پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
آیا استفاده از سوره های قرآنی برای درمان بیماری های جسمی (درمانگری با قرآن) کار درستی است و نوعی توهین به قرآن نیست؟
درمانگری با قرآن، آثار جسمانی قرآن، خواص القرآن

آیا استفاده از سوره های قرآنی برای درمان بیماری های جسمی (درمانگری با قرآن) کار درستی است و نوعی توهین به قرآن نیست؟

پاسخ اجمالی:

استفاده کردن از قرآن کریم برای درمان بیماری های هرچند توهین به قرآن نیست؛ ولی نباید فراموش کرد هدف اصلی از قرآن کریم هدایت انسان به سوی رشد و کمال است و نباید قرآن را در حد شربت مُسَکّن، قرص سرماخوردگی، کپسول آنتی بیوتیک، داروی ضد درد و تب و حساسیت، نگاه کنیم. البته در مواردی که روایات معتبری باشد می توان از قرآن کریم برای درمان دردهای جسمی نیز بهره برد. آنچه مهم است این است که اولاً: باید این نوع درمان را در کنار درمان های مادّی انجام داد و نه مستقل. ثانیاً: برای کشف فواید و فضایل آیات و سور در درمان بیماری های جسمانی، باید به منابع و روایات معتبر اعتماد کرد و از توصیه های حتمی به روایات ضعیف پرهیز نمود.

 

پاسخ تفصیلی:

در مورد درمانگری با قرآن کریم اختلاف نظرهای جدی بین اندیشمندان اسلامی وجود دارد. اکثر این اختلافات بازگشت به قبول یا عدم قبول روایت های فضایل سور می کند. فضائل سُوَر مجموعه روایاتی است که جایگاه و شأن و منزلت یک سوره و یا یک آیه و آثار دنیوی و اخروی تلاوت آن ها را بیان می کند. طبق آموزه های قرآن و نیز استدلال های عقلی، اعمال و رفتار انسانی دارای آثار و نتایج مادی و معنوی می باشند. همان گونه که ورزش باعث سلامت جسمی و نشاط روحی می شود، آثار افعالی مانند نماز و روزه نیز بر جسم و روح غیرقابل انکار است. خداوند در قرآن فرموده است: نماز باعث نهی از فحشا و منکر است. (1) قرائت قرآن نیز دارای خواص و آثار مادی و معنوی فراوانی است که برخی از این آثار به صراحت و بعضی با اشاره و کنایه در خود قرآن مجید بیان شده است.

در جوامع حدیثی شیعه نیز احادیث پرشماری درباره فضایل سور نقل شده و ابوابی با همین عنوان در کتب حدیثی شیعه همچون کتاب «الکافی» (2) و «ثواب الاعمال» (3) به این موضوع اختصاص یافته است. همچنین در مسانید اهل سنت احادیث زیادی در باب فضایل برخی سور و آیات قرآن نقل شده است. (4)

مفسران شیعه (5) و اهل سنت (6) نیز به تناسب تفسیر هر سوره در آغاز سوره به تبیین فضایل قرائت آن اشاره کرده اند.

جعل حدیث از آسیب های جدی، در حوزه فضائل سور است. در ارتباط با بهره گیری از روایات ضعیف در فضائل سور، اختلافاتی بین عالمان وجود دارد. برخی به دلیل ضعیف و مجعول [ساختگی] بودن روایات فضایل سور آن را رد کرده اند. در مقابل عده ای قائل اند نسبت به مستندات احکام مستحب، نباید سخت گیری کرد.

اما نکته مهم در این بحث این است که صرف نظر از روایت های ضعیفی که مخالف و موافق داشت، روایت های صحیحی هم وجود دارد که از جهت سندی هیچ خدشه ای به آن ها وارد نیست و در آن روایات، خواصی را برای بعضی از آیات و سور بیان کرده اند که به عنوان داروی معنوی در کنار داروهای مادّی می تواند مورد استفاده مؤمنین قرار گیرد و نمی شود این احادیث صحیح را به بهانه اختلاف موجود در روایت های ضعیف، کنار گذاشت. در اینجا به دو مورد از این روایات اشاره می کنیم:

1. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «اگر سوره حمد بر مرده ای 70 بار خوانده شد و روح به او برگشت جای تعجب نیست.» (7)

2. سلیمان جعفری گوید: از حضرت ابی الحسن (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: «هیچ کس نیست که از دوران کودکی به عهده بگیرد که هر شب سوره فلق و ناس را هرکدام 3 بار بخواند و سوره توحید را 100 با و اگر نتواند 50 بار بخواند جز اینکه خدای عزوجل از او بگرداند هر نوع دیوانگی و جن زدگی و پیش آمدهایی که کودکان دچار شوند و نیز مرض تشنگی و فاسدشدن معده و جوشش خون را تا زمانی که بدان مداومت کند تا به پیری رسد و اگر خود را بخواندن آن پایبند کند یا دیگری بر آن وادارش کند (اگر خودش سواد ندارد یا خواندن بلد نیست بر او بخوانند) تا روزی که خدای عزوجل جانش را بگیرد محفوظ ماند». (8)

نتیجه:

1. در برخورد با این روایات، باید احتیاط کرد؛ نه فوراً آن ها را دور ریخت و به وضع و جعل متهم کرد و نه بدون قید و شرط پذیرفت. برای استفاده از خواص آیات و سوره ها در درجه اول باید به روایت های صحیح استناد داده شود و در درجه دوم اگر از روایات ضعیف استفاده می شود باید تأثیر آن ها را در حد احتمال ذکر کرد نه بیشتر.

2. استفاده از آیات و سوره ها به عنوان داروی معنوی به منزله کنار گذاشتن داروهای مادّی نیست بلکه این دو باید همراه هم استفاده شوند، البته گاهی بیماری به حدّی می رسد که داروهای مادّی دیگر کارساز نیست، اینجاست که با همه وجود باید خداوند متعال را به کمک خواند و جدیت بیشتری در استفاده از داروهای معنوی نشان داد.

3. تأثیر این امور، مطلق و بی قیدوشرط نیست. در مواردی که حتی روایت صحیح داریم، این گونه نیست که صرف خواندن این سوره به تنهایی چنین اثری داشته باشد. بلکه باید سایر عوامل و اسباب نیز فراهم باشد؛ مانند آتش که چوب را می سوزاند، به شرطی که این چوب خشک باشد. تأثیر عوامل معنوی نیز نیازمند شرایط و زمینه های لازم است؛ بنابراین با امید به رحمت خداوند و توکل بر او این اعمال را انجام دهید و نتیجه را به خداوند واگذار کنید.

 

 

پی نوشت ها:

  1. سوره عنکبوت، آیه 45.
  2. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، انتشارات اسلامیه، چاپ دوم،  1362 ش.ج ۲، ص ۵۹۶.
  3. صدوق، ثواب الاعمال، قم‏، ناشر: دار الشریف الرضی للنشر، چاپ دوم‏، 1406 ق‏، ص ۱۰۳.
  4. در کتب اهل سنت در بابی به نام فضائل القرآن، این آثار ذکر شده است.
  5. سید ابوالقاسم خویی، هاشم زاده هریسى؛ نجمى‏، بیان در علوم و مسائل کلى قرآن، تهران‏، ناشر: وزارت ارشاد، چاپ: اوّل‏، 1382، ص ۴۲۱.
  6. قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، تهران‏، ناشر: ناصرخسرو، 1364 ه. ش‏، چاپ 1، ج ۱، ص ۱۰۸؛ میبدی، کشف الاسرار، تهران‏، ناشر: امیرکبیر، چاپ 5، 1371 ه. ش‏، ج ۱، ص ۲.
  7. الکافی، ج 2، ص 623.
  8. همان.
     

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

  1. سایت ویکی شیعه (دانشنامه مجازی مکتب اهل بیت) ذیل عنوان فضائل سور
  2. سایت ویکی فقه (دانشنامه حوزوی) ذیل عنوان قرآن درمانی در روایات
  3. مقاله قرآن درمانی در بوته نقد آقای حسن رهبری درسایت حوزه (hawzah.net)
  4. مقاله «چگونگی تعامل با روایات فضایل و خواص آیات و سور»، علی نصیری
     

موارد مرتبط:

بیماری های واگیردار در قرآن