پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
منظور از محاسبه نفس در حدیث لیس منا من لم یُحاسِب نفسه فی كل یوم چیست؟
حديث ياد شده از پيامبر اكرم (ص) و ائمه اطهار (ع) از جمله از حضرت امام رضا (ع) و پدر بزرگوارش با عباراتي مشابه نقل شده است. كه در ذيل دو عبارت را مي آوريم.

منظور از محاسبه نفس در حدیث لیس منا من لم یُحاسِب نفسه فی كل یوم چیست؟

حديث ياد شده از  پيامبر اكرم (ص) و ائمه اطهار (ع) از جمله از حضرت امام رضا (ع) و پدر بزرگوارش با عباراتي مشابه نقل شده است. كه در ذيل دو عبارت را مي آوريم.

1- لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ حَسَناً (حَسَنَةً) اسْتَزَادَ مِنْهُ وَ إِنْ عَمِلَ سَيِّئاً  (سَيِّئَةً ) اسْتَغْفَرَ اللَّهَ مِنْهُ وَ تَابَ إِلَيْهِ . (1) هر كسي هر روز محاسبه نفس نكند و از خود براي كارهايي كه در آن روز كرده حساب نكشد تا اگر كار نيكي در آن روز كرده بر آن بيفزايد و اگر كار بدي كرده به درگاه خدا استغفار و توبه كند از ما ( اهل البيت ) نيست. يعني از ما پيروي نكرده است.

2-عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَي ع قَالَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَيْراً اسْتَزَادَ اللَّهَ مِنْهُ وَ حَمِدَ اللَّهَ عَلَيْهِ وَ إِنْ عَمِلَ شَرّاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ مِنْهُ وَ تَابَ إِلَيْه‏. (2)

از ما نيست كسي كه هر روز از خودش حساب نكشد پس اگر كار نيكويي كرده است بر شكر و سپاس خويش از خداوند بيفزايد و اگر گناهي مرتكب شده است از خدا آمرزش طلبد و توبه نمايد. 

توضيح: سنت و شيوه پيامبر اكرم و ائمه اطهار (ع) اين بود كه هر شبانه روز عملكرد خود را محاسبه مي كردند و به خاطر توفيقات و امدادها و هدايت هاي خدا شكر و سپاس مي كردند. با آن كه  از آنان  گناهي سر نمي زد (3)  اما پيوسته توبه و  استغفار مي كردند.  چنان كه نقل شده رسول خدا (ص)  هر روز  و هر شب پيش از رفتن به رختخواب هفتاد مرتبه توبه و  استغفار مي كرد. (4)  اين كار كه روش پيشگيري از وقوع جرم و گناه مي باشد، سبب مي شود كه شخص هر روز براي روز آينده خود برنامه زندگي خاصي داشته باشد. از اين رو  معصومين (ع) از پيروان شان خواسته اند از آنان پيروي كنند و هر روز حد اقل يك بار از خود حساب كشي دقيق كنند . رسول خدا (ص) فرموده است:  هيچ بنده‏اي مؤمن نيست مگر از خودش حساب بكشد سخت‏تر از محاسبه شريك شريكش را و آقا برده‏اش را(5). در همين راستا است كه امام صادق(ع)  خطاب به پيروان و شيعيان خود مي فرمايد: روزي و شبي بر پسر آدم نمي‏گذرد مگر اينكه مي‏گويد:  اي پسر آدم من روز يا شب نو و تازه اي هستم و بر تو و اعمال تو شاهد و گواهم.  پس  ساعاتي كه بوسيله من در اختيار توست  نيكي كن و در من كار خير انجام بده تا روز قيامت را بر تو آسان گردانم.  زيرا بعد از امروز  يا امشب هرگز مرا نخواهي ديد (و روز يا شب  رفته تكرار نخواهد شد. (6) نتيجه اين كار مجاهدت با نفس و ترك گناه است. جمله  « لَيْسَ مِنَّا » مفهومش اين است هر كسي كه ادعاي تشيع و پيروي از ما اهل البيت را دارد، اگر محاسبه نفس روزانه را  انجام ندهد  در اين موضوع  و سنت از ما پيروي نكرده و با ما همراهي نكرده است. روشن است در روز حسابرسي قيامت  كه براي هر عمل نيك و اجراي هر سنت حسنه مقام و منزلتي در نزد خدا تعيين شده است  ، و  به فرموده قرآن روزي است كه هر كسي پشت سر آن امام و فردي است كه در دنيا از او پيروي مي كرده ،(7)  به هر ميزان از امامان خود پيروي كرديم به همان اندازه به آنان  نزديكيم و با آنان خواهيم بود.  پس اگر در اجراي سنتي از سنت ها با آنان نبوديم. در مقام و منزلتي كه اجراي آن سنت در نزد خدا دارد با  آنان نخواهيم بود. 

پي نوشت ها :

1. الكافي، شيخ كليني، ج 2، ص 516 ، دار الكتب الاسلاميه، تهران، ش 1365.

2. الكافي، ج 2، ص 504.

3. بنا براين استغفار شان يا براي اظهار عبوديت و ابراز عجز از اين حقيقت است كه نمي توانند خدا را آن گونه كه شايسته و سزاوار است عبادت وپرستش كنند و يا  استغفارشان دفعي بوده تا مانع عروض غفلت و گناه شود نه رفعي و يا براي اين است كه  اگر احيانا ترك اَولي اي شده  استغفار مي كردند، چنان كه  آنان براي پرداختن به  برخي كارهاي مباح يا اشتغال به  لذات مستحبي  نيز استغفار مي كردند زيرا پرداختن به اين امور  ممكن است لحظاتي توجه خاص آنان به خدا  را منصرف كند .  ر. ك. ادب فناي مقربان از آيت الله جوادي آملي، ج3، ص 258- 267

4. بحار الانوار، علامه مجلسي، ج 68، ص 23، مؤسسه الوفاء بيروت - لبنان، سال انتشار 1404 ق.

5. محاسبه نفس پيش يا روش پيشگيري از وقوع جرم ، عباس علي محمودي ، ص 51، ناشر فيض كاشاني

6. همان، ص 52.

7. اسراء ( 17 )، آيه 71.