيرازي ، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية ، 1374ش، ج‏3، ص 97.

3. فصلت(41) آيه 34.

4. آمدي، غرر الحكم و درر الكلم، قم، دفتر تبليغات، 1366ش، ص 420.

5. همان، ص 247.

6. همان، ص 287.

7. نور(24) آيه 30.

8.  غرر الحكم و درر الكلم، قم، دفتر تبليغات، 1366ش،  ص 240.

9. همان، ص69.

10. همان، ص 238.